Кіріспе

Көпжақты сауда келісімі

Оңтүстік Азия еркін сауда аймағы (SAFTA) – 2004 жылғы келісім, ол Ауғанстан, Бангладеш, Бутан, Үндістан, Мальдив, Непал, Пәкістан және Шри-Ланкада экономикалық ынтымақтастық пен интеграцияны арттыру көзделген 1,6 миллиард адам тұратын еркін сауда аймағын құрды. Басты мақсаттарының бірі – 2016 жылға дейін барлық тауарларға салынатын кедендік баж салығын нөлге дейін төмендету еді. SAFTA Оңтүстік Азиядағы дамушы елдерден (Үндістан, Пәкістан және Шри-Ланка) 2007 жылы аяқталатын екі жылдық кезеңнің бірінші кезеңінде баж салығын 20 пайызға дейін төмендетуді талап етті. 2012 жылы аяқталатын соңғы бес жылдық кезеңде 20 пайыздық баж жыл сайынғы кезеңдермен нөлге дейін төмендетілді. Аймақтағы ең кем дамыған елдерге тарифтерді нөлге дейін төмендету үшін қосымша үш жыл берілді. Үндістан мен Пәкістан 2009 жылы келісімді ратификациялады, ал Ауғанстан, SAARC-тың сегізінші мүше мемлекеті ретінде, 2011 жылдың 4 мамырында SAFTA хаттамасын ратификациялады.

SAPTA

Оңтүстік Азиялық преференциялық сауда аймағын (SAPTA) 1997 жылға дейін құру мақсатындағы келісімді жасау үшін Үкіметаралық топ (IGG) құру туралы шешім 1993 жылғы желтоқсанда Коломбода өткен SAARC-тың алтыншы саммитінде бекітілді.

Сауданы ырықтандыру бағдарламасы

Сауданы либерализациялау бағдарламасына сәйкес, келісім жасасқан елдер тарифтерді төмендету кестесін сақтауға міндетті. Дамымайтын елдер үшін қолданыстағы тарифтен 20%-ға және дамып келе жатқан елдер үшін қолданыстағы тарифтен 30%-ға төмендету көзделеді. Бірақ, сауданы либерализациялау схемасы сезімтал тізімге қолданылмайды, себебі бұл тізім келісім жасасқан елдер арасында келісіледі, содан кейін талқыланады. Сезімтал тізімге келісім жасасқан елдердің арасындағы, ең аз дамыған елдерге басымдық беретін ортақ келісім кіреді. SAFTA Министрлер Кеңесі (МКК) тізімді қысқарту мақсатында әр төрт жыл сайын оны қарап шығуға қатысады.

Сезімтал тізім

Сезімтал тізім – тарифтік жеңілдіктерді қамтымайтын барлық елдердің тізімі. Бангладештің ең аз дамыған елдерге арналған сезімтал тізімінде 1233 тауар бар, ал SAFTA аясында ең аз дамымаған елдерге арналған тізімінде 1241 тауар бар. Бангладеш ең аз дамыған елдер үшін сезімтал тізімнен 246, ал ең аз дамымаған елдер үшін 248 тауарды азайтады. Үндістанның ең аз дамыған елдерге арналған сезімтал тізімінде 25, ал ең аз дамымаған елдерге арналған тізімінде 695 тауар бар. Сол кездегі Үндістан премьер-министрі Манмохан Сингх қыркүйек айында Даккада сезімтал тізімді 46 тауарға қысқартатынын мәлімдеді. Бутанның ең аз дамыған және ең аз дамымаған елдерге арналған тізімінде 150 тауар бар, және оның тізімін қысқарту жоспары жоқ. Непалдың ең аз дамыған елдерге арналған тізімінде 1257, ал ең аз дамымаған елдерге арналған тізімінде 1295 тауар бар. Непал бұрынғы 1295 тауардан 259-ын қысқартты. Қазір ол 1036-ға жетті, деді Сауда және жабдықтау министрлігінің бірлескен хатшысы. Мальдивтерде SAFTA-ға мүше барлық жеті ел үшін 681 тауар бар. Пакистанның сезімтал тізімінде 1169 тауар болған, бірақ ол сезімтал тізімді 20%-ға қысқартып 936-ға жеткізді. Шри-Ланкада 1042, ал Ауғанстанда 1072 тауар теріс тізімде.

SAFTA-ны теріс пайдалану

Саудагерлер SAFTA арқылы пальма майын Непал арқылы Үндістанға қайта бағыттап жібереді. Өсімдік май саудасының бас ұйымы – Үндістанның еріткіш экстракттар қауымдастығы (SEA) үкіметке Оңтүстік Азия еркін сауда келісімі (SAFTA) аясында Непалдан пальма және соя майын тікелей емес жолмен әкелуді тоқтату жолдарын қарастыруға шақырды. Бұл тікелей емес маршрут Малайзияға пальма майын Непал арқылы қайта бағыттауға мүмкіндік береді, бұл премьер-министр Махатхир Мохамадтың Кашмирдің ерекше статусын жоюға қарсылығынан кейін Үндістан үкіметінің малайзиялық пальма майын импорттауды тоқтату қадамына жауап ретінде жасалып жатыр. Үндістанның жеуге жарамды май импортының шамамен үштен екі бөлігі пальма майынан тұрады. Үндістан пальма майын Индонезия мен Малайзиядан, ал соя майын негізінен Аргентина мен Бразилиядан сатып алады. Украинадан күнбағыс майы импортталады.