Кіріспе

Британдық эволюциялық биолог (1860–1906)

Уолтер Франк Рафаэль Уэлдон FRS (15 наурыз 1860 – 13 сәуір 1906) – ағылшын эволюциялық биологы және биометрияның негізін қалаушылардың бірі. Ол Фрэнсис Галтон мен Карл Пирсонмен бірлесе "Биометрика" журналын құрған редакторы болды.

Отбасы

Уэлдон журналист және өнеркәсіптік химик Уолтер Уэлдон мен оның әйелі Энн Коттонның екінші баласы болды. 13 наурыз күні 1883 жылы Уэлдон әлеуметтік реформатор Уильям Теббтің қызы Флоренс Теббке (1858–1936) үйленді.

Өмірі және білімі

Медицина оның жоспарланған мансабы болды және ол 1876-1877 оқу жылын Лондон университетінің колледжінде өткізді. Оның ұстаздарының арасында зоолог Э. Рей Ланкестер және математик Олаус Хенричи болды. Келесі жылы ол Лондон Корольдік колледжіне, содан кейін 1878 жылы Кембридждегі Сент-Джон колледжіне ауысты. Ол жерде Велдон даму морфологы Фрэнсис Балфурмен бірге оқыды, ол оған зор әсер етті; Велдон медицинадағы мансабынан бас тартты. 1881 жылы ол жаратылыстану трипосында бірінші сыныптық құрметті диплом алды; күзде ол теңіз биологиялық организмдері туралы алғашқы зерттеулерін бастау үшін Неаполь зоологиялық станциясына кетті. Діни көзқарастарында ол өзін агностик санады. Ол 1906 жылы жедел пневмониядан қайтыс болды және Оксфордтағы Холивелл шіркеуіне жерленді.

Мансап

1882 жылы Кембриджге оралғаннан кейін ол омыртқасыздар морфологиясы бойынша университет лекторы болып тағайындалды. Велдонның жұмысы теңіз биологиялық құбылыстарды және осы организмдердің таңдаулы өлім-жітімін толық түсінуді дамытуға бағытталған. 1889 жылы Велдон Ланкестердің орнын басып, Лондон университетінің колледжінде зоология кафедрасының профессоры болды, сонымен қатар қазіргі Грант зоология мұражайының кураторы қызметін атқарды. 1890 жылы ол Корольдік қоғамға сайланды. Корольдік қоғамның мүшелік тізімінде оның сайлауын қолдағандардың арасында сол кездегі көрнекті зоологтар: Хаксли, Ланкестер, Пултон, Ньютон, Фловер, Роман және тағы басқалар бар екені көрсетілген. Оның қызығушылығы морфологиядан өзгергіштік және органикалық байланыс мәселелеріне ауысты. Ол Франсис Гальтон әзірлеген статистикалық әдістерді қолдана бастады, себебі ол "жануарлар эволюциясы мәселесі негізінен статистикалық мәселе" деген тұжырымға келді. Велдон өз университетінің колледжіндегі әріптесі, математик Карл Пирсонмен бірлесіп жұмыс істей бастады. Олардың серіктестігі екеуі үшін де өте маңызды болды және Велдонның 1899 жылы Оксфорд университетінің Линакр зоология кафедрасына көшкеніне қарамастан сақталды. Олардың ынтымақтастығы жылдарында Пирсон қазіргі заманғы статистиканың негізін қалады. Магнелло Велдонның мансабының осы жағын ерекше атап көрсетеді. 1900 жылы ол ғылым докторы (DSc) дәрежесін алды және Линакр профессоры ретінде Оксфордтың Мертон колледжінде стипендия алды. Велдон табиғи популяциялардағы тұрақтандырушы және бағытталған таңдаудың дәлелін алғаш көрсеткен ғалымдардың бірі болды. 1893 жылы Корольдік қоғам комитетіне Велдон, Гальтон және Карл Пирсон "Организмдердің өзгергіштігіне статистикалық зерттеу жүргізу мақсатында" енді. 1894 жылы жарияланған "Жаратылыс және жануарлар түрлерінің өзгергіштігі туралы кейбір пікірлер" атты мақаласында Велдон былай деп жазды:

"Дарвиннің гипотезасымен туындаған мәселелердің барлығы статистикалық сипатқа ие, және статистикалық әдіс – қазіргі уақытта осы гипотезаны тәжірибе жүзінде тексеруге мүмкіндік беретін жалғыз әдіс." 1900 жылы Грегор Мендельдің жұмысы қайта ашылды, бұл Велдон мен Пирсонның бір жағынан, ал Уильям Бейтсонның екінші жағынан арасында қақтығыс тудырды. Велдоннан тәлім алған Бейтсон биометриктерге қарсы қатаң ұстаным танытты. Бұл қаһарлы дау эволюцияның мәні және статистикалық әдістің құндылығы сияқты әдістемелік мәселелерді қамтыды. Уилл Провайн осы даудың егжей-тегжейлі баяндамасын береді. 1906 жылы Велдонның қайтысымен даудың қарқындылығы азайды, бірақ биометриктер мен менделистер арасындағы жалпы пікірталас 1930 жылдары қазіргі эволюциялық синтез құрылғанға дейін жалғасты. Оның қайтысынан кейін Оксфорд университеті оның құрметіне Велдон мемориалдық сыйлығын құрды; ол жыл сайын табысталады.

Велдонның түйіршігі

1894 жылы Уэлдон 12 текшелі 26 306 рет лақтырды. Ол деректерді ішінара жинады, «топтық жиіліктер тізбегі мен теориялық заң арасындағы айырмашылықтардың барлығы, кездейсоқ үлгі алудың ықтимал ауытқуларына байланысты болатын деңгейден жоғары ма, жоқ па» деген мақсатта. Велдонның текшелі деректері Карл Пирсонның хи-квадрат статистикасы туралы жариялаған алғашқы мақаласында пайдаланылды.