Кіріспе

Венаның кардиналы және архиепискобы Кристоф Мария Михаэль Гюго Дамиан Питер Адалберт Шёнборн, О. П. (; 22 қаңтар 1945 жылы туған) – Богемияда туған австриялық доминикан монахы, теолог және философ, католик шіркеуінің кардиналы. Ол Вена архиепископы және 1998 жылдан 2020 жылға дейін Австрия епископтар конференциясының төрағасы болды. 1998 жылы кардинал дәрежесіне көтерілді. Ол сондай-ақ Алтын жүнді орденінің (Австрия тармағы) бас капелланы, және 1961 жылдан бері оның мүшесі. Ол бұрынғы тәуелсіз князь Шёнборн әулетінің мүшесі, оның көптеген өкілдері Киелі Рим империясы мен Католик шіркеуінде жоғары лауазымдарды иеленген.

Отбасы және ерте өмірі

Шёнборн Богемиядағы Литомержицеден батыста орналасқан Скалька қамалында (сол кездегі нацистік Германия, қазір Чехияның бір бөлігі) де және Элеонора Шёнборнның екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Шёнборн әулетінің мүшесі, оның мүшелері тарихи түрде граф атағын және «Ең Көрнекті Пайдарлылық» дәрежесін алған. Шёнборн отбасының бірнеше өкілдері католик шіркеуінде және 17 ғасырдан бері Киелі Рим империясында жоғары лауазымдарды иеленді, оның ішінде бірнеше князь-епископтар, кардиналдар және шіркеулік сайлаушы князьдер болды. Оның бір атасы – Праганың кардинал-архиепископы Францискус фон Паула Граф фон Шёнборн. 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Бірінші Чехословакия Республикасында аристократиялық атақтар жойылды, Австриядағыдай, оның әкесі граф атағын ресми түрде жоғалтты, бірақ атақтар жеке қолданыста сақталды. Соғыс жылдары оның әкесі Хьюго Дамиан нацистерге қарсы күреске қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Германия Чехословакиядан шыққан соң, Богемияның неміс тілді халқы, әсіресе ақсүйектер, жаңа билік тарапынан қуғынға түсті – бірінші Эдвард Бенештің соғыстан кейінгі ұлтшыл үкіметі, содан кейін жаңа сталиндік режим, және отбасы 1945 жылы Австрияға қашып кетті. Оның ата-анасы 1959 жылы ажырасты. Оның екі бауыры мен бір қарындасы бар; оның бауыры Майкл Шёнборн – актер. Ол Швейцарияның Граубюнден кантонының шекарасына жақын, Австрияның батысындағы Шрунс қаласында өсті. Оның отбасының бір бөлігі Францияда тұрады. Ворралберг аймағында өскен Шёнборн стандартты неміс тілінен басқа Ворралберг диалектісінде де, швейцарлық неміс тілінде де сөйлейді. Ана тілі неміс тілінен өзге, Шёнборн француз және итальян тілдерін еркін меңгерген, сонымен қатар ағылшын, испан және латын тілдерінде де жақсы біледі. Ол бірнеше жыл Францияда және Швейцарияда тұрды.

Ертедегі шіркеу қызметі

1945 жылдың қыркүйегінде оның отбасы Богемиядан қашуға мәжбүр болды. Шёнборн 1963 жылы Матура емтиханын тапсырып, Уағыздаушылар орденіне кірді. Ол Парижде теологияны, ал Борнхайм Вальберберг пен Венада философия мен психологияны оқыды. Шёнборн Сорбоннада славян және византиялық христиан дінін зерттемес бұрын, теологиялық жұмысын жалғастыру үшін Париждің католик институтына оқуға түсті. Шёнборн 1970 жылдың 27 желтоқсанында Венада кардинал Франц Кёнигтен дін қызметкеріне бекітілді. 1971 жылы қасиетті теология бойынша лиценциат алды, кейіннен Регенсбургте әйгілі Жозеф Ратцингердің (кейіннен Папа Бенедикт XVI) басшылығымен оқыды. Содан кейін ол Парижде қасиетті теология бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 1975 жылдан бастап Швейцариядағы Фрибург университетінде догматика профессоры болды. 1980 жылы Киелі Тақтың Халықаралық теологиялық комиссиясының мүшесі болды, ал 1987 жылы Католик шіркеуінің катехизисінің редакциялық хатшысы болып тағайындалды. 1991 жылы Венаның көмекші епископы болып сайланды.

