Кіріспе

Француз математигі (1874–1932)

Рене Луи Бэр (21 қаңтар 1874 – 5 шілде 1932) – француз математигі, ең белгілісі – Baire категориясы туралы теоремасы. Бұл теорема болашақ теоремаларды жалпылауға және дәлелдеуге көмектесті. Оның теориясы алғаш рет 1899 жылы «Нақты айнымалы функциялар туралы» (Sur les fonctions de variables réelles) диссертациясында жарияланды.

Білім және мансап

Тігіншінің ұлы Бейр, Париждегі кедей жұмысшы отбасының үш баласының бірі болды. Ол стипендия арқылы Лакканал лицейіне түскен кезде оқуын бастады. 1890 жылы Бейр жоғары сыныпты бітіріп, Генри IV лицейінің арнайы математика бөліміне оқуға түсті. Сол кезде ол École Normale Supérieure және École Polytechnique мектептеріне түсу үшін емтиханға дайындалып, тапсырды. 1891 жылы ол École Normale Supérieure колледжіне оқуға баруды шешті. Үш жылдық білімін алғаннан кейін, Бейр агрегацияға дайындала бастады. Ол емтиханның жазба бөлімінде басқа студенттерден жақсы нәтиже көрсетті, бірақ сабақта түсіндіру мен айқындықтың жетіспеуінен ауызша емтиханды өтпеді. Агрегацияны қайта тапсырып, өткеннен кейін, оны Бар-ле-Дюк орта мектебінде оқытушылық қызметке тағайындады. Сол жерде Бейр докторлық диссертациясы үшін шектер және үздіксіздік ұғымдарын зерттеді. Ол 1899 жылдың 24 наурызында диссертациясын қорғап, доктор ғылымының дәрежесін алды. Ол Франциядағы орта мектептерде сабақ беруді жалғастырды, бірақ төменгі деңгейдегі математиканы оқытудан ләззат алмады. 1901 жылы Бейр Монпелье университетіне «Maître de conférences» лауазымына тағайындалды. 1904 жылы ол Пекот қорының стипендиясын алып, бір семестрді университете өткізіп, профессорлық дағдыларын жетілдірді. Бейр Франция колледжінде анализ пәні бойынша лекция оқыды. 1905 жылы ол Дижон университетінің Ғылым факультетіне оқуға түсіп, университет қызметкері болып тағайындалды. 1907 жылы ол Дижондағы Анализ профессоры қызметіне көтеріліп, анализ саласындағы зерттеулерін жалғастырды.

Ауру

Жас кезінен бастап Бэйрдің денсаулығы әрқашан "наздық" болған. Мектепке барар алдында оның қыртқының жұмысы бұзыла бастаған, кейде агорафобияның күшті ұстамаларына тап болатын. Уақыт-уақыт денсаулығының нашарлауы жұмыс істеуге немесе оқуға кедеріс келтіретін. Жаман күйлер жиілеп, оны ұзақ мерзімге мүгедек қылып қойды. Ұзақ жылдар бойында оның психикалық денсаулығына қатысты бұзылыс пайда болды, ол ұзақ уақытқа зейін шоғырландыруды талап ететін жұмыстарды істеуге шамасы келмейтін. Кейде бұл оның математиканы зерттеу мүмкіндігін жоққа шығаратын. 1909 және 1914 жылдар аралығында бұл мәселе оны үздіксіз мазалап, оқыту міндеттерін одан да қиындатты. 1914 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты Дижон университетінен демалысқа жіберілді, содан кейін өмірінің соңына дейін Швейцарияның Лозанна қаласында және Женева көлі маңында өтті. 1925 жылы Дижоннан зейнеткерлікке шығып, соңғы жылдарын өзінің аз зейнетақысына сәйкес келетін бірнеше қонақ үйде өткізді. 1932 жылы өзіне-өзі қол жұмсады.

Математикаға қосқан үлесі

Байрдың математикалық талдаудағы шеберлігі оны Вито Вольтерра және Анри Лебег сияқты талдау саласындағы басқа да көрнекті ғалымдармен оқуға мүмкіндік берді. Өзінің "Sur les fonctions de variable réelles" ("Нақты айнымалы функциялар туралы") деген диссертациясында, Байр жинақтар теориясы мен талдау тақырыптарын біріктіріп зерттеді, нәтижесінде Байр категориясы теоремасын және ешқандай тығыз емес жиынның анықтамасын жасады. Одан кейін ол осы тақырыптарды өзі оқыған ғалымдардың теоремаларын дәлелдеу және үздіксіздік туралы түсінікті кеңейту үшін пайдаланды. Байрдың ең маңызды еңбектерінің ішінде 1905 жылы жарық көрген "Théorie des nombres irrationnels, des limites et de la continuité" ("Иррационал сандар, лимиттер және үздіксіздік теориясы") және 1907–08 жылдары жарық көрген "Leçons sur les théories générales de l’analyse" ("Анализдің жалпы теориясы бойынша сабақтар") екі томдығы бар.