Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Николае Тоница (13 сәуір 1886 – 27 ақпан 1940) – румын суретшісі, гравюрашы, литограф, журналист және өнер сыншысы. Пост-импрессионизм мен экспрессионизмнен шабыт алып, ол жергілікті өнерге модернистік бағыттарды енгізуде маңызды рөл атқарды.
Romanian painter, engraver, lithographer, journalist and art critic
Nicolae Tonitza (; April 13, 1886 – February 27, 1940) was a Romanian painter, engraver, lithographer, journalist and art critic. Drawing inspiration from Post impressionism and Expressionism, he had a major role in introducing modernist guidelines to local art.
Өмірбаян
Барлатта туған ол 1902 жылы туған қаласынан Иаси ұлттық көркемөнер мектебіне оқуға кетті. Келесі жылы ол Григоре Точилескудің жетекшілігімен Бухарест университетінің археология студенттерімен бірге Италияға сапар шекті. Өмірі бойы ол Мюнхен мектебінің инновациялық стилін бағалап, оны «Матистің қарапайым еліктеушілері» деп есептегендерден жоғары қойды. Отанына оралғаннан кейін Тоница Молдавияның бірнеше шіркеулерінде фрескалар салған, содан кейін өнер мұғалімі болып жұмыс істеді, ал кейін Цезар Петрескумен бірге «Яшуль» газетінің редакторы болды. 1913 жылы Екатерина Климескуға үйленді. Жараланғаннан кейін ол болгар әскеріне тұтқынға түсіп, Хория Боамба сияқты суретші және мүсіншімен бірге Карждалидегі интернация лагеріне жіберілді. Сол жерде ол безгек пен ревматизмге шалдықты, бұл аурулар өмірінің соңына дейін мазалады. Соғыстағы батылдығы үшін Тоница 1916 жылдың қараша айында 3-дәрежелі «Батыл Михаил» орденімен марапатталды. 1918 жылдың сәуір айында босатылып, отанына қайтып келді. Оның әлеуметтік мәселелерге деген ұмтылысын графикалық жұмыстарында жақсы көруге болады, олардың кейбіреулері өткір және трагизмге толы болды. Ол көптеген қазіргі, көбінесе саяси және солшыл журналдар үшін суреттер жасады: «Социализм» (Румынияның қысқа ғұмырлы Социалистік партиясының ресми органы), «Adevărul», «Flacăra», «Hiena», «Rampa» және Скарлат Каллимакидің «Clopotul» журналы. Сондай-ақ, ол «Viața Românească» және «Curentul» сияқты басылымдарда мәдени және әлеуметтік оқиғаларға арналған мақалалар жариялады. Ол жазушы және қоғам қайырмашы Гала Галакционмен жақын болды, оның «O lume nouă» кітабын 1919 жылы суреттеді, ал бір жылдан кейін оның портретын («Жаңа әлемнің адамы») салған. Содан кейін ол баспасөз саласындағы қызметін тоқтатуға шешім қабылдады. Сол жылы ол Камил Рессуды Ұлттық театр үшін жасаған дизайнына байланысты туған дау кезінде қорғады, сонымен қатар мәдени орта ұсынған эстетикалық талаптарды сынады («Румыния – ғалым-тарихшылар эротикалық өлеңдер мен ұятты шумақтар жазатын ел, [ ] - зиялы әйелдер ескірген сайлау агенттерінің ымдауларын бейнелейтін ел, [ ] - дәрігерлер суретшілердің жасырын бұлшық еттеріне тозған шприцтерді енгізіп, эстетикалық логирифмдер құрастыруға тырысатын ел»). 1925 жылы Бухарестте Vălenii de Munte суреттерінен құралған үлкен көрмесін ашқаннан кейін ол сәттілікке жетті, бірақ оның «плакат тәрізді» стиліне байланысты дау тудырды (Рессудан сын да болды). Бірнеше ұлттық көрмелерге және дүниежүзілік жәрмеңкелерге қатысқан ол өзінің соңғы туындыларын Балчик маңында жасады. Замбаччианның сөзіне сүйенсек, Тоницаның социализммен ерте байланысының себебі солшыл баспасөздің оған көрсеткен қызығушылығы болды, олар «сурет салу арқылы ғана өмір сүру мүмкін емес болған» кезде оның еңбегін бағалауға дайын болды. 1937 жылы ол ауыр сырқатқа шалдықты және үш жылдан кейін қайтыс болды. Ол Бухаресттегі Генча зиратында жерленген.
