Кіріспе
Негиа, сөзбе-сөз "тиісу" деген еврей заңына (Халаха) сәйкес, жұбайынан басқа әртүрлі жынысты адаммен сезімтал физикалық байланысқа тыйым салады немесе шектеу қояды, айыл айналымы емес кезде және белгілі бір жақын туыстарға, оларға жыныстық тартымдылық болмайды деп есептеледі. Осы халаханы сақтайтын адам әдетте " (а) -ны сақтаушы" деп аталады. Негиа заңдары әдетте қатаң ортодоксал яһудилермен сақталады, сақталу деңгейі әртүрлі. Кейбір ортодоксал яһудилер заңдарды қатаң ұстамдылықпен сақтап, кездейсоқ байланыстан аулақ болу үшін шаралар қолданады, мысалы, автобуста, пойызбен, ұшақта немесе басқа да осыған ұқсас отыру орындарында әртүрлі жынысты адаммен отырмау. Басқалары көбінесе мақсатты байланыстан ғана аулақ болады. Консервативті және реформалық иудаизмнің жақтастары бұл заңдарды сақтамайды. Көптеген ортодоксал яһудилер бұл ережелерді қатаң сақтау дамуды тежейтініне, әлеуметтік жетістікке кедергі келтіретініне және соңында денсаулыққа зиян келтіретініне сенеді. Басқалары бұл ережелер сезімтал тиісуге қатысты екенін түсінеді.
Negiah , literally "touch", is the concept in Jewish law (Halakha) that forbids or restricts sensual physical contact with a member of the opposite sex except for one's spouse, outside the niddah period, and certain close relatives to whom one is presumed not to have sexual attraction. A person who abides by this halakha is colloquially described as a ("one observant of "). The laws of are typically followed by strict Orthodox Jews, with varying levels of observance. Some Orthodox Jews follow the laws with strict modesty and take measures to avoid accidental contact, such as avoiding sitting next to a member of the opposite sex on a bus, train, airplane, or other similar seating situations. Others are more lenient, only avoiding purposeful contact. Adherents of Conservative and Reform Judaism do not follow these laws. Many Jews with Orthodox beliefs believe that there is extensive room for leniency and that strict adherence to these rules stunts development and prevents social success and ultimately undermines well being Others understand the rules as clearly referring to sensual touch.
Киелі кітаптағы тыйым салу және содан кейінгі экзегезис
Бұл тыйым Леуіліктер кітабындағы екі аяттан туындайды: «Ешбір адам жақын туысына жақындасып, оның ұясын ашпасын, Мен – Құдаймын» (18:6), және: «Анасының ай сайқылығы кезінде әйелге жақындасып, оның ұясын ашпа» (18:19). Бірінші аят – туысқандық қатынасқа, ал екіншісі – айызы кезінде нидда күйіндегі әйелмен жыныстық қатынасқа қатысты. Аяттар ер адамдар туралы айтылғанмен, әйелдер де осы міндеттемелерге міндетті. Сифра былай түсіндіреді: бұл аяттарда «ұясын ашуға» жақындасуға тыйым салынған, жай ғана «ұясын ашуға» тыйым салынбаған, яғни жыныстық қатынасқа түспесе де «жақындасудың» өзі тыйым салынған. Осыған сүйене отырып, кейбір Ришонимдер бұл аяттарды жыныстық қатынасқа бармайтын жыныстық сипаттағы жақындыққа (мысалы, құшақтасу мен сүйісуге) тыйым салатындығын айтады, соның ішінде Маймонид пен Семаг, олар бұл жақындықтың махаббатпен немесе құмарлықпен (דרך [חבה ו]תאוה) жасалуын қарастырады. Алайда, Нахманид бұл тыйымды Жазбалардан алынбаған раввиндік заң деп санайды және Леуіліктер 18:6 аятынан алынғанды (библиялық сілтемесі бар раввиндік тыйым) нағыз түсіндірме емес деп есептейді.
Заң кімдерге қолданылады?
Бірдей әрекеттер тыйым салынған жақын туысқанымен де, тыйым салынған жақын туыспен де жасауға болмайды. Нидда кезеңінде күйеу мен әйелдің тіпті мейірімсіз жанасуына да тыйым салынады; алайда, бұл көбінесе (הרחקה, "қашықтық") деп аталады. Заңдар, жыныстық тартылыс күтілмейтін жақын туыстарға қол тигізуге тыйым салмайды: балаларға, бауырларға, немерелерге, ата-аналарға және әже-аталарға. Асырап алынған балаға қол тигізуге бола ма, жоқ па деген мәселеде пікірлер екіге бөлінеді: Р' Елиезер Вальденберг және Р' Хаим Давид Халеви рұқсат береді, ал Р' Менахим Мендель Шнеерсон тыйым салады. Басқа білікті мамандар шектеулі немесе шартты рұқсаттар береді.
The laws do not prohibit touching certain close relatives to whom one is expected not to have sexual attraction: children, siblings, grandchildren, parents, and grandparents. Opinions differ on whether one may touch an adopted child of the opposite sex: R' Eliezer Waldenberg and R' Hayim David HaLevi permit, while R' Menachem Mendel Schneerson prohibits. Other authorities offer limited or conditional permission.
Қандай қол тигізуге тыйым салынады?
Маймонид пен Шульхан Арух бұл тыйымды «құшақтасу, сүйісу немесе жақын денелік байланысқа түсу» деп түсіндіреді. Олар жай ғана қол тигізуге тыйым салынғанын көрсетпейді. Жүніс Герона «кәнсіз әйелдің қолына тию сияқты, денелердің жақын болуы тыйым салынған» деп жазды. Барлық мейірімділік байланысқа тыйым салынған ба, әлде тек құмарлықпен байланысты жыныстық байланысқа ғана тыйым салынған ба деген сұраққа жауап беру үшін, Р'Аарон Лихтенштейн тіпті жыныстық емес мейірімділік байланысқа да тыйым салынғанын айтты. Алайда, Р'Ехуда Хенкин кем дегенде Таурат заңы бойынша тек жыныстық байланысқа тыйым салынғанын айтты. Кездейсоқ, бейсалы қол тигізуге рұқсат етіледі, мысалы, адамдар көп автобуста немесе пойзда жүретін кезде. Раввин Моше Файнштейннің айтуынша, бұл ұғымның негізінде екі бөлек заң жатыр. Бірінші заң – тыйым салынған әйелдермен тығыз байланысқа түсуге тыйым салу. 11 жастан асқан әйелдерде етеккір басталады деп есептелетіндіктен, бұл тыйым сол жастан асқан барлық әйелдерге қатысты. Екінші заң, «ерекше ойлар», жыныстық ойларға берілуге тыйым салады. Файнштейн құшақтасу, сүйісу және қол ұстасу сияқты әрекеттерге тыйым салады. Қол алысу туралы мәліметтер төменде келтірілген. Көптеген заңдар сияқты, бұл тыйымдар өміріне қауіп төндіретін адамды құтқару үшін күшін жояды, мысалы, ер адам әйелді судан құтқару үшін. Мұндай жағдайларда, ер адам құтқарушының дұрыс емес ойларға ие болатынына сенімді болса да, тыйымдар күшін жояды. Сонымен қатар, дәрігерлер және шаштараздар сияқты мамандық иелері өздерінің кәсіби міндеттерін орындау кезінде қарама-қарсы жынысты адамдарға қол тигізуі мүмкін.
