Кіріспе

Киова музыкасы – Оклахома штатындағы Киова тайпасының музыкасы. Киова тайпасы федералдық деңгейде мойындалған, яғни олардың АҚШ үкіметімен тікелей мемлекеттік қарым-қатынасы бар.

Даму және жанрлар

Тарихи тұрғыдан алғанда, киова музыкасы биге, әсіресе қабақ биіне (gourd dance) күшті бағытталған. Соқпақ шайқастардың имитациясы, тазартушы терлеу ванналары, орталық мақта ағашының тірегін орнату, шатыр салу, шөп әкелу, жерге құм себу, қасиетті Тайме тұғырын салу, Тайме сақтаушысының Тайме тұғырын ашуы, қалқандарды тарату, ритуалдық денеге бояу жағу, әр түрлі ант берушілер/бишілерді олардың руларымен және суретшілерімен бірге бастап әкелу, дұға, сөздер, би, бүркіт сыбызғысының үні, көріпкелдік және ант берушілер/бишілер отбасыларының тойы – бұл төрт күндік к’ау тоудың (k'aw tow) ажырамас бөлігі болған салтанатты рәсімдер. Қазіргі заманғы «Brush Dance» (Шөп биі) және «Buffalo Dance» (Бүйвол биі) әндері бұрын тыйым салынған Киова Күн биін (Kiowa Sun Dance) еске алады. Киова музыкасы, ең көп жазылған тайпалардың бірі, Оңтүстік жазықтықтар үнді музыкасының үлкен бір бөлігі болып табылады. Киовалар өткен, қазіргі және болашақ жауынгерлерін құрметтеу үшін, сондай-ақ ескерткіш әндерін және Омаха тайпасының О Хо Мах Лодж (O Ho Mah Lodge) жауынгерлер қоғамындағы би кестесін жасады. Қазіргі заманғы қабақ биі Киова протоколы мен әлеуметтік нормаларына сәйкес келеді, көптеген әндер Киова әншілері тарапынан жазылған және/немесе берілген. Смитсондар институты 1930, 1940 және 1950 жылдары 19 ғасыр музыкасына жақын жазбалар жасады, ал Indian House Records және Canyon Records 1960 және 1970 жылдары коммерциялық жазбалар жасады, ал Soundchief 1940 жылдары жазбалар жасады. 20 ғасырдың басындағы Киова жазбалары Конгресс кітапханасының халықтық мәдениет архивінде, Индиана университетінің американдық үндістерді зерттеу институтында, Оклахома тарихи қоғамының Оклахома тарихы орталығында және Киова тайпалық мұражайында сақталады. Киованың көптеген қарттары дәстүрлі әндер туралы кең білімді сақтайды. Жаңа Киова әндері жыл сайын жаңа оқиғалар, ұйымдар және жеке тұлғалар үшін жазыла береді. Киова музыкасының көп бөлігі 20 ғасырдың жауынгерлік қоғамдарымен байланысты. 19 ғасырдың қоғамдық әндері қазіргі музыкаға енгізілді. Киованың әлемдік музыкаға қосқан маңызды үлесі – мәдени институттар мен тәжірибелерді сақтау, мысалы, Black Leggings Society (Қара тізе қоғамы), Oh Ho Mah Lodge (О Хо Мах Лодж), Kiowa Gourd Clan (Киова қабақ руы), Peyote әндері, War Journey әндері (Соғыс сапары әндері), сондай-ақ 49 ән, соғыс аналарының әндері, жеңіс немесе бас сүйек биінің әндері, қол ойыны әндері және гимндер.

Киова әншілері мен музыканттары

Спенсер Асах (шамамен 1905/1910–1954) және Джек Хокья (шамамен 1900/2–1969) – поу-воу әншілері, ал Стивен Мопоп (1898–1974) – шебер американдық сыбызғы ойнаушы. Корнел Пьюварди (сыбызғышы, Команчи/Киова тайпасынан) Киова/Оңтүстік жазық музыкасының жетекші орындаушысы, соның ішінде Киова христиан әнұрандарын, оларда айқын глиссандо бар. Қазіргі Киова музыканттарының арасында Киова/Команчи сыбызғышы Том Маучахти Уэр және Терри Цотиг сыбызғышы бар. Том мен Терридің жеке топтары бар және олар бүкіл елде өнер көрсетеді. Киова әншілері жетекшілік ететін танымал заманауи поу-воу барабан тобына Козад әншілері, Бад Медисин әншілері, Зотиг әншілері және Тандер Хилл әншілері жатады. Бұл төрт барабан тобының төртеуі де Gathering of Nations Southern Challenge байқауында жеңіс туын көтерді.