Кіріспе

Жер қоршаған ортаның бейнеленуі. Табиғат ана (кейде Жер анасы немесе Жер-ана деп те аталады) – табиғаттың өмір сыйлайтын және күтім көрсететін жақтарын ана немесе ана қасиеті түрінде бейнелейтін табиғаттың тұлғалануы.

Грек ұғымы

Микен гректері: Ма ка (ма га деп дыбысталады), "Ана Гайя", Linear B буын жазуымен жазылған (б.з.д. 13 немесе 12 ғасыр), Жерді ана ретінде қарастыру тұжырымының ең ерте белгілі мысалы.

Гректердің жыл мезгілдері туралы аңызы

Грек мифологиясында Деметрдің (егіншілік құдайының) қызы Персефонаны Хадес (өлгендердің құдайы) ұрлап алып, оны өзінің патшайымы ретінде жер астына алып кетті. Аңыз бойынша, Деметр осыдан қатты қайғырып, ешқандай егін өспеді және "Зевс алаңдамағанда бүкіл адамзат қатыгез, теріс аштықтан қырылар еді" (Ларусс 152). Аңызға сәйкес, Зевс Хадесті Персефонаны анасына қайтаруға мәжбүр етті, бірақ Персефона жер астында болғанда, өлілердің тағамы – анар тұқымын жеді, сондықтан ол жылдың бір бөлігін Хадеспен жер астында өткізуге тиіс болды. Аңызға сүйенсек, Деметрдің қызы үшін өлгендер әлеміне кеткен қайғысы құнарсыз қыс айларында, ал Персефонаның оралуына байланысты қуанышы мол жаз айларында көрінетін еді.

Ежелгі Рим

Римдік эпикурей ақыны Лукреций өзінің «De rerum natura» дидактикалық поэмасын Венераға, табиғаттың нағыз анасы деп сөз бастаумен ашты. Лукреций Венераны «табиғаттың жаратылыс күшінің бейнеленген символы» ретінде пайдаланды. Бұл, көбінесе Лукрецийдің еңбегінің мәнісімен байланысты, ол әлемді мифтен және сенімсіздіктен алыс, дінге қатысы жоқ тұрғысынан көрсетеді.

Классикалықтан кейінгі ұғым

Сократқа дейінгі философтар әлемдегі барлық құбылыстарды біртұтас ретінде: физис деп түсіндірді, және бұл Аристотельге мирас болып өтті. "Табиғат" сөзі латын тіліндегі "natura" сөзінен келген, ол "туылу" немесе "сипат" деген мағынаны білдіреді [табиғат (философия) дегенді қараңыз]. Ағылшын тілінде оның алғашқы тіркелген қолданылуы (әлемдегі құбылыстардың барлығын білдіретін мағынада) 1266 жылы болған. "Natura" және Ана Табиғаттың бейнеленуі орта ғасырларда кеңінен таралды. Бұл тұжырымды, толыққанды құдайлық пен адамдық арасындағы орынды ежелгі Грекиядан табуға болады, бірақ Жер (немесе ескі ағылшын тілінде "Eorthe") құдай ретінде бейнеленген болуы мүмкін. Сонымен қатар, скандинавтарда Jörð (Jord, немесе Erth) деп аталатын құдайы болған. Орта ғасырлық христиан ойшылдары табиғатты барлық нәрсені қамтитын деп санамады, бірақ оның Құдай тарапынан жаратылғанына сенді; Жер өзгермейтін аспан мен айдың төменінде жатқан. Табиғат ортада орналасқан, одан жоғарыда (періштелер) және төменде (шайтандар мен тозақ) әрекет ететін күштер болған. Сондықтан Ана Табиғат құдай емес, тек бейнеленген тұлғаға айналды.

Баск мифологиясы

Амалур (кейде Ama Lur немесе Ama Lurra) ежелгі баск халқының дінінде жер анасы деп есептелген. Ол Күннің ұлы – Эхи мен Айдың ұлы – Илазкидің анасы ретінде сипатталған. Оның аты "жер анасы" немесе "туған жер" деген мағынаны білдіреді; 1968 жылғы баск деректі фильмі "Ама лур" баск табиғатын мадақтау болды.

Американың түпкүлкі халықтары

Алгонкиандық аңызда "бұлттардың астында Жер Ана мекендейді, Одан Өмір Суы шығады, ол кеудесінде өсімдіктерді, жануарларды және адамдарды бағады" (Ларусс 428) делінеді. Ол Нокомис, яғни Әже деп те аталады. Инка мифологиясында Мама Пача немесе Пачамама – егін салу мен жинауға қадағалаушы құдай. Пачамама көбінесе "Жер Ана" деп аударылады, бірақ тікелей мағынада "Ғалам Ана" деп аударылады (аймара және кечуа тілдерінде mama = ана / pacha = әлем, кеңістік-уақыт немесе ғалам). Пачамама мен оның күйеуі Инти ең инабатты құдайлар саналған және Анд тауларының бір бөлігінде (қазіргі Эквадордан Чили мен Аргентинаға дейін) оларға табынған. "Коатетелько, индейский рыбалық ауыл" ("Coateteleco, pueblo indígena de pescadores", Cuernavaca, Morelos: Vettoretti, 2015) кітабында Теодула Алеман Клето былай жазады: "Біздің испандықтарға дейінгі мәдениетімізде табиғат анамызға деген құрмет пен сенім адам ретінде толық үйлесімде өмір сүру үшін басты рөл атқарды". ("Біздің [мексикалық] испандықтарға дейінгі мәдениетімізде табиғат анамызға деген құрмет пен сенім [көшірмесі келтірілген] адам ретінде толық үйлесімде өмір сүру үшін ең маңыздысы болды".)

Оңтүстік-шығыс Азия

Оңтүстік-Шығыс Азияның Камбоджа, Лаос және Таиланд елдерінде жер (terra firma) Пхра Мей Торани болып бейнеленеді, бірақ оның буддалық мифологиядағы рөлі Табиғат анадан едәуір өзгеше деп саналады. Малай архипелагында осы рөлді Шығыс Индонезиядағы Күріш анасы Деви Шри атқарады.

Танымал мәдениет

1970 жылдардың басында теледидар жарнамасында кейіпкер актриса Дена Дитрих Табиғат ана рөлінде ойнады. Эфирден тыс баяндамашы оған Шиффон маргаринін сары маймен шатастырғанын айтқанда, ол "Табиғат ананы алдауға болмайды" (көк күркіреу мен молнияның қосылуымен) деген танымал сөйлеммен жауап берді. Рода Манн дауысымен "Қыш бабайсыз жыл" фильмінде Табиғат ана бейнеленген. Бұл нұсқа Жылу мен Қар мырзаларының анасы болды. Миссис Клаус оларды Сауттаунда қар жауу және Солтүстік полюсте қысқаша жылыну туралы келісімге келтіре алмағанда, ол көмек үшін Табиғат анаға жүгінеді. Табиғат ана балаларын Миссис Клаустың сұрағандарын орындауға мәжбүрлейді. Табиғат ана Кэрол Кейн сомдаған "Қыш бабайсыз жыл" фильмінің қайта түсірілімінде де көрінеді. 2008 жылы Патриция Гамильтон дауысымен "Айсар бауырлардың Рождествосы" фильмінің жалғасында Табиғат ана пайда болады. Жылу мен Қардан басқа, ол Жер сілкінісінің, Күн күркірі мен молнияның, Толқындардың және Солтүстік желдің анасы екені де көрсетіледі. Оқиғада Санта Клаус Мизер бауырлардың бірімен ұрыс кезінде жарақаттанғанда (Солтүстік желдің қолдаушылары Сантаның жаңа шанасын саботаж жасағанда), ол және Миссис Клаус Мизер бауырларын Сантаның шеберханасында жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Табиғат ана "Шмұрттар" мультфильмінде қайта-қайта пайда болатын кейіпкер, оны Джун Форэй дауыстаған. Ол Шмұрттар орманындағы коттеджде тұрады. Табиғат ана Гарфилд комиксінде жиі еске алынады. Прогрессивті рок-тобы Канзас индустрияландыруға қарсылық білдіре отырып, "Death of Mother Nature Suite" әнін жазды. Жер Анасы "Жер күніне арналған арнайы" бағдарламасында Бетт Мидлер сомдаған рөлде көрінеді. Оқиғада ол аспаннан құлап, табиғаттағы проблемаларға байланысты есінен танып, ауруханаға жеткізіледі, онда оған Дуги Хаузер және басқа да дәрігерлер көмек көрсетеді. Табиғат ана "Бақытты өмір" фильмінде Филис Диллер дауыстаған. Ол фильмде табиғатты толық бақылай алатын, сондай-ақ өзінің қасиетті орнында жасаған эликсирлерден жаратылыстарды жасай алатын ең күшті жақсы күш ретінде бейнеленген. Табиғат ана "Жаңа Вуди Вудпекер шоуында" Б. Дж. Уорд дауыстаған. Ол Вуди Вудпекердің табиғаттағы рөлін орындауына көз жеткізетін фея ретінде бейнеленген. Табиғат ана Айша Тайлер сомдаған "Санта Клаус 2" және "Санта Клаус 3: Қашу шарты" фильмдеріндегі қосалқы кейіпкер болды. Ол Аңыз фигуралар кеңесінің басшысы ретінде көрсетілді (оның құрамында Санта Клаус, Пасхалық қоян, Купидон, Әке Уақыт, Құмшы, Тіс перисі және Джек Фрост бар). Табиғат ана Бо Биссеттің "Джон Хэнкок" кітабында есімделген. Ол Тара деп аталды, бұл оның есіміне құрмет көрсету үшін берілген, Рим мифологиясында ол Терра немесе Терра Матер болды. Табиғат ана "Жұлдыздық қақпа SG-1" сериалында Ома Десала деп аталатын көтерілген ежелгі тұлға ретінде бейнеленген. "Эпикалық" анимациялық фильмінде Тара патшайым (Бейонсе Ноулз дауыстаған) есімді кейіпкер бейнеленген, ол Табиғат анаға ұқсас болды. Табиғат ана Уильям Джойстің "Балалық шақтың қамқоршылары" сериясындағы кейіпкер болды. Ол Богиман Пичтің ұзақ уақыттан бері жоғалған қызы, табиғат құбылыстарын бақылай алатын жас әйел. Ол әлемді бақылап, жасырын өмір сүрді. Оның кейіпкері соңғы кітапта, "Құмшы және армандар соғысы" кітабында кеңейтілді. Ол Tampax әйелдер гигиеналық өнімдерінің жарнамалық науқанында, жасыл твид юбка костюмді киген әйел ретінде пайда болды, ол жас әйелдерге қызыл "сыйлық" берді, олар көбінесе одан қашып құтылуға тырысты немесе ұрып-соқты, өйткені дауыстау бойынша "Ана табиғатты жеңіңіз". Табиғат ана "Бір кезде" сериалының жетінші маусымында маңызды рөлде пайда болды. Табиғат ана - дриадалардың басшысы үшін қолданылатын атау. Оқиғада бұрынғы Табиғат ана Флора (Габриэль Миллер сомдаған) болды. Флора ананың кейбір адамдардың қолынан қаза тапқаннан кейін Готэл (Эмма Бут сомдаған) келесі Табиғат анаға айналды. Табиғат ана The Weather Girls тобының хит әні "It's Raining Men" әнінде және кейін RuPaul тобының ремиксінде еске алынды. Әннің мәтінінде ол жалғыз әйел екені, оған барлық періштелер сыйлық ретінде берілгені және әрбір әйелге тамаша жігіт табу үшін аспанды қайта құрғандығы айтылады. "Маскалы әнші" сериалының алтыншы маусымында бір қатысушы үшін Табиғат ананың костюмі қолданылды. Оның актриса Вивица А. Фокс екені анықталды және ол "Октопус" рөліндегі Дуайт Ховардпен және "Пуфферфиш" рөліндегі Тони Брэкстонмен бірге екі түнгі премьера кезінде жойылды. Джейми Ли Кертис "Ана табиғат" атты графикалық романды бірлесіп жазды.