Кіріспе
Ван Ордэн Перриге қарсы, 545 U. S. 677 (2005), – АҚШ Жоғарғы Сотының ісі. Бұл іс Техас штатының Остиндегі Капитолийде үкіметке сыйға берілген ескерткіште он өсиеттің бейнеленуінің Бірінші түзетудің мемлекеттік дін құруға тыйым салатын ережесін бұзды ма, деген мәселені қарастырды. Остинде тұратын Томас Ван Ордэннің шағымы бойынша, АҚШ-тың Бесінші апелляциялық округінің соты 2003 жылдың қараша айында ескерткіш діни және әлеуметтік мазмұнды білдіреді деген негізде бұл бейнелеудің конституциялық екенін шешті. Ван Ордэн бұл шешімге шағымданып, 2004 жылдың қазан айында Жоғарғы Сот Кентуккидегі екі округтік сотта он өсиеттің бейнеленуіне қарсы шыққан МакКрири округі мен Кентуккидегі ACLU арасындағы істің қаралуымен бірге бұл істі де қарауға келісті. 2005 жылдың 27 маусымында Жоғарғы Сот 5 дауысқа 4 қарсы дауыспен бұл бейнелеудің конституциялық екенін растады. Сот талдауында жиі қолданылатын «Лимон» тестісін қолданбауды шешті, себебі бұл ескерткіш «бейкүнә ескерткіш» саналды. Оның орнына, Сот «ескерткіштің мәніне және ел тарихына» назар аударды.
Процедуралық негіздер
Томас Ван Орден ескерткіштің конституциялықтығына күдік тудырды. Техас штатында туған Ван Орден заң кітапханасын пайдалану үшін Техас Жоғарғы Сотының ғимаратына бара жатқанда осы ескерткіштің қасынан жиі өтетін. Ван Орден дін ұстану бостандығын бұзуды айыптап, ескерткішті алып тастау жөнінде сотқа шағымданып, бұйрық беруді сұрады. Аудандық сот Мемлекеттің "Бірлік бүркіт орденінен" ескерткішті қабылдауының "жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықты азайтуға" бағытталған олардың азаматтық "әрекеттерін" мойындау мақсатындағы лайықты зайырлы себебі бар екенін және ақылға қонымды адам ескерткішті дінді қолдау ретінде қабылдамайтынын анықтады. 5-ші апелляциялық округ соты аудандық соттың мүсіннің көрсетілуінің зайырлы мақсаты мен дінді қолдамау әсері туралы шешімін қолдады. 5-ші округ сотының шешіміне шағым Эрвин Чемеринский, Дьюк университетінің құқық мектебінің Alston & Bird профессоры, Ван Орденнің мүддесін про-боно негізде қорғады. Техас штатының ісін Техас штатының бас прокуроры Грег Эбботт қорғады. Жауапкерлер (Техас штаты) атынан сол кездегі Бас сот кеңесшісі Пол Клемент amicus curiae ұсынды.
Көпшілік пікір
Бас судья Ренквисттің көпшілік пікіріне сәйкес, Конституцияның дін бостандығы туралы ережесі Техас штатының Капитолийі аумағында осы ескерткіштің орналасуына жол берді. Лимон тестісі күшін жойған жоқ, бірақ консервативті судьялардың наразылығын тудырды (судья Антонин Скалия бірде оны "қайта-қайта өлтіріліп, жерленгеннен кейін де қабірінен тұрып, мазасыздық тудырады" деп атап өткен), алайда көпшілік пікір оны "Тексас Капитолийі аумағында орнатылған мұндай бейтарап ескерткіш мәселесін шешуде тиімді" деп санамады. Оның орнына, олар тарихи контекстке сүйену арқылы тексеру жүргізді: "1789 жылдан бері американдық өмірде діннің рөлін үкіметтің үш тармағы да ресми түрде мойындап келді және бұл үзіліссіз тарихқа ие". Бұл пікір 2004-2005 жылдарғы сот сессиясының соңғы күні жарияланды және Ренквисттің Бас судья ретіндегі соңғы шешімі болды. Екі айдан кейін, 2005 жылдың 3 қыркүйегінде, ол қалқанша безінің қатерлі ісігінен көз жұмды.