Венаның архиепискобы

1995 жылы 11 сәуірде Шёнборн Вена архиепископының көмекшісі болып тағайындалды және 1995 жылы 14 қыркүйекте Вена архиепископы болды. 1998 жылы 21 ақпанда Папа Иоанн Павел II-нің консисториясында Gesù Divin Lavoratore шіркеуінің кардиналы болып тағайындалды. Иоанн Павелдің қайтысынан кейін папалыққа үміткерлердің бірі саналған кардинал Шёнборн 2005 жылы папа Бенедикт XVI-ны сайлаған папалық конклавқа және 2013 жылы папа Францискті сайлаған папалық конклавқа қатысқан сайлаушы кардиналдардың бірі болды. Кардинал Шёнборн 2025 жылдың 22 қаңтарында 80 жасқа толуына дейін туындаған папалық вакансиялар үшін болашақ папалық конклавтарда дауыс беруге құқылы. Ол 1998 жылдан бері Австрия епископтар конференциясының төрағасы болып табылады, алғашқы алты жылдық мерзіміне сайланды, одан кейін тағы үш рет осы лауазымға қайта сайланды. 2013 жылдың 30 қарашасында Папа Франциск кардинал Шёнборнды Білім беру жөніндегі Конгрегация мүшесі ретінде бекітті. Кардинал Шёнборн сондай-ақ Австрияның Алтын Жүн орденінің бас капелланы қызметін атқарады. Шёнборнның епископтық ұраны – Vos autem dixi amicos (Мен сіздерді достарым деп атадым). 2011 жылдың 16 шілдесінде Папа Бенедикт XVI-ның жеке өкілі ретінде және өз архиепископтық қызметінің шеңберінде Шёнборн Австро-Венгрияның бұрынғы тәж мұрагері Отто фон Габсбургтің қабірге қойылған күніне төрағалық етті. 2012 жылдың 18 қыркүйегінде Папа Бенедикт XVI Шёнборнды 2012 жылдың қазан айында Жаңа Буыршылдық туралы Епископтар Синодының 13-ші жалпы отырысына Синод Әкесі ретінде тағайындады. Шёнборн 2001 жылдың ақпан айында Иранға сапар шегіп, аятолла Али Хаменеимен кездесті. Шёнборн 1980-1988 жылдардағы Иран-Ирак соғысынан бері елге келген Католик шіркеуінің ең жоғары лауазымды шенеуніктерінің бірі болды. Шёнборн дағдарысты басқарудағы шеберлігімен танымал. Ол ондаған жылдар бойы танысқан Папа Бенедикт XVI-мен жақын қарым-қатынаста болды және Бенедикттің «рухани ұлы» деп аталды. 2017 жылдың 1 желтоқсанында кардинал Шёнборн Дүниежүзілік СПИД күніне орай өз соборында «Моцарт реквиемі» атты конфессияаралық дұғалық қызметке төрағалық етті. Іс-шараны гомосексуал Джерри Кеслер де ұйымдастырды. 2018 жылдың 1 желтоқсанында ол Санкт-Стефан соборына «Едermann (қайта өңделген)» атты жарқын қойылымды орындау үшін рок-ансамбльді шақырды, бұл қойылымның негізінде Хуго фон Гофманстальдың 20 ғасырдың басында жазылған осы аттас драмасы жатқан еді.

Жыныстық қатынас туралы аңызға жауап

2010 жылдың мамыр айында Шёнборн Австрияның католиктік Kathpress агенттігіне: «Жасырын жабудың күні аяқталды. Ұзақ уақыт бойы шіркеудің кешірім принципі бұрмаланып, кінәлілерге, құрбандарға емес, оларға пайда келтірді», - деді. Сондай-ақ, ол Папа Бенедикт XVI-ның кардинал болған кезінде сексуалдық зорлық-зомбылықты тергеуге ынталандырғанын жоғары бағалады. Шёнборн Вена архиепискобы Ханс Герман Гроерге қатысты зорлық-зомбылық скандалын шешудегі әрекеттері үшін көпке танылды, ол 1995 жылы қызметтен алынған болатын. 1998 жылы Шёнборн Гроерге қатысты айыптауларға сенетінін жариялады. Сексуалдық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендер тобы оны 2013 жылы папалыққа үміткер болатын екі перспективті кардиналдың бірі деп атады.

