Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Этимология
"Эльбистан" атауы Византия және ислам дереккөздерінде шамамен бірдей айтылған. Ежелгі дәуірде Эльбистан Пласта және Пластентия (Πλαστεντία) деп белгілі болған. Армян тарихшыларының мәліметінше, 11 ғасырдың басында Эльбистан Абласта деп аталған. Доллық Балдрихтың сөзіне қарағанда, қала 15 ғасырға дейін "Аблистан" деп танылған. Мысырлық мамлюк тарихшысы Мұхаммед ибн Ияс қаланың атын "Албистан" деп жазған. Дулқадирлік Алауддвл Бозкурт бей ресми құжаттарда "Эльбистан" атауын пайдаланған. 16 ғасырда Дүлқадирлер Осман империясымен жаулап алынғаннан кейін қазіргі атауы кеңінен тарады. Эльбистан ауылдық халқы арасында "Албистан" деп айтылады. Албистан араб тілінде "бау-бақша" деген мағынаны білдіреді.
The name "Elbistan" was pronounced similarly in Byzantine and Islamic sources. Elbistan was known as Plasta and Plastentia (Πλαστεντία) in antiquity. Elbistan was known as Ablasta according to Armenian historians in the early 11th century. According to Baldric of Dol the city was known as "Ablistan" till 15th century. Egyptian Mamluk historian Muhammad ibn Iyas wrote the city's name as "Albistan". Alaüddevle Bozkurt Bey from Dulkadirids used the name "Elbistan" in the official documents. After Dulkadirids were conquered by the Ottoman Empire in the 16th century, the current name became prevalent. Among the rural people of Elbistan it is pronounced as "Albıstan". Albistan means "the orchard" in Arabic.
Тарих
Елбистан қаласының төңірегіндегі Елбистан жазығындағы қоныстану тарихқа дейінгі дәуірге дейін жетеді. 1947 жылы Эльбистан қаласынан солтүстік-батысқа қарай 9 шақырым жерде орналасқан Карахуюк ауылының (Эльбистан) маңынан маңызды Анатолия иероглифтік жазуы бар стела табылды. Бұл стеланың б.з.б. 12 ғасырға жататыны саналады. Аймақтағы қазіргі қоныстану 10 ғасырдың ортасында басталады. Қалаға алғаш армян иммигранттары қоныстанған болуы мүмкін. 11 ғасырдың соңына қарай қала Елбистан жазығындағы ең маңызды орталыққа айналып, түрік шапқыншылығына қарсы бекітілді және армян епископының резиденциясы болды. 1277 жылы Байбарс басқарған мамлюктер Эльбистан шайқасында моңғол әскерін жеңіске жеткізді. Осыдан кейін Эльбистан және оның төңірегіндегі аймақ Мамлюктердің солтүстік шебінің бір бөлігіне айналды. 1337 жылы Зейнедин Карача бей қаланы Мамлюктерден басып алып, Елбистан және Мараш аймақтарын орталық етіп Дүлқадир бейлігін құрды. Бірақ Дүлқадирлер Мамлюктерге құрмет көрсетуді жалғастырды және Мамлюк мүдделерін қорғау үшін Карамандықтармен күресті, сонымен қатар көбірек автономия алуға ұмтылды. 17 ғасырға жататын Евлия Челебидің "Сейахатнаме" еңбегінде таулар мен қалаларда негізінен Бұхарадан көшіп келген түрікмендердің тұрғандығы туралы ақпарат келтірілген. Әсіресе Хатичепинар және Касанлы аймақтарындағы жергілікті басшылықтарға түрлі деңгейде дербестік берілген болуы мүмкін.
The settlement of the Elbistan plain around the town of Elbistan goes back to prehistoric times. In 1947, an important Anatolian hieroglyphic inscription stele was discovered near the village of Karahüyük (Elbistan), which is located 9 km northwest from Elbistan town. This stele is believed to be from the 12th century BC. In the mid 10th century, modern settlement of the area begins. The town seems to have been settled first by Armenian immigrants. By the end of the 11th century, the town had become the most important one in the Elbistan plain, was fortified against Turkish raiders and was seat of an Armenian bishop. In 1277 the Mamluks led by Baybars defeated a Mongol army in the Battle of Elbistan. Thereafter, Elbistan and the region around it became part of the Mamluk northern frontier. In 1337 Zeyneddin Karaca Bey captured the town from the Mamluks and established the Beylik of Dulkadir with the region around Elbistan and Marash as its center. Nevertheless, Dulkadirids continued to pay homage to the Mamluks and fought with the Karamandids to defend Mamluk interests though they sought for more autonomy. Evliya Çelebi's Seyahatnâme from the 17th century gives information about the region that in the mountains and towns mostly reside Turkmens who originally migrated from Bukhara. It seems that some local chiefdoms were given varying degrees of autonomy, notably around the localities of Haticepınar and Kasanlı.
Демография
Евлия Челеби өзінің "Сейахатнамесінде" қала тұрғындарының көп бөлігі түркімендер екенін жазған. Қазіргі уақытта ауданның көпшілігі түрік сунниттерінен тұрады, сонымен қатар көптеген алеви және суннит күрдтері де бар. Түрік алевилері де кездеседі. Аймақтағы түркімен алевизмінің тарихы 14 ғасырдағы Дулькадир алеви түркімен бейлігіне дейін жетеді.
Evliya Çelebi noted that the majority of the town's population was Turkoman in his seyahatname. Currently, the majority of the population of the district is Sunni Turkish with a significant Alevi and Sunni Kurdish population. Turkish Alevis are also present. The Turkmen Alevism of the region is historically rooted in the Alevi Turcoman Beylik of Dulkadir in the 14th century.
Климат
Эльбистанның климаты салыстырмалы түрде құрғақ, суық қыстар мен ыстық, құрғақ жаздарға ие. Эльбистан климаты құрғақ жазғы континенттік климат (Кёппен: Dsa) деп жіктеледі.
Elbistan has a fairly dry climate with cold winters and hot, dry summers. Elbistan's climate is classified as a dry summer continental climate (Köppen: Dsa).
Экономика
Эльбистан көмір кені жақын жердегі Афшин-Эльбистан электр станцияларын қоңыр көмірмен жабдықтайды.
The Elbistan coalfield supplies lignite to the nearby Afşin Elbistan power stations in Afşin.
Қоршаған орта
Түркиядағы жақын жердегі көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларының салдарынан ауаның ластануы Эльбистанға да әсер етеді, сондай-ақ полигоннан шығатын түтін де оған қосылады. 2020 жылдың соңында оппозициялық депутат Али Өзтүнч ең ескі станция – Әфшин-Эльбистан А-ның әлі күнге дейін сүзгілерсіз жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді.
It is said that air pollution in Turkey from the nearby coal fired power stations also affects Elbistan, as well as smoke from landfill. In late 2020 the oldest plant Afşin Elbistan A, was said by opposition MP Ali Öztunç to be still operating without filters.