Born in Bârlad, he left his hometown in 1902 in order to attend the Iași National School of Fine Arts, where he had among his teachers Gheorghe Popovici and Emanoil Bardasare. The following year he visited Italy together with University of Bucharest students of archaeology under the direction of Grigore Tocilescu. Throughout his life, he remained committed to the Munich School, hailing its innovative style over the supposedly "obscure imitators of Matisse". After his return, Tonitza painted frescos in several churches of Moldavia and worked as an art teacher, and then, together with Cezar Petrescu, as editor of Iașul newspaper. He married Ecaterina Climescu in 1913. Wounded, he fell prisoner to the Bulgarians, and was sent to an internment camp in Kardzhali, together with fellow painter ro and the sculptor Horia Boambă. There, he became ill with malaria and rheumatism, which would plague him until his death. For his valor in battle, Tonitza was awarded in November 1916 the Order of Michael the Brave, 3rd class. He was set free and returned in April 1918. His commitment to social commentary is best perceivable in his graphic work, malicious and sometimes dramatical — he sketched for many contemporary, usually political and leftist, magazines: Socialismul (official voice of the short lived Socialist Party of Romania), Adevărul, Flacăra, Hiena, Rampa, and Scarlat Callimachi's Clopotul —, and in his articles (including the ones in Viața Românească and Curentul), which mainly discussed cultural and social events. He became close to the writer and activist Gala Galaction, whose book O lume nouă he illustrated in 1919, and whose portrait ("The Man of a New World") he painted one year later. and decided to cease contributing to the press. The same year, he took Camil Ressu's defense during a scandal involving the latter's design for a National Theater curtain, attacking the artistic guidelines advocated by the cultural establishment ("[Romania is] the country where scientist historians compose erotic pieces and embarrassing rhymes, [ ] where intellectual women draw the gusty gestures of decrepit election agents, [ ] where physicians push their rusty hypodermics into the unmentionable muscle tissues of artists as a means to draw up aesthetical logarithms"). He met success in 1925, after opening a large exhibit of his Vălenii de Munte paintings in Bucharest, while raising controversy (including criticism from Ressu) over his "poster like" style. A participant in several national exhibitions and World Fairs, he painted his last works around Balchik. According to Zambaccian, Tonitza's early association with socialism was partly due to the interest taken in him by the leftist press, who was willing to reward his contributions at a time when "one could not live solely by painting". He fell severely ill in 1937, and died three years later. He is buried at the Ghencea Cemetery, in Bucharest.
Өнер
Тоньца өзінің алдыңғы шебері Штефан Лучианның өнерінен үлкен шабыт алып, көбінесе импрессионизмге еліктеді, бірақ пост-импрессионист суретшілердің жаңалықтарына (композициядағы революциясы мен Белль Эпок дәуірінің сәні) да бірдей құлшындықпен қарады. Тоница, әсіресе, румын өнеріндегі басты тренд белгілеуші Николае Григорескуді сынады, оның "шаруа мотивтеріндегі" жетістігі оны "өмірінің соңына дейін осы рауаша және көңілді атмосферада қалуға итермеледі" деді. Ол экспрессионизмнің қағидаларын да қабылдады, бұл оның сатирикалық суреттерінде айқын көрінді, сонымен қатар "Нан кезектерінде" ("Queuing for Bread", 1920) сияқты ірі туындыларында да көрінді. Осы ықпалдардың нәтижесінде туған алғашқы өнерді Тоницаның досы Ширато "Сбураторул" журналында "жеңіл интеллектуалдық резонансы бар суреттер" деп сипаттады; сол кезде "Рампа" журналы суретшіні "адамдық идеялардың дін қызметкері, қазіргі заманғы әлемдік көшбасшылардың назарын талап ететін идеялар, күннен-күнге айқын және батыл үнмен" деп мақтады. Оның көптеген туындылары әлеуметтік мәселелерге Тоницаның қатысын көрсететін туындыларына қарағанда, тыныш. Олар классикалық эстетикалық идеалды ұсынды, өнерді рухани құндылықтардың қазынасы деп қарастырды. Бұл хабар оның Солтүстік Добруджа пейзаждарында, натюрморттарында, клоундардың портреттерінде (күлкілі және гротеск элементтерді маскалар мен макияж арқылы көтеріп, қайғылы жарасымдылықты ашу үшін), жас әйелдер мен балаларда ең анық көрінеді. Балалар портреттеріндегі ерекше белгісі – "Тоницаның көзі", бұл нүктелі пішіндес және экспрессивті. Бұл туындыларды бағалаған Замбаччиан және "Төрттік топтың" басқа мүшелері Балчик пейзаждарын сынады: Замбаччиан олардың "түсті тондардағы арабескелерге көбірек ұқсайтынын, Ширато жарық кеңістіктегі әдемі бейнелеудің нюанстарына қарай дамыған кезде" деп атап өтті.
Owing much to the art of his predecessor Ştefan Luchian, Tonitza was largely inspired by Impressionism, but he equally admired the discoveries made by Post impressionist artists (their revolution in composition and Belle Époque splendor). Tonitza was notably critical of Nicolae Grigorescu, the major trend setter in Romanian art, whose success over "peasant motifs", he stated, had "lured him to remain, for the rest of his life, in this rosy and light hearted atmosphere". he also adapted Expressionist guidelines — ones especially present in his satirical drawings, but also manifested large works such as Coadă la pâine ("Queuing for Bread", 1920). The early art produced by these influences was described in Sburătorul by Şirato, Tonitza's friend, as "paintings which are [in fact] drawings with a light resonance of intellectualism"; during the period, Rampa magazine hailed the painter as "A priest of humanitarian ideas, of ideas demanding the attention of present day world leaders, with a more and more clear and audacious tone". Most of his works are serene in tones, in contrast with those expressing Tonitza's involvement in social issues. They proposed a classical aesthetical ideal, viewing art as a treasurer of spiritual values. This message is most obvious in his Northern Dobruja landscapes, his still life studies, the portraits of clowns (celebrated for their way of sublimating the comic and grotesque elements in masks and makeup, in order to reveal a sad humanity), young women and children. The so called "Tonitza eyes", both point shaped and expressive, are a characteristic trait in his children portraits. In contrast with their appreciation for these pieces, Zambaccian and other members of Grupul celor patru expostulated the Balchik landscapes: Zambaccian remarked that his were "more like arabesques in colored tones, [ ] at a time when Șirato evolved upward toward a nuanced painting of a beautiful representativeness in a luminous space".