Кіріспе
Құбыр желісі жөніндегі пікірталас (8 мамыр – 6 маусым 1956) – Канада Парламенті тарихындағы маңызды саяси оқиға. Пікірталас «Трансканада» құбыржолының қаржыландырылуы, дұрыс парламенттік процедура және Канадаға американдық экономикалық ықпалы мәселелеріне арналды. Осы дау-дамай нәтижесінде 1957 жылы Луи Сен-Лоран сайлауда жеңіліске ұшырады, 22 жылдық либералдық үкімет аяқталды және прогрессивті консерватор премьер-министр Джон Дифенбеккер басқаратын жаңа үкімет құрылды.
Өмірбаян
Онтарио және Квебек провинцияларының өсіп келе жатқан қажеттіліктерін Альбертадағы табиғи газдың мол қорымен қамтамасыз ету мақсатында Сент-Лоран және оның сауда және коммерция министрі К.Д. Хоу, TransCanada PipeLines, LP компаниясына батыстан шығысқа газ құбырын салуға рұқсат берді. Сент-Лоран мен Хоу, толығымен Канада аумағы арқылы өтетін, ұзақ әрі қымбат бағалы маршрутты жақтады, ал Шығыс Канадаға бағытталғанда АҚШ жеріне кіретін, қысқарақ американдық мұнай құбырының маршрутын қабылдамады. Парламенттегі талқылау екі мәселеге бағытталды:
Америкалық мүдделерді қамтитын консорциум ұзақ маршрутты салуға байланысты қосымша шығындарды жабу үшін үкіметтік қарызды қажет етті. Құрылысқа американдық компанияларды тарту, үкіметтің құбырды американдықтардың бақылауына беруіне әкеледі ме? Оппозициядағы Прогрессивті консервативтер партиясы және Ынтымақтастық достастық федерациясы жоспарды кешіктіру үшін филибюстер тактикасын қолдануды жоспарлады.
A consortium that included American interests required government loans to cover the extra costs incurred by building the long route. Whether involving American businesses in the construction would inevitably lead to the government surrendering the pipeline to American control. The opposition Progressive Conservative Party and Co operative Commonwealth Federation planned to delay the plan with a filibuster.
Талқылау
Оппозициялық партиялар либералдық үкімет уәде еткендей, құбыржол құрылысын 1 шілдеге дейін бастау үшін қажетті қаржыландыруды уақытында алу үшін жоспарды парламент мақұлдауы 1956 жылдың 6 маусымына дейін міндетті екенін білді. Оппозиция либералдар осы мерзімді өткізіп алса, жоспар өз күшімен құлап, жаңа, толығымен канадалық консорциум немесе мемлекеттік корпорация құрылуы мүмкін деп санады. Оппозицияның тактикасына қарсы тұру үшін либералдар заң жобасының әр кезеңінде талқылауды тоқтатып, түпкілікті дауыс беруге мәжбүрлеуге тырысты. Бұл ұсыныстар либералдық көпшілік тарапынан қабылданды. Екі апталық пікірсайыс көптеген бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды.
Мерзім
Мерзімнің аяқталуына бір күн қалғанда, Либералдық палата спикері Рене Бодуан оппозицияға процедуралық мәселені талқылауға рұқсат берді. Ол күнінің соңында осы мәселе бойынша талқылау келесі күні жалғасатынын, яғни оппозициялық партияларға белгіленген мерзімнен кейін де талқылауға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Хау бұл әрекетке қатты ашуланды. Бірақ, келесі күнгі отырыста Бодуан өткен күнгі шешімнің процедуралық шатастық салдарынан жасалған қателік екенін, сол күні сағат 14:15-тен кейін болған барлық оқиғалар ескерілмеуі керек екенін және талқылау дереу қайта басталатынын жариялады. Оппозициялық партиялар бұл кері қайтаруға қарсы күшті наразылық білдірді, соның салдарынан палатада хаос орнады. Парламент депутаттары орталық дәлізбен жүгіріп өтті, ал CCF жетекшісі майор Колдуэлл спикердің трибунасына шығып, жұдырықтап, Бодуанды сөкпекке келді. Либералдық депутат Лорн Макдугалл Орталық блок ішінде қайтыс болды, бұл оқиға мәселенің тудырған стреске байланысты деп айтылды. Оппозиция премьер-министр мен Хау спикерге шешімін өзгерту үшін қысым көрсеткенін мәлімдеді. Спикердің кері қайтаруының нәтижесінде Хау мен Сент-Лоран 6 маусымда несие кепілдігі заңын қабылдауға қол жеткізді. Бірақ, мерзімнің маңыздылығы күрделі болды: құбыржолға арналған құбырларды шығаратын зауыттар ереуілге шығып, құрылысты толық бір жылға кешіктірді.
Салдары
Прогрессивті консерваторлар құбыржол мәселесін либералдардың 21 жылдық үкіметтік билік кезеңінде қатыгездікке салынып, өршігенін көрсету үшін пайдаланды. 1957 жылғы сайлауда прогрессивті консерваторлар азшылық үкімет құрды, ал 1958 жылғы сайлауда Дифенбеккер Канада тарихындағы ең ірі көпшілік дауысқа ие болды. Боденнің беделі де түсіп кетті. Джордж Дрю сенімсіздік вотумы ұсынды, бірақ либералдық оппозиция оны қабылдамады. Құбыржол құрылысына қатысқан американдық компанияларға берілген несиелер мерзімінен бұрын толығымен өтелді, және құбыржол әлі де Канаданың бақылауында қалуда. Калгари, Альберта қаласындағы TransCanada корпорациясы құбыржолға иелік етеді және оны басқарады. TransCanada Corp. Торонто және Нью-Йорк қор биржаларында акциялары ашық саудаланатын компания.