Герхард Вагнердің дау-дамайлары

2009 жылдың қаңтар айында Герхард Мария Вагнер Ватикан тарапынан, Австрия епископтар конференциясымен ақылдаспай, Австрияның Линц қаласының көмекші епископы болып тағайындалды. Вагнер өте консервативті көзқарастарымен белгілі болды, әсіресе Нью-Орлеандағы гомосексуалистер мен аборт жасайтындардың күнәсінен Катрина дауылының болғанын айту арқылы. Вагнердің тағайындалуы Австрияда кеңінен наразылық тудырды және Линц епархиясының көптеген дін қызметкерлері бойкот ұйымдастырды. Шёнборн бұл тағайындауды дереу сынға алды. Шёнборн Римге шұғыл сапар жасады және 2009 жылдың ақпан айының ортасында Вагнер Линцтегі қызметінен бас тартуға көндірілді.

Диссидент діни қызметкерлерге қарсы әрекет

Вена архиепископы және Австриядағы католик шіркеуінің басшысы ретінде Шёнборн, Pfarrer Initiative немесе Parish priests' Initiative деп аталатын австриялық наразы дін қызметкерлерінің қозғалысының ашық және кеңінен таралған қарсылығына тап болды. 2005 жылы құрылған бұл топ австриялық дін қызметкерлерінің шамамен 10% құрайды және әйелдерді сандалға тағайындау, дін қызметкерлеріне үйленуге рұқсат беру, ажырасқан католиктер мен католик емес христиандарға қасиетті тамақтандыру және басқа да бірқатар радикалды діни реформаларды жария түрде қолдап келеді. 2011 жылы Pfarrer Initiative тобының "Бағынбауға шақыру" атты манифесті жарияланғанда көп назар аударды. 2012 жылдың қыркүйегінде Шёнборн тағы да "дін қызметкерлерінің салтбастылығын сақтауды, сандалға тек ер адамдарды тағайындауды және некені өмір бойы сақтауға міндеттеуді" қолдады және наразы дін қызметкерлеріне Ватиканға бағынбауды жалғастырса, олар ауыр салдарға ұшырайтынын ескертті.

Көзқарастар

Шёнборн "диалогқа ашық, келісімге ұмтылатын прагматик" деп сипатталған. 2018 жылдың 1 желтоқсанында ол ВИЧ-пен ауыратын науқастарға қаражат жинау мақсатында Санкт-Стефан соборында дау тудырған рок-концертіне рұқсат берді. Шараның кірісі Оңтүстік Африкадағы Блессид Жерар бауырластығына – Мальтаның егемендік әскери ордені басқаратын, ЖИТС-тен қайтыс болғандарға көмек көрсететін хосписке бағытталды. Ал өткен жылы кардинал Шёнборн, Мальта ордені және Гери Кеслердің ЛГБТ Өмір шары Дүниежүзілік ЖИТС күніне арналған әлеуметтік шара ұйымдастырды. Осы шарада Кончита Вурст сөз сөйледі.

Діни диалог

Шонборн – Ілияс діндер аралық институтының әлемдік діни көшбасшылар кеңесінің мүшесі. 2017 жылдың мамыр айында Шёнборн «Көктегі Әкеміздің құдіретін орындау: еврейлер мен христиандар арасындағы серіктестікке қарай» деген тақырыптағы православие раввиндерінің христиандыққа қатысты мәлімдемесіне қолдау білдірді. Бұл мәлімдеме екі жыл бұрын Израильдегі еврей-христиандық түсіністік және ынтымақтастық орталығы (CJCUC) тарапынан жарияланған еді.

Ислам және католиктік дін

2006 жылы Шёнборн католицизм мен ислам арасындағы қарым-қатынас туралы мақала жариялады, екеуінің де миссионерлік діндер екенін және дінаралық диалогтың көбінесе миссионерлік ұмтылысқа балама ретінде қарастырылатынын атап өтті. Ол диалогтың «міссиялық міндет сана мен дін бостандығына қатысты қалай орналасады? Ол көпұлтты әлемнің талаптарына қатысты қалай орналасады?» деген сұрақтарға назар аудару қажет екенін айтты, сонымен қатар «дінге деген төзімсіздік пен діни бостандыққа жасалған шабуылдардың қаупін» ашық талқылауға шақырды. 2016 жылы жаңалықтар құралдары оның «Еуропаны исламдық жаулап алу» туралы ескерткенін хабарлағанда, Шёнборн бұл туралы «Еуропаны исламдық жаулап алу бола ма?» деген сұрақпен уағызданғанда айтқанын түсіндірді. Ол Еуропаны Лұқа ішіндегі ысырапқор ұлмен теңеді, ол өзінің мұрасын ысырап еткен. Оның пікірінше, исламның пайдаға жетуіне себеп – «Еуропаның христиандық мұрасын қауіпке ұшыратқан өзіміз». Ол өзінің сөздерін бежендерге жасалған шабуыл ретінде түсінуге қарсы болды. Ол былай деп жазды: «Еуропаның христиандық мұрасы қауіпте, өйткені біз, еуропалықтар, оны ысырап еттік. Бұл исламға да, бежендерге де қатысы жоқ. Көптеген исламистер біздің әлсіздігімізді пайдаланғысы келеді, бірақ олар оған жауапты емес. Біз жауаптымыз».

