Джон Норман Баттон: Австралия саяхатшысы және өнеркәсіп министрі

Кіріспе

Джон Норман Баттон (30 маусым 1933 – 8 сәуір 2008) – австралиялық саясаткер, Хоук және Китинг лейбористік үкіметтеріндегі жетекші министр. Ол "Баттон" автомобиль жоспарымен танымал болды, бұл жоспар тарифтерді және мемлекеттік қолдауды төмендету арқылы Австралияның автомобиль өнеркәсібін қысқартуға және оны тоқтатуға бағытталған шараларды қамтыды.

Сенат

Баттон араласқаннан кейін бөлімді қабылдаған уақытша консультативтік кеңестің құрамына кірді, ал 1974 жылы Уитламның жақтаушысы ретінде Австралия Сенатына сайланды. Баттон Уитлэм үкіметінің қалған 18 айында артқы орындықтан қалды. 1976 жылы Оппозицияның көлеңкелік министрлігіне, ал 1977 жылы Сенатта Еңбек партиясының көшбасшысының орынбасары болып сайланды. 1980-1983 жылдары Сенаттағы Оппозиция көшбасшысы және Коммуникациялар жөніндегі көлеңкелі министр болды. Ол сондай-ақ Еңбек партиясының Ұлттық атқару комитетінің мүшесі болды. Еңбек партиясының көшбасшысы Билл Хейденнің жақын досы Баттон 1982 жылы Хейденнің партияны 1983 жылдың соңында өтетін сайлауда жеңіске жеткізе алмайтынын түсінді. Либералдық премьер-министр Малкольм Фрейзер 1983 жылдың ақпан айында мерзімінен бұрын сайлау жариялағанда, Баттон Хейденге Боб Хоукке орын беру үшін дереу отставкаға кету керектігін айтты. Баттонның Хейденнің иығына тигізуі кейінірек 2013 жылы Билл Шортеннің Джулия Гиллардтан Кевин Раддқа қолдауын ауыстыруымен салыстырылды. Баттон бұл салыстыруды көруге үлкермеді, өйткені ол 2008 жылы қайтыс болды. 1983 жылы Хоук премьер-министр болғанда, Баттон 1993 жылға дейін Өнеркәсіп және сауда министрі болды, бұл оны осы лауазымда ең ұзақ қызмет еткен министр етті. Осы кезеңде Баттон өнеркәсіп саясатында маңызды өзгерістер жасады, тарифтерді төмендетті және протекционизмнің басқа түрлерін азайтты. Бұл өндіріс саласында көптеген жұмыс орындарының жоғалуына және Еңбек одақтарының күшті қарсылығына әкелді. Баттон Австралияның автомобиль өнеркәсібін тарифтік қорғаусыз бәсекеге қабілетті ету мақсатында қайта ұйымдастырған «Автомобиль жоспарына» жауапты болды. Жоспардың бір бөлігі – жергілікті өндірушілердің модельдерді бөлісуі, мысалы, Holden Toyota-мен, ал Ford Nissan-пен модельдерді бөлісті. Алайда, модельдерді қайта жаңарту сатып алушылардың арасында танымал болмады, олар қайта жаңартылған нұсқаларына қарағанда бастапқы модельдерді артық көреді, сондай-ақ өндірушілердің өзі де оған риза болмады. Баттон 1993 жылдың 31 наурызында Сенаттан кетті, оның өкілеттігі 1993 жылдың 1 шілдесінде аяқталды. Оның орнына 1993 жылғы сайлауда сайланған Ким Карр қалған айларды аяқтау үшін тағайындалды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Еңбек партиясының ісіне белсенді қатысып, бірнеше томдық қызықты естеліктерін жариялады. Ол бірқатар сауда миссияларын басқарды, компаниялардың директорлар кеңесіне кірді және Монаш университетінде профессорлық қызметкер болып жұмыс істеді. Оның ұлы Джеймс – танымал журналист. 1994 жылдың қазан айында, Сенаттан кеткеннен кейін 18 айдан астам уақыт өткен соң, Баттон Хоуктың естеліктеріне жауап беру үшін көпшілік алдында сөз сөйледі. Хоук өзінің естеліктерінде 1990 жылы оның сол кездегі орынбасары және оны орнынан түсіретін Китинг «АҚШ біз үшін не істеді?» деген риторикалық сұрақ қойғанын жазды. Бұл сұрақ Федералды кабинетінің қауіпсіздік комитетінің отырысында Аустралияның Перс шығанағындағы соғысқа қатысуы туралы шешім қабылдау кезінде қойылған. Баттон бұл риторикалық сұрақты Китинг емес, өзі қойғанын мәлімдеп, жауап берді.

Button became part of the interim Advisory Council which took over the branch after intervention, and in 1974 he was elected to the Australian Senate as a strong supporter of Whitlam. Button remained a backbencher during the remaining 18 months of the Whitlam government. He was elected to the Opposition Shadow Ministry in 1976 and was elected Deputy Labor Leader in the Senate in 1977. From 1980 to 1983 he was Leader of the Opposition in the Senate and Shadow Minister for Communications. He was also a member of the Labor National Executive. A close friend of Labor Leader Bill Hayden, Button decided during 1982 that Hayden could not lead the party to victory at the election due in late 1983. When Liberal Prime Minister Malcolm Fraser called a snap election in February 1983, it was Button who told Hayden that he must resign immediately to make way for Bob Hawke. Button tapping Hayden on the shoulder would later be compared to Bill Shorten switching his support from Julia Gillard to Kevin Rudd in 2013. Button did not live to see this comparison as he died in 2008. In 1983, when Hawke became Prime Minister, Button became Minister for Industry and Commerce, a post he held until 1993 and making him the longest serving minister in this portfolio. During this period Button carried through major changes in industry policy, lowering tariffs and reducing other forms of protectionism. This caused large job losses in manufacturing industry and provoked bitter opposition among Labor's trade union base. Button was responsible for the Button car plan, which reorganised the Australian car industry in an attempt to make it competitive without tariff protection. One component of the plan was the sharing of models by local manufacturers, for example, Holden shared models with Toyota, and Ford shared models with Nissan. However, badge engineering proved unpopular from buyers, who preferred original models to their rebadged versions, and with manufacturers themselves. Button resigned from the Senate on 31 March 1993, before his term expired on 1 July 1993. His successor, Kim Carr, who was elected in the 1993 election, was appointed to finish the remaining months of the term. In retirement he remained active in Labor affairs and published several volumes of amusing memoirs. He led a number of trade missions, joined company boards and served as a professorial fellow at Monash University. His son, James, is a prominent journalist. In October 1994, more than 18 months after his retirement from the Senate, Button came out publicly to respond to an account made by Hawke in his memoirs. In his memoirs, Hawke wrote that in 1990, his then deputy and the man who would depose him, Keating had asked the rhetorical question of "What has the US ever done for us?" during a meeting of Federal Cabinet's security committee to decide Australia's involvement in the Gulf War. Button responded to this account by stating that it was he not Keating who had asked that rhetorical question.

Өлім

Джон Баттон 2008 жылдың 8 сәуірінде ұйқы безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды.