Кіріспе

Дунединдегі өзен, Жаңа Зеландия. Лейттің суы (сонымен қатар Ōwheo, Лейт өзені, Лейт ағысы немесе Лейт каналы деп те аталады) – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы шағын өзен. Ол Дунедин қаласының солтүстігінде басталып, қаланың солтүстік бөлігі мен Отаго университетінің кампусы арқылы оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Отаго портына жетіп саяды. Дунедин қаласының атауы – шотланд тіліндегі гэль тілінде Эдинбург атауының түрі болып табылатын Dùn Èideann сөзінің ағылшыншаланған нұсқасы. Сондықтан, өзен шотланд астанасы арқылы өтетін Лейттің суымен байланысты аталған. Бұл ағынға маорилер берген алғашқы атау – Ōwheo ("Ухео орны"), Ухео – аузына жақын орналасқан ауылдың басшысы. Бұл атау қазір көбінесе қолданылмайды (бірақ университеттің компьютер ғылымдары факультетінің ғимараты осылай аталады).

Курс

Лейт өзенінің бастауы Лейт Сэдлден оңтүстікке қарай, 1-ші мемлекеттік тас жолдың бөлігі – Дунединнің солтүстік тас жолына жақын орналасқан, теңіз деңгейінен бірнеше метр биіктікте. Тас жол Лейт Сэдл арқылы өтеді, ол Лейт пен Уайти өзендерінің бастаулары арасында, шамамен Пайн Хиллдің солтүстік шетіндегі қалашық пен Уайти елді мекенінің арасындағы ортасында жатыр. Осы жерден Лейт өзені оңтүстікке қарай ағып, 1916 жылы салынған Салливан бөгетінің артындағы су қоймасын айналып өтеді. Бұдан әрі Лейт оңтүстік-шығысқа бұрылып, жалпыға қолжетімді Вудхау Гарденс паркі арқылы өтеді, оның су тасқыны кеңейе бастайды. Осы кезде су тасқыны жазығының ені бір километрден кем, ал оңтүстік-батысында тік жартастармен шектеледі. Лейттің төменгі ағысы жасалған, канал тәрізді бетон арналардың ішінде орналасқан. Бұл арналар және Лейт өзеніндегі әртүрлі бөгеттер, әсіресе Вудхау Гарденс-тің солтүстігіндегі бөгеттер, 1929 жылғы наурыз айындағы ең жоғары су тасқынынан Солтүстік Дунединге келтірілген ауыр зиянның қайталануын болдырмау үшін салынған. Өзенде бұрынғы апатты су тасқыны 1868 жылы болған. Бұл жоба Дунедин қалалық кеңесінің тапсырысымен, NZ Transport Agency қаржыландыруымен жүзеге асырылды. Жоба құны 1,4 млн NZ$ құраған «Жобалау және құрылыс» жобасы болды. Жобалау 2018 жылдың қаңтар айында басталды және құрылыс 2018 жылдың желтоқсан айында аяқталды. Көпір Лейт өзенінің үстінен 45 метрге созылады және оны Edifice Structures компаниясы салса, DC Structures Studio компаниясы жобалады. 20 ғасырдың басында бұл су ағыны заңдарда (мысалы, 1939 жылғы Отаго порты кеңесінің уәкілеттік беру туралы заңында) және газеттерде «Лейт каналы» деп аталды, бірақ қазір бұл атау сирек қолданылады.