Кіріспе

Роберт Иоганн Колдевей (10 қыркүйек 1855 – 4 ақпан 1925) – неміс археологы, қазіргі Ирактағы ежелгі Вавилон қаласын жан-жақты қазба жұмыстары арқылы танымал болған. Ол Германияның Брансвик герцогтігіндегі Бланкенбург-ам-Харц қаласында дүниеге келді және 69 жасында Берлинде қайтыс болды. Вавилон қаласындағы қазбалары Мардук зигуратының және Иштар қақпасының негізін ашты; сонымен қатар, ол бірнеше қазіргі заманғы археологиялық техникаларды, оның ішінде саз кірпіштен салынған құрылыстарды анықтау және қазу әдісін жасады. Бұл техника оның Бабылдағы аспалы бақтарды (1899–1917) қазу кезінде ерекше пайдалы болды, олар шамамен б.з.д. 580 жылы негізінен қуырылмаған саз кірпіштерден салынған. Өмірінің көп бөлігін археолог ретінде өткізген ол Азия кіші мемлекеттерінде, Грецияда және Италияда көптеген қазба жұмыстарына қатысып, оларды басқарды. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның архитектуралық еңбегін жазу және есте сақтау үшін Колдевей қоғамы құрылды.

Ерте өмір

Брауншвейгтегі гимназияны бітіргеннен кейін, Колдевей 1869 жылы отбасымен Алтонаға көшіп, Кристианеум гимназиясында оқуын жалғастырып, 1875 жылы абитур емтиханын тапсырды. Колдевей – классикалық мәдениетті өздігінен зерттеген археология тарихшысы болған. Ол Берлин мен Венада сәулет және өнер тарихын оқыса да, екі университеттен де жоғары білім алмастан шығып кетті. 1882 жылы ол Түркиядағы ежелгі Ассус қазбасына қатысушы ретінде жұмысқа қабылданды, онда Колдевей қазба жұмыстарын жүргізудің әртүрлі әдістерін және ежелгі ескерткіштерді қалай суретке түсіруді үйренді.

Археология

Франсис Х. Бэкон (Археология институтымен байланысты американдық) 1882–1883 жылдары Ассос қазбаларында Колдевиді археологиямен таныстырды. Колдевей неміс археологиялық институты үшін Грек еліндегі Лесбос (1885–1886) және Месопотамиядағы Лагаш (1887) сияқты орындарда қазба жұмыстарын жүргізді. 1890–1891 және 1894 жылдары ол Феликс фон Лушанмен бірге Сицилиядағы грек қаласын қазуға қатысты. 200-ден астам адам он бес жыл бойы, жыл ішінде үздіксіз жұмыс істеді. Экспедиция сондай-ақ Этеменкидің сыртқы қабырғаларын, ішкі қабырғаларын және негізін тапты, бұл ғибадатхана кейде "Бабель мұнарасы" деп аталады. Олар сонымен қатар Навуходоносордың сарайларын да қазып шығарды. Экспедицияға қатысқан Уолтер Андре кейіннен Берлиндегі Алдыңғы Азия мұражайы үшін Вавилонның модельдерін жасады. Бабыл қаласындағы қазба жұмыстары Германия үшін маңызды болып саналды, сондықтан жақсы қаржыландырылып, кеңінен жарияланды.

Бабылдың аспалы бақтары

Бабылдың аспалы бақтары – бұрын расталмаған аңыз, әдемі, адам жасаған жасыл өсімдіктер мен ағаштарға толы тау екендігі айтылатын. Бұл бақтарды Небухаданасар патша (б.з.д. 605 – 563 жылдары билеген) өзінің туған жеріне сағыныштан зардап шеккен әйелі Амитис үшін салған, ол – Мидия патшасының қызы болған. Оңтүстік қамалдың қазба жұмыстарын жүргізу кезінде Роберт Колдеви тас аркалы төбелері бар он төрт үлкен бөлмесі бар жертөлені тапты. Ежелгі мәтіндерде қалада тас тек екі жерде қолданылғаны көрсетілген: Солтүстік қамалдың солтүстік қабырғасы және Аспалы бақтар. Солтүстік қамалдың солтүстік қабырғасы бұрыннан табылып қойған. Осыдан Колдеви бақтардың жертөлесін тапқан деген болжам туды. Ол аймақты зерттеуді жалғастырып, ежелгі грек тарихшысы Диодор сипаттаған көптеген нысандарды анықтады. Колдеви бақтарды тапқанына сенімді болғанмен, кейбір қазіргі археологтар оның ашылуын күмәнді санады. Колдеви қазба жүргізген жердің орналасқан жері Вавилонның орналасқан жері ретінде жақсы белгілі болса да, олар қазба орны Евфрат өзенінен тым алыс екенін, сондықтан жасыл бақты суару үшін қажетті мөлшерде су жеткізу мүмкін емес деп санайды. Ал ежелгі грек тарихшысы Страбон Аспалы бақтардың өзеннің жанында орналасқанын айтқан. Колдеви тапқан аркалы бөлмелер жиынтығы, көбінесе, азық-түлік сақтауға арналған қойма болған, себебі қираған орындардан азық-түлік пен рацион тізімдері жазылған клинопись тақташалары табылды.