Сайыс
Сот төрешісі Стивен Брейер үкімге келіседі, бірақ көпшіліктің талдауын қабылдамайды. Ол дін туралы ережелердің мақсатын, діни жікке бөлінуге негізделген зиянды әлеуметтік қақтығыстан аулақ болуды қарастырады. Ол Ерекшелік туралы ережені дінге қарсылықты талап ететіндей түсінбейді: "Мұндай абсолютизм тек қана біздің ұлттық дәстүрімізге ғана қайшы емес, сонымен қатар Ерекшелік туралы ереженің алдын алуға тырысатын әлеуметтік қақтығысты ынталандыруға бейімделеді". Ол ағымдағы істің фактілерге негізделген құқықтық шешімді қажет ететін шекаралық жағдай екенін және "әрбір жағдайда конституциялық шекараны дәл анықтай алатын механикалық формула жоқ" деп мәлімдейді. Брейер бұл мәселені тек Құдай сөздерінің мәтіні діни екендігіне байланысты шешуге болмайды деп мәлімдейді: Бір жағынан, Құдай сөздерінің мәтіні күмәнсіз діни мазмұнға ие, тіпті Құдайды шақырып, оған баса назар аударады. Екінші жағынан, тек Құдай сөздерінің мәтінін қарастыру бұл мәселені шешуге жеткіліксіз. Керісінше, бұл жердегі мәтіннің қандай мағына беретінін анықтау үшін мәтіннің қалай қолданылғанын қарастыруымыз керек. Бұл сұраққа жауап беру үшін біз оның көрсетілу контексін қарастыруымыз қажет. Ол басқа фактілерді, соның ішінде ескерткіштің қанша уақыт бойы даусыз тұрғанын талдау негізінде үкім шығарды. Брейердің айтуынша, Он Құдай сөзінің мәтінінің діни мағынасына негізделген ұзақ жылдар бойы тұрған ескерткішті алып тастау діни жікке бөлінуді тудыруы мүмкін: Бұл көрсетілімге екі буынға жуық уақыт бойы ешқандай қарсылық көрсетілмеген. Бұл тәжірибе бізге бұл көрсетілімнің бірін-бірі бөліп жіктейтін емес екенін түсінуге көмектеседі. Менің ойымша, осындай шекаралық жағдайларда бұл мәселе өте маңызды. Сонымен қатар, менің ойымша, тек тақташалардың мәтінінің діни сипатына негізделген кері тұжырымға келу заңның дінге қарсылық танытуына әкелуі мүмкін, бұл біздің Ерекшелік туралы ережеде орын жоқ. Мұндай шешім бүкіл елдегі қоғамдық ғимараттардан Он Құдай сөзінің бейнелерін алып тастау туралы дауларды тудыруы мүмкін. Осылайша, бұл діни негіздегі жік салуды тудыруы мүмкін, бұл Ерекшелік туралы ережеден аулақ болуға тырысады. Зельман, 536 АҚШ 717 729 (Брейер, сот судьясы, келіспеушілік). Скалияның келісімі "Біздің Ұлтымыздың өткен және қазіргі тәжірибелеріне сәйкес келетін және тұрақты қолданыла алатын Ерекшелік туралы ережені қабылдауды" шақырады. Кларенс Томас Ерекшелік туралы ережені енгізуге болмайды және мәжбүрлеу талабын қабылдаған құқықтық тәжірибенің соттарға қолдануы оңай болады деп санайды: "Соттар діни мәселелердің мағынасын бағалайтын теологиялық комиссиялар ретінде әрекет етпейтін болады".
On the one hand, the Commandments' text undeniably has a religious message, invoking, indeed emphasizing, the Deity. On the other hand, focusing on the text of the Commandments alone cannot conclusively resolve this case. Rather, to determine the message that the text here conveys, we must examine how the text is used. And that inquiry requires us to consider the context of the display. He concurs in the judgment based on his analysis of other facts, including the length of time the display of the monument went unchallenged. Breyer says that removal of a longstanding monument based on the religious significance of the Ten Commandments text could create religious divisiveness :
This display has stood apparently uncontested for nearly two generations. That experience helps us understand that as a practical matter of degree this display is unlikely to prove divisive. And this matter of degree is, I believe, critical in a borderline case such as this one. At the same time to reach a contrary conclusion here, based primarily on the religious nature of the tablets' text would, I fear, lead the law to exhibit a hostility toward religion that has no place in our Establishment Clause traditions. Such a holding might well encourage disputes concerning the removal of longstanding depictions of the Ten Commandments from public buildings across the Nation. And it could thereby create the very kind of religiously based divisiveness that the Establishment Clause seeks to avoid. Zelman, 536 U. S. at 717 729 (Breyer, J., dissenting)
Scalia's concurrence calls for "adopting an Establishment Clause jurisprudence that is in accord with our Nation's past and present practices, and that can be consistently applied". Clarence Thomas argues that the Establishment Clause should not be incorporated and that a jurisprudence that adopted a coercion requirement would be easier for Courts to apply: "Courts would not act as theological commissions, judging the meaning of religious matters."
Стивенстің келіспеушілігі
Стивенс-тің қарсы пікірі негізінен, осы іс бойынша шешім қабылдағанда соттың бұл көрнекі заттың Техас штатының немесе АҚШ-тың тұтас тарихымен маңызды байланысы бар ма, жоқ па деген мәселені қарастыруы керек екенін айтты. Нәтижесінде, Стивенс бұл көрнекі заттың "Техас штатының құрылуындағы немесе біздің мемлекетіміздің негізі қалануындағы Құдайдың рөлімен ешқандай байланысы жоқ" деп мәлімдеді және осы себепті оны зайырлы идеалдарды көрсететін зат ретінде қорғау мүмкін емес. Шын мәнінде, Стивенс бұл көрнекі заттың Техас штаты көрнекі заттағы еврей-христиандық құндылықтарды қолдайды деген хабарды жеткізетінін және осылайша дін мен мемлекеттің бөлінуі туралы қағиданы бұзатынын айтады.