Кіріспе

1966 жылы түсірілген американдық эпикалық соғыс фильмі, режиссері Роберт Уайз. «Жемшік тас» фильмі 1920-ші жылдардағы Қытайдағы Янцзы өзеніндегі патрульде жүзген, құрамындағы USS San Pablo атты әскери кемедегі тәуелсіз, көңілсіз АҚШ Әскери-теңіз күштерінің машинашысының серігі туралы баяндайды. Фильмде Стив Маккуин, Ричард Аттенборо, Ричард Кренна және Кэндис Берген түскен, ал Мако, Саймон Окленд, Ларри Гейтс және Мараят Андриан қосалқы рөлдерде ойнады. Роберт Андерсон сценарийді 1962 жылы жарық көрген Ричард МакКеннаның осы аттас романынан бейімдеді. «Жемшік тас» фильмі көрсетілімге шыққан кезде сыншылардың жоғары бағасын алды және коммерциялық сәттілікке жетті. 1966 жылдың ең табысты төртінші фильмі болды және «Үздік фильм» және Стив Маккуиннің «Үздік актер» номинациясы (оның жалғыз «Оскар» номинациясы) сияқты сегіз «Оскар» сыйлығына және Ричард Аттенбороның «Үздік қосалқы актер» номинациясында жеңіске жеткенімен қатар, сегіз «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды.

Сюжет

1926 жылы Қытайдың соғыс әміршілері дәуірінде Джейк Холман Янцзы өзенінің патрульдік канонерлік кемесі USS San Pablo-ға жаңа инженер ретінде келеді. Кеме "Құмды тас" деп аталды, ал оның теңізшілері "Құмды тастар" болып танылды. Ықпалшылар жұмыс үшін ресми емес қытай жұмысшыларын жалдайды. Холман кеме қозғалтқышының жұмысына жауапкершілік алып, тәжірибелі теңізші Фрэнчимен дос болады. Қозғалтқыштағы ақаулық, Холман байқаған, бірақ капитан түзетуден бас тартқан мәселе салдарынан, қытай бас инженері Чиеннің қазасына әкеледі. Қытай жұмысшыларының басшысы Лоп-ой Шинг Холманды кінәлайды. Капитан Холманға қытайлық алмастырушы табу керектігін айтады. Холман По Ханды олардың атқарып жатқан жұмысын түсінуге үйретеді. Жағаға шыққанда теңізшілер бұрынғы теңізші басқаратын барда және қонақүйde уақыт өткізеді. Олар жаңа үй иесі Майлиге қызығады, бірақ ол әлі де бойжеткендігі үшін оның бағасы жоғары екенін біледі. Фрэнчи оның бостандығы үшін төленуі керек қарыз екенін түсінеді. Сонымен, теңізші Ставски Шингпен По Ханды жұмыстан шығару үшін сөз байласады. Холман Ставскиді бокс матчына қатысуға көндіреді: егер Ставски жеңсе, ол Майлимен бірге болуға қажетті ақшаны алады, ал егер жеңіліп қалса, По Хан жұмысын қайта алады. Ұрыс кезінде Ставски жеңіледі. Ол санақтан өткен кезде, барлық теңізшілерге қайта оралу үшін дабыл соғылады. Олар толқудың алдында кемеге отырады: капитан британдық соғыс кемелері мен қытай әскербасы арасындағы шайқас туралы хабар алады. Бұл қытайлардың шетелдіктерге деген көзқарасын нашарлатады. Бұл жағдай Мао Цзэдун басқаратын Коммунистік партия мен Чан Кайши басқаратын Гоминьдан арасындағы Қытай азамат соғысына ұласады. Сан-Пабло кемесі бейтараптығын сақтап, құтқарылған американдықтарды, соның ішінде миссионер Джеймсон мен оның мектеп мұғалімі Ширли Эккертті құтқаруға міндетті. Құтқару кезінде Шинг По Ханды жағаға жібереді, онда оны наразылық толқыны азаптайды. Холман капитанның бұйрығын бұзып, По Ханды атып, оның азабын тоқтатады. Кеме портына келгенде, жергілікті тұрғындардың оларға деген көзқарасы жақсармағанын байқайды. Джеймсон мен Эккерт өздерінің миссияларын жағалауда жалғастырады. Қонақүйde Фрэнчи Майлидің бостандығы үшін төлеуге тырысады, бірақ оның орнына ол аукционға шығарылады. Холман Фрэнчиге жоғары соманы төлеуге көмектесуге тырысады, бірақ төбелес басталады және үшеуі де қашып кетеді. Ақырында Фрэнчи мен Майли бос шіркеуде ресми емес неке қияды. Холман мен Эккерт бір-біріне ғашық болады, бірақ ол жақын арада Қытайдан кетіп бара жатқандықтан, бұл ұзаққа созылмайды деп санайды. Ықпалшылар қысқа дейін тоқтап, су деңгейінің көтерілуін күтеді. Қытай жұмысшылары кемеден шығып, жағаға шығу тоқтатылады. Фрэнчи Майлимен бірге болу үшін үнемі жағаға жүзіп келеді, бірақ қысқы судың суықтығы салдарынан қайтыс болады. Қытай әскерлері Майлиді өлтіріп, Холманды оның өліміне кінәлі деп айыптайды. Олар кемені қоршап алып, оның берілуін талап етеді. Ықпалшылар да оның берілуін талап етеді, бірақ капитан қытай кемесінің алдынан қарудан атып, Сан-Паблоны кетуге шақырады. Сол күні Нанкин оқиғасы туралы хабар келеді. Олар Джеймсон мен Эккертті құтқару үшін жолға шығады. Сан-Пабло өзенді бөгеп тұрған арқанмен байланған қайықтарды бұзып өтуі керек. Арқанды кесіп тастау үшін бір топ жіберіледі. Ұрыс басталып, он екі американдық теңізші және көптеген қытайлықтар қаза табады. Холман атыс кезінде арқанды кесіп өтеді. Ол өзіне шабуыл жасаған қытай милициясын өлтіреді, содан кейін оны Джеймсон мен Эккерттің досы деп таниды. Бос болған соң кеме өзеннің жоғарғы жағына қарай жүреді. Жетуден кейін Джеймсон мен Эккерт құтқарудан бас тартады. Коллинз Холманға оларды алып тастауды бұйырады, бірақ ол олармен бірге қалатынын мәлімдейді. Ұлттық әскерлер шабуыл жасап, Джеймсонды өлтіреді. Коллинз патрульге Эккертті кемеге апаруға бұйрық береді және қаптаманы қорғау үшін қалады. Коллинз қаза табады, Холман команданы басқарады. Бөлісу алдында Холман мен Эккерт өзінің махаббатын жариялайды, Холман оны іздеуге уәде береді. Ол бірнеше сарбазды өлтіреді, бірақ басқаларға қосылуға дайындалып жатқанда қаза табады. Эккерт және қалған екі теңізші кемеге жетеді, ал Сан-Пабло кетіп қалады.

Актерлік құрам

Бұрынғы бала актер және карьералық теңізші Фрэнк Коглан кіші фильмге АҚШ Теңіз күштері жөніндегі техникалық кеңесші болды және Майлиді жолақтап тастаған американдық бизнесмендердің бірі ретінде атаусыз рөлде ойнады.

Даму

Роберт Уайз жылдар бойы "Жеміс тастар" фильмін түсіргісі келді, бірақ кинокомпаниялар оны қаржыландыруға тартынды. "Жеміс тастар" фильмі ақырында Twentieth Century Fox компаниясымен қаржыландырылды, бірақ оның түсіріліміне кең аумақты іздеу және дайындық жұмыстары қажет болғандықтан, сондай-ақ Тайбэйдегі муссонның әсерінен, оның продюсері және режиссері Уайз негізгі түсірілімдер басталғанға дейін бір жылдан астам уақыт кететінін түсінді. Fox компаниясының талабымен Уайз "Музыканың дыбысы" ("The Sound of Music") атты қосымша жобаны түсіруге келісті, бұл фильм 1960 жылдардың ең танымал және жоғары бағаланған фильмдерінің біріне айналды.

