Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Андре Гренард Матсва (17 қаңтар 1899 – 13 қаңтар 1942) – конголық лари халқының отаршылдыққа қарсы белсендісі, 1960 жылы тәуелсіздік алғанға дейін конго саясатындағы сирек кездесетін, ықпалды тұлға. Ол Мацуанизм немесе Мацуанизм деп аталатын мессиандық культқа негіз салды, ол Француз Экваторлық Африкасының астанасы Браззавильде пайда болды. 1926 жылы Матсва Париде тұрғанда, А.Е.Ф. түлектерінің достастығын (Amicale des Originaires de l'A. E. F.) құрды, ол өзін-өзі жетілдіру тобы болды. Ол француз коммунистік партиясы ұйымдастырған шараларға қатысып, афроамерикандық кәсіподақтарды дамытуға көмектесті. Көптеген адамдар Матсваны конголықтарды француздық үстемдіктен азат ету үшін Құдай жіберген пайғамбар деп санады. 1929 жылдың желтоқсан айында ол Парижде тұтқындалды және Француз Конгосындағы африкалық халықтарды алдап ақша жымқырды деген негізсіз айыппен Браззавильде сотталуға тиіс болды. Африкалық халыққа ерікті түрде берілген ақшаны да отарлық әкімшілік тәркіледі. 1930 жылы Матсва Африкаға оралғаннан кейін, Браззавильдегі отарлық үкімет оны отаршылдыққа қарсы қызметі үшін соттады. 1930 жылдың 19 наурызында Матсва Бразавиль сотынан француз азаматы ретінде сотталуын сұрады, себебі ол Францияда натурализацияланған және тұтқындалған. 1930 жылдың 2 сәуірінде Бразавиль соты оны 3 жылға бас бостандығынан айырып, 10 жылға Француз Конгосына кіруіне тыйым салды. Бір аптадан кейін ол он жылға Чадқа жер аударылды. 1935 жылы Чадтың Форт-Лами қаласынан қашып, Францияға қашты. 1940 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, ол Лотарингия майданында немістермен шайқас кезінде жараланды және емделу үшін Париждегі Божон ауруханасына жіберілді. 1940 жылдың 3 сәуірінде ол Париждегі аурухана төсегінде француз мемлекеттік қауіпсіздігіне қарсы шабуыл жасады деген айыппен тұтқындалды. Содан кейін ол Француз Конгосына қайтарылып, 1941 жылдың ақпан айында Браззавильде мәжбүрлі еңбекке кесілді. Ол астанада Германияны қолдайтын пропаганда таратып жүр деген айып тағылды. 1941 жылдың 20 ақпанында Майама түрмесіне жеткізіліп, тағы 11 ай түрмеде отырды, ол азапталып, ұра соғылды. 1942 жылдың 13 қаңтарында түрмеде қайтыс болды.
André Grenard Matswa (17 January 1899 – 13 January 1942) was a Congolese Lari anti colonial activist born near Manzakala Kinkala in then Middle Congo, a rare influential figure in Congolese politics before independence in 1960. He inspired a messianic cult, Matswanism or Matsouanism, that emerged in the French Equatorial African capital, Brazzaville. In 1926, Matsoua founded Amicale des Originaires de l'A. E. F., a self improvement group, while living in Paris. He attended events sponsored by the French Communist Party and helped develop black based trade unions. Many came to consider Matsoua as a divine prophet, sent by God to liberate the Congolese from the French. In December 1929, he was arrested in Paris and set to be tried in Brazzaville, under the fallacious motive of swindling money of the African Indigenous people in French Congo. The money from free and voluntary contributions to the Indigenous people was also seized by the colonial administration. When Matsoua returned to Africa in 1930, he was tried by the colonial government in Brazzaville for anti colonialism. On 19 March 1930, Matsoua asked the Court of Brazzaville for him to be tried as a French citizen with reasons of his naturalization and arrest in French territory. He was sentenced by the Court of Brazzaville to 3 years of imprisonment and was banned for 10 years from stepping into French Congo on 2 April 1930. A week later, he was sentenced to exile for ten years in Chad, where he escaped from Fort Lamy, Chad in 1935 and fled to France. In 1940, during World War II, he was wounded on the front in Lorraine during fighting against the Germans and was sent to Beaujon Hospital in Paris for treatment. On 3 April 1940, he was arrested in his hospital bed in Paris under the accusation of attacking French state security members. He was then transferred back to French Congo and sentenced to forced labor in Brazzaville in February 1941. He was alleged to have spread pro German propaganda around the capital. On 20 February 1941, he arrived in Mayama prison and spent another 11 months behind bars, having been tortured and beaten. He died in the prison on 13 January 1942.
Мұра
Тәуелсіздік алғаннан кейін, Конгоның түрлі идеологиялық бағыттарындағы саясаткерлер Мацуаның танымалдылығынан пайдалануға тырысты, оның ішінде президенттер Аббе Фулберт Юлу, Альфонс Массамба Дебат және Дени Сассу Нгуэсо, сондай-ақ көтерілісшілдердің жетекшісі Бернард Колелас. Кинкалада оған арналған ескерткіш орнатылған.
After independence, Congolese politicians of many ideological shades attempted to capitalize on Matsoua's popularity, including Presidents Abbé Fulbert Youlou, Alphonse Massamba Débat and Denis Sassou Nguesso, as well as the insurgent leader Bernard Kolélas. There is a statue honoring him in Kinkala.