Кіріспе

Мдудузи Тембинкоси Эдмунд Тшабалала (17 қаңтар 1978 жыл - 18 қыркүйек 2016 жыл), сонымен қатар Мандоза деп белгілі, Оңтүстік Африкалық әнші-әндер авторы және кваито орындаушысы болған. Ол кваито жанрына қосқан үлесімен және "Nkalakatha", "Uzoyithola Kanjani, Tornado", "Sgelekeqe", "Ngalabesi", "Godoba", "Tsotsi Yase Zola" және "Indoda" сияқты көптеген хит-синглдерімен танымал. Оның әндері Оңтүстік Африкада және Африка құрлығындағы көптеген елдерде чарттардың жоғарғы сатысында болды. 2000 жылы жарық көрген екінші альбомы "Nkalakatha" 350 000 дана сатылып, оның мансабындағы ең көп сатылатын альбом атанды. Мандозаның өмірін көрсететін "Nkalakatha: The Life of Mandoza" атты деректі фильм 2023 жылдың 16 тамызында BET телеарнасында көрсетілді, онда Уисман Мнқубе оның рөлін сомдады.

Ерте өмір

Мандоза 1978 жылдың 17 қаңтарында Соуэто қаласындағы Зола елді мекенінде дүниеге келді. Ол анасы, әжесі мен атасы және екі қарындасымен бірге тұрды. Ол әкесін ешқашан таныған емес, анасы Мандоза туған жылы оның өлтірілгенін айтты. 1994 жылы, 16 жасында, ол көлік ұрлаған күдікпен айыпталып, бір жарым жылға сотталды және Дипклуф түрмесінде жазасын өтеді.

Музыкалық мансап

Түрмеден шыққаннан кейін Мандоза үш балалық шақтағы достары – С’бу, Сифиве, қала берді «Генерал» және Сизвемен бірге «Чископ» тобын құрды. Оның талантын Квайтоның патшасы деп аталған Артур Мафокейт ашты. Мандозаны алғаш рет Дурбан Жастар Радиосының, кейін Ухози FM радиосының ди-джеї Сифо Мбата, «Сгкемеза» деген атпен танымал болған, эфирге шығарды. Мандоза Квайто музыкасына шабыттандыратын хабар жеткізуді мақсат етті. Ол өзінің музыкасын Оңтүстік Африканың жастарын өз мақсаттарына жетуге ынталандыру үшін пайдаланды. Оның «Uzoyithola Kanjani» әнінің мағынасы: «Егер тұрып, талпынбасаң, қалай жетесің?» Ол жетістіктерінің көп бөлігін өз тәлімгері Гленн Морриске қарыздар еді, ол оған есірткіге тәуелді болған жылдары көмектескен. Топ құрылғаннан кейін сегіз жыл өткен соң алғашқы жазба келісіміне қол қойып, 1997 жылы «Akusheshi» альбомын шығарды, оның ішінде «Klaimer» хиті және 1997 жылы «Relax» екінші альбомы болды. «Чископ» үлкен жетістікке жеткенімен және Квайтоның алдыңғы қатарында тұрғанымен, Мандоза жеке мансабын да бастады. 1999 жылы ол 100 000-нан астам дана сатылған «9II5 Zola South» альбомын шығарды, бұл 2000 жылғы FNB Оңтүстік Африка Музыкалық сыйлықтарында «Жылдың жаңа есімі» номинациясын жеңіп алды. 2000 жылы ол Габи Ле Ру продюсерлік еткен «Nkalakatha» екінші альбомын шығарды, ол кең танылды, 350 000 дана сатылып, бірнеше платиналық мәртебеге ие болды. Атау трегі кроссоверлік хитке айналып, дәстүрлі қара және ақ радио станцияларында көшбасшы болды. Альбомдағы басқа да хит әндер: Tkzee тобынан Токоло қатысқан «Virstaan & Skhathi Sewashi». Бұл альбом «Квайтодағы ең үздік музыкалық альбом» номинациясын жеңіп алды, ал альбомның атау трегі 2001 жылғы Оңтүстік Африка Музыкалық сыйлықтарында «Жыл әні» номинациясын жеңіп алды. Мандоза 2001 жылғы Metro Music Awards сыйлығында он номинацияның бесеуінде жеңіске жетті: «Ең үздік Квайто әртісі», «Ең үздік ер вокалисті», «Ең үздік альбом», «Ең үздік стильдегі әртіс» және «Жыл әні». Ол үшінші студиялық альбомын, 150 000 дана сатылған «Godoba» альбомын жарыққа шығарды, оның ішінде «Godoba», «Jerusalema» және «50/50» хиттері бар. Сондай-ақ 2001 жылы Мандоза Kora All Africa Music Awards сыйлығында «Оңтүстік Африкадағы ең үздік әртіс» атағын жеңіп алды. 2003 жылы Мандоза Ариан Кагановтың түсірген «SHARP! SHARP! – kwaito story» деректі фильміне қатысты және 2002 жылы өте танымал болған «Tornado» альбомын шығарды. 2004 жылы Мандоза «Оңтүстік Африканың 100 ең ұлы адамы» тізімінде 77-орынды иеленді. 2005 жылдың ақпан айында Мандоза Оскарға ұсынылған Даррел Джеймс Рудттың режиссерлік еткен, регби тақырыбындағы «Number 10» атты жаңа Оңтүстік Африка фильмінде басты рөлдердің бірін ойнайтыны жарияланды. Сондай-ақ Мандоза фильмнің саундтрегіне үлес қосатыны хабарланды. Мандоза Оңтүстік Африканың көптеген тілдерінде ән айтты, соның ішінде ағылшын, африкаанс, зулу және кхоса тілдерінде, бұл оған Оңтүстік Африка тыңдаушыларының арасында кең танылуға мүмкіндік берді. Бастапқыда Мандоза Квайто стилін ұнатушы емес еді, себебі оның мағынасы жоқ және 1994 жылы апартеид аяқталғаннан кейін де Оңтүстік Африкадағы көптеген әлеуметтік проблемаларға емес, би мен ләззатқа баса назар аударатын. Мандоза хорват рок әншісі Дино Йелусичпен «Bad to the Bone» және «In Our Blood» әндерінде рэп/металл жанрында да бірлесіп жұмыс істеді. «In Our Blood» әні 2015 жылы өлтірілген носорогтарға арналған. Mzansi Kwaito and House Music Awards сыйлығының бірінші салтанатында оған өмір бойына жеткен жетістіктері үшін сыйлық табысталды.

Өлім

Мандоза 2016 жылдың 18 қыркүйегінде қайтыс болды. Отбасының мәлімдемесіне сәйкес, ол қайтыс болғанға дейін жұтқыншақ қатерлі ісігімен емделіп жатқан және көзі көрмей қалған. Мандоза үйінде кем дегенде үш сағат бойы жедел жәрдем күтті, ақырында оның менеджері Мандозаны жеке көлікпен ауруханаға жеткізуге мәжбүр болды, бірақ Шарлотта Максеке Йоханнесбург академиялық ауруханасына жеткенге дейін көлікте көз жұмды.