Ақыл-есі кемтілдігі және өлім жазасы: «Аткинс против Вирджиния» ісінің мәні
Atkins v. Virginia
АҚШ Жоғарғы Сотының Atkins v. Virginia ісі, зиякерлік кемістігі бар адамдарды өлім жазасынан босату туралы шешімді қарастырады. IQ 70-75 аралығындағыларға қосымша дәлелдер қажет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аткинс Вирджинияға қарсы, 536 U.S. 304 (2002) – АҚШ Жоғарғы Сотының ақыл-ой кемістігі бар адамдарды өлім жазасына кесу Сегізінші түзетудегі қатыгез және ерекше жазаларды тыйым салу ережесін бұзады деген шешім қабылдаған іс. Бірақ штаттар ақыл-ой кемістігін қалай анықтайтынын өздері шеше алады. Аткинс ісі қабылданған кезде, өлім жазасын қолданатын 38 штаттың ішінде тек 18-і ғана ақыл-ой кемістігі бар қылмыскерлерді өлім жазасынан босатқан. Он екі жыл өткен соң, Холл Флоридаға қарсы ісінде АҚШ Жоғарғы Соты, АҚШ штаттарының адам өлтіргені үшін сотталған адамды өлім жазасынан босатуға қабілетсіз деп тану құқығын шектеді.
Atkins v. Virginia, 536 U. S. 304 (2002), is a case in which the Supreme Court of the United States ruled 6–3 that executing people with intellectual disabilities violates the Eighth Amendment's ban on cruel and unusual punishments, but that states can define who has an intellectual disability. At the time Atkins was decided, just 18 of the 38 death penalty states exempted mentally disabled offenders from the death penalty. Twelve years later in Hall v. Florida the U. S. Supreme Court narrowed the discretion under which U. S. states can designate an individual convicted of murder as too intellectually incapacitated to be executed.
Жоғарғы соттың кейінгі шешімдері
Аткинс шешімінен он екі жыл өткен соң, АҚШ Жоғарғы Соты Холл Флоридаға қарсы (2014) ісінде кісі өлтіргені үшін сотталған адамды зиякерлік қабілеті жеткіліксіз деп тануда АҚШ штаттарының дискрециялық өкілеттіктерін шектеді. Сот заңдық қағида ретінде былай белгіледі: "Егер зиякерлік қабілеті жеткіліксіз деп талап еткен адамның IQ көрсеткіші 70 мен 75 аралығында болса, онда оның адвокаттарына зиякерлік кемістігінің қосымша клиникалық дәлелдерін ұсынуға рұқсат етілуі керек, соның ішінде ең маңыздысы – негізгі дағдыларды үйренуге және өзгеретін жағдайларға бейімделуге қабілетсіздігі". "Зиякерлік мүгедектігіне диагноз қою үшін үш нәрсе қажет: 1) айтарлықтай төмен зиякерлік деңгей (әдетте, IQ көрсеткіші орташа көрсеткіштен шамамен екі стандартты ауытқумен өлшенеді); 2) бейімделу қабілетінің жетіспеушілігі; 3) балалық шақта, 18 жасқа толғанға дейін пайда болуы. Соттың Холл Флоридаға қарсы (2014) ісінде мойындағандай, зиякерлік мүгедектігі – жағдай, IQ көрсеткіші емес, сондықтан дұрыс диагноз қою екінші талапқа, яғни бейімделу қабілетіне ерекше мән береді". Сондай-ақ, соттар өз шешімдерін Америкалық Психологиялық Ассоциация сияқты кәсіби ұйымдардың пікірлеріне негіздеуі керек.
Twelve years after its Atkins decision the U. S. Supreme Court narrowed in Hall v. Florida (2014) the discretion under which U. S. states can designate an individual convicted of murder as too intellectually incapacitated to be executed. The Court laid down as a legal rule that "if the individual claiming intellectual incapacity has an IQ score that falls somewhere between 70 and 75, then that individual's lawyers must be allowed to offer additional clinical evidence of intellectual deficit, including, most importantly, the inability to learn basic skills and [to] adapt how to react to changing circumstances." "A diagnosis of intellectual disability requires three things: 1) significantly subaverage intellectual functioning (typically measured by an IQ score roughly two standard deviations below the mean); 2) adaptive functioning deficits; and 3) an onset during childhood, before reaching 18. As the court recognized in Hall v. Florida (2014), intellectual disability is a condition, not an IQ score, and proper diagnosis thus places great emphasis on the second requirement, related to adaptive functioning." and that courts should base their decisions on opinions of professional organizations like the American Psychological Association.
