Кіріспе
Екі әртүрлі аударма тәсілі
the concept of linguistic semantic equivalance
In semantics, the best known types of semantic equivalence are dynamic equivalence and formal equivalence (two terms coined by Eugene Nida), which employ translation approaches that focus, respectively, on conveying the meaning of the source text; and that lend greater importance to preserving, in the translation, the literal structure of the source text. Nida formulated the distinction originally in relation to Bible translations.
Тіл білімінде семантикалық теңдестіктің ең белгілі түрлері – динамикалық теңдестік және формальды теңдестік (Эвжен Нида енгізген екі термин), олар аударма тәсілдерін қолданады, олардың бірі бастапқы мәтіннің мағынасын жеткізуге, екіншісі аудармада бастапқы мәтіннің нақты құрылымын сақтауға бағытталған. Нида бұл айырмашылықты алғаш рет Киелі кітаптарды аударумен байланысты формулировкалаған.
the concept of linguistic semantic equivalance
In semantics, the best known types of semantic equivalence are dynamic equivalence and formal equivalence (two terms coined by Eugene Nida), which employ translation approaches that focus, respectively, on conveying the meaning of the source text; and that lend greater importance to preserving, in the translation, the literal structure of the source text. Nida formulated the distinction originally in relation to Bible translations.
Аудармаға қатысты тәсілдер
"Формалды баламалық" тәсілі бастапқы тілдің лексикалық егжей-тегжейіне және грамматикалық құрылымына адалдықты баса көрсетеді, ал "динамикалық баламалық" мақсатты тілге табиғи түрде берілген аударманы қолдануға бейім. Евгений Ниданың айтуынша, динамикалық эквиваленттілік – бұл "түпнұсқа мәтіннің мазмұны қабылдаушы тілге ауыстырылған, нәтижесінде қабылдаушының реакциясы түпнұсқа қабылдаушылардың реакциясына ұқсас болатын аударманың сапасы". Осылайша, екі тілдегі оқырман мәтіннің мағынасын шамамен бірдей түсінуі тиіс. Кейінгі жылдары Нида "динамикалық баламалық" терминінен бас тартып, "функционалдық баламалық" терминін ұсынды. "Функционалдық баламалық" термині тек бастапқы мәтіннің бастапқы мәдениеттегі функциясы мен мақсатты мәтіннің (аударманың) мақсатты мәдениеттегі функциясы арасындағы баламалықты ғана емес, сонымен қатар "функцияны" мәтіннің қасиеті ретінде қарастыруды білдіреді. Функционалдық баламалықты мәдениеттердегі адамдардың өзара әрекеттесуімен байланыстыруға болады. Осыған ұқсас айырмашылықты Маймонид 1199 жылы өзінің аудармашысы Самуил ибн Тиббонға жазған хатында білдірген. Ол былай деп жазды: text=Мен бір ережені алға тартамын: әр сөзді сөзбе-сөз аударуға және түпнұсқадағы сөздер мен сөйлемдердің ретін сөзбе-сөз сақтауға тырысқан аудармашы көп қиындыққа тап болады, ал нәтиже күмәнді және бұрмаланған болады. Бұл дұрыс әдіс емес. Аудармашы алдымен мәтіннің мағынасын түсінуге тырысуы керек, содан кейін осы тақырыпты екінші тілде толыққанды айқындығымен жеткізуі керек. Мұны істеу үшін сөздердің ретін өзгертуге, бір сөзді бірнеше сөзбен алмастыруға және керісінше, аударма жасалған тілде мәтіннің мағынасы толыққанды түсінікті болуына көмектесуге тура келеді. Маймонид мәтіннің мәдени функциясын ескеруге дейін бармаса да, динамикалық/функционалдық баламалықты қолдайды. Ол формалды баламалықты "күмәнді және бұрмаланған" деп толығымен жоққа шығарады.
text=I shall premise one rule: the translator who proposes to render each word literally and adhere slavishly to the order of the words and sentences in the original, will meet with much difficulty and the result will be doubtful and corrupt. This is not the right method. The translator should first try to grasp the meaning of the subject, and then state the theme with perfect clarity in the other language. This, however, cannot be done without changing the order of words, putting many words for one word, and vice versa, so that the subject be perfectly intelligible in the language into which he translates. Maimonides comes down on the side of dynamic/functional equivalence, though perhaps not going so far as to consider the cultural function of the text. He does clearly reject formal equivalence as "doubtful and corrupt".
Теория мен практика
Функционалдық баламалық тәсіл түпнұсқа мәтіннің грамматикалық құрылымын қатаң сақтаудан аулақ болып, мақсатты тілдегі табиғи аударма жасауға баса назар береді, сондықтан аударманың оқылуы түпнұсқа грамматикалық құрылымын сақтаудан маңыздырақ болған жағдайларда осы тәсіл қолданылады. Формалдық эквиваленттілік көбінесе тілек болғанымен шындыққа айналмайды, себебі бір тілдегі ұғымға басқа тілде тікелей баламасы болмауы мүмкін. Мұндай жағдайларда, мақсатты тілде динамикалық аударма жасауға немесе жаңа сөз (неологизм) құрастыруға болады, кейде бастапқы тілден сөз қарыз алып қолдану арқылы. Бастапқы тіл мен мақсатты тілдің арасындағы айырмашылық қаншалықты үлкен болса, мақсатты тілдегі сөздерді өзгертпей немесе қайта құрастырмай, сөзбе-сөз аударманы түсіну соншалықты қиын болады. Алайда, формалдық эквиваленттілік бастапқы тілді білетін оқырмандарға түпнұсқа мәтінде мағына қалай берілгенін талдауға мүмкіндік береді, түпнұсқа ақпаратты сақтау және мағынаның ұсақ-түйек нюанстарын көрсету үшін аудармаған идиомаларды, риторикалық тәсілдерді (мысалы, еврей Библиясындағы хиастикалық құрылымдар) және стильдік ерекшеліктерді сақтайды.
Шамамен теңдестірілгендер арасындағы кішігірім айырмашылықтар
Санди Хабиб араб, иврит және ағылшын тілдеріндегі "періште" сөзінің мағыналық нюанстарының шамалы өзгешеліктерін байқады.