Бір жынысты адамдар арасындағы қатынастар

2015 жылдың қыркүйек айында берген сұхбатында ол шіркеу қызметкерлері жақсылықты қайда болса сонда мойындауы керек екенін айтты. Мысалы, ол азаматтық неке, жай ғана бірге тұрудан жақсы, себебі ол жұптың бір-біріне ресми, қоғамдық міндеттеме алғанын көрсетеді. "Барлық кемшіліктер туралы сөйлеудің орнына, біз осы жағдайға жақындасып, осы қалыптасып келе жатқан махаббаттың жақсы жақтарын байқауға болады". Шонборн көптеген уақытша қарым-қатынастардан кейін қазір тұрақты қарым-қатынастағы гей досын сипаттады. "Бұл - жақсару. Олар "бір өмірді бөліседі, қуаныштары мен қайғыларын бөліседі, бір-біріне көмектеседі. Бұл адамның өзінің және басқалардың игілігі үшін маңызды қадам жасағанын мойындау керек, бірақ бұл жағдайды шіркеу "қалыпты" деп қарастыра алмайды". "Гомосексуалистік актілерге қатысты шіркеудің теріс "бағасы қажет, бірақ шіркеу алдымен жатын бөлмесіне емес, асханаға қарауы керек! Ол адамдарға қолдау көрсетуі керек". Ол пасторлық қолдау "қалыпсыз жағдайды қалыпты жағдайға айналдыра алмайды, бірақ емделудің, үйренудің жолдары бар" деді, шіркеу үйретіміне сәйкес жағдайға біртіндеп жақындасу үшін. 2021 жылы Шонборн бір жынысты жұптар сұраған жағдайда оларға бата беруден бас тарта алмайтынын және Ватиканның наурыз айының ортасындағы бір жынысты одақтар туралы мәлімдемесінен "разы еместігін" айтты.

АИТВ/СИТС және презервативтер

1996 жылы Шонборн австриялық телеарна көрермендеріне ЖИТС-ке шалдыққан адам презервативті "азғын жамандық" ретінде пайдалануы мүмкін екенін айтты, бірақ ол дереу ескертті: "Ешкім жыныстық қатынаста презервативті қолдану – идеал екенін растай алмайды".

Гей пасторлық кеңес мүшесі

2012 жылдың сәуір айында Венадағы пасторальдық кеңеске, тіркелген бір жынысты серіктестікте тұратын жас гей ер адамның сайлануына приход пасторы тыйым салды. Ол осы жұппен кездескеннен кейін, Шенборн оны қайтадан қызметке орналастырды. Кейін ол уағызында дін қызметкерлерінің, «Құдайдың жоспарына» сәйкес келмейтін католиктерге кеңес бергенде, «қатаң да емес, немқұрайлы да емес» пастырлық көзқарас қолдануы керектігін айтты.

Дін қызметкерлерінің некеге тұрмауды реформалау

2019 жылдың 14 сәуірінде Шонборн үйленген ерлердің дін қызметкеріне бейінделу мүмкіндігіне ашық екенін айтты (бұл Шығыс католик шіркеулерінде және Англикан ординариатында қалыптанған тәжірибе), бірақ дін қызметкерлері үшін күйеуге шықпауды қағида ретінде сақтап қалуды қолдады.

Денсаулық сақтау және зейнеткерлік жоспарлар

2019 жылдың 22 наурызында Шёнборн простата қатерлі ісігінен зардап шегетінін және 2019 жылдың мамыр айында операция жасағаннан кейін ғана қоғамға көрінетінін мәлімдеді. 9 мамырда Вена архиепископиясы оның операциясы сәтті аяқталғанын хабарлады. 2020 жылдың 21 қаңтарында архиепископия, Папа Франциск Шёнборн 75 жасқа толғанда оның отставкасын қабылдамайтынын, тек оның ізбасары тағайындалғанда ғана қабылдайтынын жариялады. Шёнборн 2020 жылдың 16 маусымында алты жылдық мерзімінің төрт жылын аяқтағаннан кейін Австрия епископтар конференциясының президенті лауазымынан кетті.

Елтаңба

Шёнборнның архиепископ және кардинал ретіндегі гербінің сол жақ жоғарғы бөлігінде Шёнборн әулетінің отбасылық гербы бейнеленген.