1970 жылғы советтік айға жіберілген ғарыш миссиясы (Luna 17)

Кіріспе

1970 жылғы Кеңес Одағының адамсыз Айға жолданған миссиясы

LOK Luna 17 (Ye 8 сериясы) – Луна бағдарламасының адамсыз ғарыш миссиясы, сондай-ақ Луник 17 деп те аталады. Ол Ай бетіне алғашқы роботтық роверді жіберді.

Іске қосу

Луна 17 Жер тұрақтандыру орбитасынан Айға қарай ұшырылды және 1970 жылдың 15 қарашасында Ай орбитасына енді. Ғарыш кемесі Айға, Mare Imbrium (Жаңбыр теңізі) деп аталатын аймаққа жұмсақ қонды. Ғарыш кемесінде екі пандус болды, олар арқылы пайдалы жүгі, Луноход-1, Ай бетіне түсті. Луноход-1 – сегіз тәуелсіз жетегі бар дөңгелекті, ванна тәрізді бөлікпен жабдықталған, үлкен дөңгелек қақпағы бар Айға арналған көлік құралы. Луноход-1 конус тәрізді антенна, жоғары бағытталған спиральді антенна, төрт телерей спектрометрі, рентген телескопы, ғарыш сәулелерін анықтағыш және Франция тарапынан жеткізілген лазерлік ретрорефлектормен жабдықталды. Көлік құралы қақпақтың астына орнатылған күн батареялары арқылы қуат алды. Луноход-1 үш Ай күні бойы жұмыс істеуге арналған еді, бірақ іс жүзінде он бір Ай күні (он бір Жер айы) бойы жұмыс істеді. Луноходтың жұмысы 1971 жылдың 4 қазанында, "Спутник-1" ұшырылған күні, суреттер түсіріп, көптеген сынақтар жүргізгеннен кейін ресми түрде тоқтатылды. Луна 17 Луна 16 және Зонд 8 бастаған советтік Айды зерттеудегі сәттіліктерді жалғастырды. Луна 17 Луноход-1 көлігін алып жүрді, ол 1960 жылдардың басында пилоттық Айға қону операцияларының бөлігі ретінде әзірленген, роботтық Ай көліктерінің біріншісі болды. Бұл 1969 жылдың ақпанындағы сәтсіз әрекеттен кейін, мұндай көлікті Айға қондырудың екінші талпырысы еді. Түсіру сатысы ровердің Ай бетіне түсуі үшін екі қону пандусымен жабдықталған. Ровердің биіктігі шамамен алты метр, ені төрт метр болатын. Оның сегіз доңғалағының әрқайсысы екі алға және екі артқа жылдамдықпен тәуелсіз басқарылатын. Оның максималды жылдамдығы шамамен 2 км/сағат болатын, ал Жердегі бес адамнан тұратын "жүргізушілер" тобы 5 секундтық кешігуді ескере отырып, командаларды берді. Ғылыми құралдар жиынтығы күн батареяларымен (ровердің бүгілмелі қақпағының ішкі жағына орнатылған) және химиялық батареялармен қуаттандырылды. Айға жол тартқанда екі рет бағытын түзеткеннен кейін, Луна 17 Ай орбитасына енді, содан кейін 1970 жылдың 17 қарашасында 03:46:50 UT уақытында 38°17' солтүстік ендікте және 35° батыс бойлықта, Жаңбыр теңізінде Луна 16 қонған жерге шамамен 200 км қашықтықта Ай бетіне қонды. Луноход-1 ровері 06:28 UT уақытында пандустардан өтіп, Ай бетіне шықты. 322 Жер күні бойы жұмыс істеген кезеңде ровер 20 000-нан астам телесуретті және 206 жоғары ажыратымды панораманы жіберді. Сонымен қатар, Луноход-1 RIFMA рентгендік флуоресценция спектрометрімен 25 топырақ анализін жүргізді және 500 түрлі жерде пенометрін пайдаланды. Бақылаушылар 1971 жылдың 14 қыркүйегінде сағат 13:05 UT уақытында Луноход-1-мен соңғы байланыс сессиясын аяқтады. Байланысты қайта орнату әрекеттері 4 қазанда тоқтатылды. 2010 жылдың наурыз айында Айды зерттеу орбиталық аппараты Луна 17 қонған жерін суретке түсірді, онда қондыру аппараты мен ровердің іздері көрсетілген. 2010 жылдың сәуір айында Apache Point обсерваториясының Айлық лазерлік қашықтық өлшеу операциясы тобы осы суреттердің көмегімен ұзақ уақыттан бері жоғалған Луноход-1 роверін тапты және лазерлік ретрорефлектордан сигнал алғандарын хабарлады.

Luna 17 was launched from an Earth parking orbit towards the Moon and entered lunar orbit on 15 November 1970. The spacecraft softly landed on the Moon in the Mare Imbrium (Sea of Rains). The spacecraft had dual ramps by which the payload, Lunokhod 1, descended to the lunar surface. Lunokhod 1 was a lunar vehicle formed of a tub like compartment with a large convex lid on eight independently powered wheels. Lunokhod 1 was equipped with a cone shaped antenna, a highly directional helical antenna, four teleray spectrometer, an x ray telescope, cosmic ray detectors, and a laser retro reflector (supplied by France) was also included. The vehicle was powered by a solar cell array mounted on the underside of the lid. Lunokhod 1 was intended to operate through three lunar days but actually operated for eleven lunar days (eleven Earth months). The operations of Lunokhod officially ceased on 4 October 1971, the anniversary of Sputnik 1, after having traveled over while taking pictures and performing numerous tests. Luna 17 continued the spate of successes in Soviet lunar exploration begun by Luna 16 and Zond 8. Luna 17 carried Lunokhod 1, the first in a series of robot lunar roving vehicles whose conception had begun in the early 1960s, originally as part of the piloted lunar landing operations. This was the second attempt to land such a vehicle on the Moon after a failure in February 1969. The descent stage was equipped with two landing ramps for the rover, to disembark onto the Moon's surface. The rover stood about high and was across. Each of its eight wheels could be controlled independently for two forward and two reverse speeds. Its top speed was about , with commands issued by a five man team of "drivers" on Earth who had to deal with the 5 second delay. The set of scientific instruments was powered by solar cells (installed on the inside of the hinged top lid of the rover) and chemical batteries. After two mid course corrections en route to the Moon, Luna 17 entered lunar orbit and then landed on the lunar surface at 03:46:50 UT on 17 November 1970 at 38°17' north latitude and 35° west longitude, about from the Luna 16 site in the Sea of Rains. The Lunokhod 1 rover rolled over the ramps and onto the lunar surface at 06:28 UT. During its 322 Earth days of operation, the rover traveled and returned more than 20,000 TV images and 206 high resolution panoramas. In addition, Lunokhod 1 performed twenty five soil analyses with its RIFMA X ray fluorescence spectrometer and used its penetrometer at 500 different locations. Controllers finished the last communications session with Lunokhod 1 at 13:05 UT on 14 September 1971. Attempts to reestablish contact were finally discontinued on 4 October. In March 2010, the Lunar Reconnaissance Orbiter photographed the landing site of Luna 17, showing the lander and tracks of the rover. In April 2010, the Apache Point Observatory Lunar Laser ranging Operation team announced that with the aid of these photos, they had found the long lost Lunokhod 1 rover and had received returns from the laser retroreflector.