Қол алысу
Халаха бойынша еркекке әйелдің қолын ұстауға (немесе керісінше) рұқсат етілуі – даулы мәселе. Пікірлер әртүрлі: еркек әйелдің қолын қайтаруына тыйым салынады, тіпті бұл оны ұялтатын болса да; ұялудан сақтану үшін қол алысуға рұқсат етіледі, бірақ басқа жағдайда жоқ; қол алысу мүлдем рұқсатты. Кейбір ғалымдар тіпті екінші адамды ұялтпау үшін де қол алысуды тыйымдайды. Оларға Чазон Иш, Яков Исраил Каниевский, Моше Стерн, Ицхак Абади, Сефер Хасидим (тіпті қолғап киген кезде де тыйым салатын) жатады. Рабби Файнштейн қол алысқанды қайтаратындарға күмән келтіреді, олардың мұны (דרך חבה ותאוה) емес деп санайтынын айтады, бірақ мұндай жеңілдікке сену қиын деп қорытындылайды. Файнштейн екінші адамның ұялуын болдырмау факторын қарастырмаса да, тікелей қол алысуға тыйым салынғанын айтпады, бірақ көпшілік пікір Р' Моше қол алысуды қайтаруға, тіпті ұялудан сақтану үшін де тыйым салады деп есептейді. Бір жарияланымда бұл туралы қатты айтылған. Рав Яков Каменецкий осы жағдайда жеңілдік беруге мүмкіндік бар екенін де ұсынды. Дж. Симча Коэн Йерушалми және Маймонидтің үкіміне негізделіп қол алысуға рұқсат берудің жаңа негізін келтірді. Сондай-ақ, Йегуда Хенкин «негізгі халахаға» (Рамбам және Шульхан Арух) сәйкес әйелдің қолын ұстауға рұқсатты деп санайды және басқаша ойлайтындар қатаң болады, сондай-ақ ол осы пікірмен келісетінін көрсетеді. Фукске сәйкес, дәстүрлі түрде тек неміс раввиндері ғана қол алысуға рұқсат берген; ал қол алысуға қатысты қатаң сақтанатын адам, әпкесімен (немесе керісінше) қол алысуға жеңілдік беруі мүмкін, себебі бауырлас пен әпкеге қатысты басқа да жеңілдіктер бар. Ешива университетінің Карьералық даму орталығы студенттерге: «Қол алысу – әңгімелесу процесінің қалыпты бөлігі. Халаха ерлер мен әйелдердің қажет болған жағдайда махаббатсыз қарым-қатынасына рұқсат береді. Шапшаң қол алысуды іскерлік протокол деп қарастыруға болады. Қол алысудан бас тарту нәтижеге күшті кері әсер ететіні анық, сондықтан сүйіспеншіліксіз қарым-қатынас қажет, ол рұқсатты». Деген хабарлама береді. Бірақ, осыған қарамастан, Ешива университетінің белгілі раввиндерінің айтуынша, қол алысуға толық қатыспау керек, керісінше, қатты ұстамау керек. Оның қолы «әлсіз» болуы керек, ал екінші адам бүкіл әрекетті бастағандай және аяқтағандай сезінуі керек, оның қолы жай ғана куәгер болып тұруы керек. Осылай әрекет ету ұялудан немесе келісімнің жоғалтылуынан сақтайды, сонымен бірге халаха (иудей заңы) шеңберінде қалуға мүмкіндік береді.
Rabbi Feinstein gives the benefit of the doubt to those who return a handshake, stating that they apparently hold that doing so is not (דרך חבה ותאוה), but concludes that such leniency is difficult to rely upon. Although Feinstein did not address the mitigating factor of preventing the other person from being embarrassed, and fell short of stating outright that returning a handshake is forbidden, it is commonly assumed that R' Moshe prohibits returning a handshake even to avoid embarrassing the other person. One publication states this in very strong terms. Rav Yaakov Kamenetsky has also suggested that there may be room to be lenient in this situation. J. Simcha Cohen has been quoted as giving a novel basis for permitting handshaking, based on the Yerushalmi and the ruling of Maimonides. Likewise, Yehuda Henkin holds that it is permissible to shake a woman's hand according to "the basic halacha" (the Rambam and Shulchan Aruch), and that those who feel otherwise are stringent. and indicates that he agrees with this position. According to Fuchs, only German Rabbis have traditionally permitted returning a handshake; and a man who is stringent about shaking hands may be lenient and shake hands with his sister (and vice versa), since we find other leniencies concerning brother and sister. The Career Development Center at Yeshiva University, a Modern Orthodox institution, informs its students that "Shaking hands is a customary part of the interview process. Halacha permits non affectionate contact between men and women when necessary. A quick handshake can be assumed to be business protocol. Since failure to shake hands will most likely have a strong negative effect on the outcome, it is necessary non affectionate contact, which is permissible." However, nonetheless, it has been said in the name of prominent Yeshiva University rabbis that one should not engage fully in a handshake, but rather, one should not hold a tight grip. His hand should be "helpless" and as if the other person is initiating and completing the full action, with his hand being the innocent bystander. Acting as such prevents embarrassment and or loss of a business deal, while at the same time allows one to stay in the framework of halacha (Jewish Law).
Қол алысу және дінге кірмейтіндермен қарым-қатынас
Менахем Мендель Шнеерсон әйелмен қол алысу туралы пікір келіспегенде, өз нанымында тұру екінші тараптың құрметін арттыруы мүмкін деп жазды. Керісінше, кейбір адамдар әртүрлі жыныстағы адаммен қол алысудан бас тартуды сыпайысыздық, әдепсіздік, тіпті сексизм деп қарастырады. Нью-Йорк Таймс газетінің "Этик" бағанасының авторы Рэнди Коэн бір әйелдің жылжымайтын мүлік агентіне ұсынған қол алысуын агент әдеппен қабылдамаған жағдайды талқылайды. Православ раввині және заң профессоры Майкл Бройд Коэн талқылаған жағдайда гендерлік теңдік пен діни бостандық принциптерінің қақтығысқандығын айтты. Дегенмен, басқалар бұл амалдың мақсаты – «ерлер мен әйелдер арасындағы қарым-қатынасты көтеріп, қасиетті ету, өйткені бұл қарым-қатынас көбінесе жеңілдеп қарастырылады» дейді. Олар сондай-ақ, әртүрлі жынысты құрметтемеудің орнына, заңдар жыныстар арасындағы табиғи жыныстық тартылысты және әйелдер мен ерлердің арасындағы қарым-қатынастың жыныстық құштарлық ретінде қарастырылуын болдырмау қажеттігін мойындайды, бірақ бұл тек некеде ғана қабылданды. Бұған қоса, бұл тәжірибе кемсітушілік емес, себебі «қатаң сақталатын еврей әйелдері де ер адамдарға тимейді, сондықтан бұл тыйым ешбір жыныстың «қолы жетпейтін» статусына ие етпейді. Керісінше, ол жыныстар арасындағы физикалық байланысты тең дәрежеде тыйым салады». Коэн бұл пікірді мектептегі сегрегация істерінде қабылданбаған «бөлек, бірақ тең» статусына теңеді.
Басқа мағыналары
Еврей азаматтық құқығында Негия – дауға тікелей қатысы бар, мүдделі тарап болуды білдіретін халахикалық ұғым.
Танымал мәдениетте
2019 жылы "Шаббос Гой" атты қысқа фильмде Ханна Леви қол алысуға ұсынылған қолына жақындайды. Ол қол алысудың орнына шарфын ұсынады. 2017 жылы шыққан американдық "F the Prom" комедиялық фильмінде түскі ас кезінде отырған екі оқушы біреуінің еврей екенін біледі. Әйел студент еркек студентке (Брендан Колтон Стрингс / Эфраим рөлінде) қолын созады, ол оған әйелі болмаса, әйелге тигізе алмайтынын айтады.