Дэрил Аткинстің кейінгі дамуы
2005 жылғы шілдеде Вирджиния штатындағы қазылар алқасы Аткинстің өлім жазасын алуға жеткілікті интеллектуалдық қабілеті бар деп шешті, себебі оның адвокаттарымен үнемі байланыста болуы зихияттық сергектікке мүмкіндік берді және оның IQ көрсеткішін 70-тен жоғары көтерді, бұл Вирджиния штатының заңдарына сәйкес, оны өлім жазасына кесуге құзырлы етті. Ұлттық айыптау органы оның мектептегі үлгерімінің нашар болуын алкоголь және есірткіге тәуелділігімен түсіндірді, ал бұрынғы IQ сынақтарындағы төмен нәтижелердің дұрыс еместігін дәлелдеді. 2008 жылғы қаңтарда Аткинстің психикалық мүкіндігі шектеулі екендігі мәселесін қайта қараған аудандық сот судьясы Прентис Смайли прокурорлық қызметтен туындаған заңбұзушылық туралы шағым алды. Егер бұл шағым расталса, Аткинстің ісі бойынша жаңа сот отырысын тағайындауға болар еді. Екі күндік сот мәжілісінен кейін Смайли прокурорлық қызметтен туындаған заңбұзушылық орын алғанын анықтады. Осы кезде Смайли Аткинстің үкімін жойып, жаңа сот отырысын тағайындауға құқылы еді. Алайда, Смайли Аткинстің қасақана кісі өлтіруге қатысқандығына күмәнді емес екенін анықтады және оның жазасын өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырды. Прокурорлар Вирджиния Жоғарғы Сотына бұл мәселе бойынша мәжбүрлеу және тыйым салу туралы өтінішпен жүгінді, Смайли сот өкілеттігін асыра пайдаланғанын мәлімдеді. 2009 жылғы 4 маусымда Вирджиния Жоғарғы Соты Бас судья Лерой Р. Хасселл ағаның 5:2 дауысымен сот үкімін жеңілдету туралы шешімді күштен шығару үшін мәжбүрлеу немесе тыйым салу қолданыла алмайды деп шешті. Сот төрешісі Синтия Д. Кинсер, судья Дональд В. Лемонспен бірге, соттың ең консервативті екі судьясы саналатын, көпшіліктің пікірін де, аудандық соттың үкімді жеңілдету әрекетін де қатты сынға алған ұзақ наразылық білдірді.
A jury in Virginia decided in July 2005 that Atkins was intelligent enough to be executed on the basis that the constant contact he had with his lawyers provided intellectual stimulation and raised his IQ above 70, making him competent to be put to death under Virginia law. The prosecution had argued that his poor school performance was caused by his use of alcohol and drugs and that his lower scores in earlier IQ tests were tainted. In January 2008, Circuit Court Judge Prentis Smiley, who was revisiting the matter of whether Atkins was mentally disabled, received allegations of prosecutorial misconduct. Those allegations, if true, would have authorized a new trial for Atkins. After two days of testimony on the matter, Smiley determined that prosecutorial misconduct had occurred. At that juncture, Smiley could have vacated Atkins's conviction and ordered a new trial. Instead, Smiley determined the evidence was overwhelming that Atkins had participated in a felony murder and commuted Atkins's sentence to life in prison. Prosecutors sought writs of mandamus and prohibition in the Virginia Supreme Court on the matter, claiming that Smiley had exceeded his judicial authority with his ruling. On June 4, 2009, the Virginia Supreme Court, in a 5 2 decision authored by Chief Justice Leroy R. Hassell Sr., ruled that neither mandamus nor prohibition was available to overturn the court's decision to commute the sentence. Justice Cynthia D. Kinser, joined by Justice Donald W. Lemons, considered the two most conservative justices of the Court, wrote a lengthy dissent that was highly critical of both the majority's reasoning and the action of the circuit court in commuting the sentence.