Алдын ала өндіріс

Фокс 250 000 доллар жұмсап, Виллалобос негізінде Сан-Пабло деп аталатын қарулі қайықтардың көшірмесін жасады. Виллалобос – бұрынғы испандық әскери қайық, ол испан-американ соғысы (1898–1899) кезінде Филиппин аралдарында АҚШ Әскери-теңіз күштерімен басып алынған. Бірақ, суға батып кету тереңдігін азайтып, Там Суи және Келунг өзендерінің саяз суларында жүзуге мүмкіндік берді. Көшірме Виллалобосқа негізделгенімен, соңғы дизайны Виллалобостан гөрі 1928 жылғы өзендік қарулі қайықтарға көбірек ұқсады. Cummins дизель қозғалтқыштарымен жабдықталған, теңізге шығуға лайықты Сан-Пабло «Жұмбақ тас» фильмінің түсірілімі кезінде Гонконгтан Тайваньға және кері өз күшімен сапар жасады. Түсірілім аяқталғаннан кейін Сан-Пабло DeLong Timber Company компаниясына сатылып, Nola D деп аталды, кейін Seiscom Delta Exploration Co. компаниясына сатылды. Олар оны қозғалтқыштарын алып тастап, тікұшақ алаңы қосып, маңызды өзгерістер жасап, қозғалмалы базалық лагерь ретінде пайдаланды. 1975 жылы кеме Сингапурға сүйреліп әкелініп, бұзылды.

«Музыканың дыбысы» фильмінің операторы Тед Маккорд Азиядағы түсірілім орнын қарап шығу үшін сапарға барған, бірақ жүрек ауруының салдарынан фильмді түсіруге қабілетсіз екенін Роберт Уайзға хабарлады.

Түсірілім

"Жемшік тас" Тайвань мен Гонконгта түсірілді. Килунг қаласында 1965 жылдың 22 қарашасында басталған түсірілім тоғыз аптаға жоспарланған еді, бірақ жеті айға созылды. Рождество демалысында актерлар мен түсірілім тобы Тайбэйдің Тамсуй қаласында демалыс алды. Бір күні 15 футтық камера қайығы Келунг өзенінде айналып құлады, бұл түсірілім кестесін кешіктірді, себебі суға батқанда дыбыс жазу тақтасы бүлініп қалды. Тайваньда түсірілім аяқталғаннан кейін, Қытай Республикасы үкіметі бірнеше актерлердің төленбеген қосымша салықтары үшін паспорттарын ұстап тұрды деген қауесет тарады. 1966 жылдың наурыз айында түсірілім Гонконг пен Шоу ағайындылары студиясына үш айға көшті, негізінен Сай Кунг және Тунг Чунгтағы көріністер үшін. Маусым айында түсірілім тобы Голливудқа барып, Fox студиясында интерьерлік сахналарды аяқтады. Гонконгта жиі жаңбыр жауып, басқа да қиындықтар туындағандықтан, түсірілім тоқтатылып, жартылай тоқтатылуға жақын болды. Маккуинге тіс абсцесі пайда болды және ол Гонконгта емделгісі келмегендіктен Калифорнияға оралды. Лос-Анджелесте емделген кезде ол қатты ауырып, тіс дәрігері мен дәрігері оған ұзақ демалыс алуды бұйырды, бұл өндірісті тағы бірнеше аптаға кешіктірді. Кейбір түсірілімдер USS Texas дредноут типті соғыс кемесінде өтті, бірақ бұл көріністер соңғы фильмнен алынып тасталды және жоғалып кетті.