Кіріспе

Индуизмдегі қасиетті жануар – Нанди, сондай-ақ Нандикешвара немесе Нандидева деп те аталады. Ол индуист құдайы Шиваның бұқа ваханасы (көлігі). Нанди Шиваның мекені – Кайластың да қамқоршысы болып табылады. Көптеген Шива храмдарында, әдетте, басты киіз үйге қарап отырған Нандидің тас мүсіні орналасқан.

Этимология

Санскрит тіліндегі "нанди" сөзі бақыт, қуаныш және қанағатты білдіреді – бұл Шіваның құдайлық қамқоршысы Нандидің қасиеттері. "Нанди" атауын бұқаға (санскрит: Вршабха) қолдану – шивизм ішіндегі түрлі аймақтық сенімдердің жақындағы синкретизмінің нәтижесі. Санскрит, тамил және басқа да үнді тілдеріндегі ең көне шайва мәтіндерінде Нанди атауы оның мінгісіне қарағанда Кайлаштың антропоморфты қақпашысына көбірек қолданылған. Сиддханта мәтіндері Нанди мен Вршабханы ерекшелейді.

Аңыз

Нандиді дана Шиладаның ұлы деп сипаттайды. Шилада өлімсіздік және Шиваның құдіреті бар балаға ие болу үшін қатаң тақуалықпен айналысты және Нандиді өз ұлы ретінде алды. Шива Пуранада Нанди Шиладаның яджнасынан туғаны айтылады. Нанди Шиваға шын ниетпен табынып өсті, содан кейін Нармада өзенінің жағасында оның есігінің сақшысы және күйесі болу үшін қатаң тақуалықпен айналысты. Жергілікті аңыз бойынша, бұл орын қазіргі Нандикешвар ғибадатханасындағы Трипур Тирт кшетрасымен байланыстырылады. Шайва Сиддхантаға сәйкес, Нанди Парвати мен Шива бастаған сиддхарлардың басшысы саналады. Ол алған білімін сегіз шәкіртіне – Төрт Кумараға, Тирумуларға, Виагрападаға (Пуллипани деп те аталады), Патанджалиға және Сиваёга Муниге жеткізді деп есептеледі. Олар оның даналығын тарату үшін сегіз бағытта жіберілді. Оның үйретулерін Нандинатха Сампрадая ұстайды, ол Нандиден тараған гурулардың тізбегі. Нанди туралы көптеген Пураникалық аңыздар бар. Бірінде Рамаянаның қарсыласы Раванамен болған қақтығысы айтылады. Нанди Ланканың ракшаса патшасы Равананы оның мемлекеті орманды мекендейтін маймыл (ванара) тарапынан өртелетініне қарғыды, өйткені ол Шиваны күтіп тұрғанда тыныш бола алмады, маймыл сияқты шарқылдады. Кейін Хануман Ситаны іздеп Ланканы өртеп жіберді, оны Равана Ашока Ватика деп аталатын тоғайға қамаған еді. Ежелгі тамил мәтіні Тирувилайядал Пуранамда Нандидің китке айналған тағы бір оқиғасы келтіріледі. Аңыз бойынша, Шива оған Веданың мағынасын түсіндіріп жатқанда Парвати назарынан шықты. Парвати одан кейін балықшы әйел болып туды, өзінің назарының жоқтығы үшін тәубе етті. Господині мен жақын әйелін қайта біріктіру үшін Нанди кит кейпіне еніп, халықты мазалады. Парватидің әкесі китті өлтірген адам оның қызына үйленеді деп жариялады. Кейін Шива балықшының кейпіне кіріп, китті өлтіріп, Парватиді бұрынғы түріне қайтарды. Вьетнамның Чам индустары өлген кезде Нанди олардың жанын Вьетнамнан Үндістанның қасиетті жеріне алып кетеді деп сенеді.

Иконография

Агамдар Нандиді зооморфты, антропоморфты нысанда, бұқа басы және төрт қолымен, антилопа, айбалта, тоқмақ және абхаямудрамен бейнелейді. Нанди өз тау түрінде әлемдегі барлық Шива храмдарында отырған бұқа ретінде көрсетілген. Осы бейне тіпті Камбоджа сияқты Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде де табылды. Бұқаның ақ түсі тазалықты және әділдікті символдайды. Символикалық тұрғыдан, Шива храмдарындағы отырған Нанди киелі орынға қарап тұрады және жеке джива (жанды) және дживаның әрқашан Парамешвараға ден қоюы керектігін көрсетеді. Йогалық көзқарас бойынша, Нанди – Шиваға, абсолюттіге арналған сана. Басқаша айтқанда, жарықты, тәжірибені және даналықты түсіну және сіңіру – ол ішкі ұстаз, Нанди.

Нанди туы

Нанди туы немесе Вршабха туы, отырған бұқаның бейнесі бар ту, әсіресе әлемдегі тамил қауымы арасында шайвалық ту ретінде танылады. Нанди – Паллава әулеті және Джаффна Корольдігі сияқты тарихи тамил шайва монархтарының символы болған. Шиваратри кезеңінде, әсіресе Шри-Ланка, Тамил Наду және диаспорадағы тамил қауымы арасында шайваларды өздерінің Нанди туы туралы хабардар ету мақсатында бірнеше науқандар үздіксіз жүргізілуде. Қазіргі кезде қолданылатын Нанди туы 1990 жылдары Шри-Ланкалық шайва қайраткері С. Данапаланың сұранысы мен жетекшілігімен Мадурайлық Равиндра Шастри жасаған. Алғашқы Нанди туы 1998 жылы Шри-Ланканың Ратмалана қаласындағы Коломбо индус колледжінде көтерілді. Келесі жылдары 2008 жылы Цюрихте өткен төртінші Халықаралық Саива Сиддханта конференциясында ресми шайва туы деп жарияланды.