Кіріспе

Рим саясаткері Публий Корнелий Сулла (шамамен б.з.д. 45 ж. қайтыс болған) – Рим Республикасының соңғы кезеңіндегі саясаткер және Луций Корнелий Сулланың сіңілі ұлы. Ол сондай-ақ Помпейдің қарындасы Помпеяға үйленген, сондықтан Помпейдің күйеубаласы болған.

Ерте өмір

Публий Корнелий Сулла – Луций Корнелий Сулланың басқаша белгілі емес бауырласының ұлы еді. Публий Сулланың жүрегі туыс болғанымен, азаматтық соғыста да, әйгілі ағасының диктатурасында да көзге түспеген. Дегенмен, ол сол кездегі Люций Сергий Катилинамен бірге кіші офицер болып қызмет еткен болуы мүмкін, ал Катилина Сулланың азаматтық соғыстарында өзгелерден басымдық танытқан. Кейін Публий Катилинамен жақын байланыс орнатады, және бұл байланыс оның ағасының басшылығымен офицерлік қызметін атқару кезінде бастау алған болуы мүмкін. 81 жылғы ағасының диктатурасы тұсында Цицерон Публийдің жақын туысқандық байланысы арқасындағы ықпалын бірнеше жазаланғандарға кешірім сұрау үшін пайдаланғанын және оларды құтқаруға жеткенін жазды. 78 жылы Луций Корнелий Сулланың қайтысынан кейін Публий оның мүлкінің бір бөлігін мұраға алған болуы мүмкін. 80 жылы Публий Помпеи қаласын "Colonia Cornelia Veneria Pompeianorum" деген атпен римдік колония ретінде құрды, яғни Корнелийлердің Венераға арналған колониясы. Помпея халқы оны жақсы көріп, 62 жылы сотта оған қолдау көрсеткен.

Консулдық аңыз және Бірінші Катилинарлық заговор

Бәлкім, cursus honorum деңгейіне дейін жұмыс істегеннен кейін, квестор және претор лауазымдарын бұрынғыдан ертерек иеленген Сулла б.з.б. 66 жылы консулдыққа сайлануға түсті (б.з.б. 65 жылы қызметке кіру үшін). Сулла барлық центуриялардың бірауыздан дауысымен консул болып сайланды, ал Публий Автроний оның әріптесі болды. Бірақ, екеуі де жетістіктерін ұзақ уақытқа дейін тойқазбайды, себебі сайлау қорытындысы жарияланғаннан кейін көп ұзамай Луций Манлий Торкват және Луций Аврелий Котта, сайлауда Суллаға қарсы тұрып жеңілген еді, оларды жеңгендерді пара алуға айыптады. Осы айып бойынша импичмент жасалған Сулла мен Автроний сотқа тартылып, сотталды және Lex Acilia Calpurnia заңы бойынша лауазымдарынан айырылып, Сенаттан қуылды. Сайлаудың екінші турында Торкват пен Котта жеңіске жетіп, б.з.б. 65 жылғы консулдар ретінде тағайындалғандардың орнын басты. Осы кезде дегенді білдіретін бірінші Катилиналық қастандық жасалған деп есептеледі. Рим тарихшысы Саллуст Сулла мен Автронийдің досы Катилина Торкват пен Коттаға қарсы сайлаудың екінші турында қатысуға тырысқанын, бірақ ол жақында зорлық-зомбылық таныту ісі бойынша соттан шыққандықтан және ақталған болса да, үш апта өткенге дейін ешқандай лауазымға түсуге рұқсат етілмеді. Бұл Катилинаның консулдыққа екінші рет мүмкіндік алмауы еді, ол ашуланып, құлатылған Сулла мен Автрониймен, сондай-ақ Гней Пизонмен бірге Котта мен Торкватқа қарсы қастандық жасады. Жоспар бойынша, екі жаңа консулды сайлау күні, яғни б.з.б. 65 жылғы 1 қаңтарда өлтіріп, үкімет пен консулдықты өздеріне қарату жоспарланған. Алайда, қастандық жасаушылардың дайындықтары анықталды, олар жоспарланған төңкерісті ақпанға дейін кейінге шегерді, содан кейін одан бас тартты. Осылайша, қастандық сәтсіз аяқталды. Бірінші Катилиналық қастандықтың орын алғанына күмән көп, және ол екінші Катилиналық қастандықтан кейін Катилинаның беделін түсіру үшін кейіннен ойлап табылған деген пікір бар. Басқаша пікір бойынша, Катилинаның өзі қатыспаған, бірақ Сулла мен Автроний өз қарсыластарын өлтіруді жоспарлаған. Қалай болғанда да, Котта мен Торкваттың өміріне ешқандай қастандық жасалмады және екеуі де оқиғасыз консулдыққа кірісті.

Екінші Катилинарлық заговорға қатысы

Оның сотталуы мен Сенаттан қуылғаннан кейін Сулланың саяси мансабы мен беделі толығымен құлдырап, ол қоғамдық өмірдегі рөлдерден мүлдем шеттесті. Абыройсыз және кедейлікке түскен Сулла, Катилинаның айналасына жиналған, екінші Катилиналық қастандық құруға тырысқан, беделсіз, қиын жағдайдағы және әдепсіз ақсүйектер тобына қосылды деген қауесет тарады. Катилина мен оның жақтастары өздеріне тиесілі деп санайтын биліктен айырылғанын сезінді және оны кез келген құралмен қайтаруға бел буды. Сулла, оның туыстары Публий мен Сервий, сондай-ақ бұрынғы әріптесі Автроний осы қастандыққа қатысқан деп айыпталды. 63 жылдың соңындағы қастандықтың сәтсіз аяқталуынан және 62 жылдың қаңтарында Катилинаның қазасынан кейін, Сулла 66 жылы оған импичмент жариялаған адамның ұлы Люций Манлий Торкваттың шақыруымен сотқа тартылды. Сулла сол дәуірдегі ең көрнекті шешендер – Марк Туллий Цицерон мен Квинт Гортензийді өз қорғанысына тартты және барлық айыптан ақталды. Осы оқиға Цицеронның Pro Sulla сөйлемін жасауына себеп болды. Алайда, Сулланың туыстары мен Автроний осылай сәтті болмады, себебі Цицерон оларды кінәлі деп есептеді және олардың қорғаныс сұраныстарын қабылдамады.

Цезарьдің Азамат соғысындағы мансабы

49 жылға дейін Юлий Цезарь Рубиконды кесіп өтіп, Азамат соғысын қоздырғанда, Сулла оны Сенатқа қарсы қолдады. Цезарь әскерінде қолбасшылыққа ие болған Сулла, Грециядағы Помпейге қарсы Цезарь жорығына қатысты. Диррахиумда Сулла Цезарь лагеріне жауапкершілікпен қалдырылды және әскердің көп бөлігі Цезарьмен шайқасқанда, бекіністерді бұзып өткен Помпей шабуылын сәтті тойтарды. Помпей әскерін кері шегіндірген соң, Сулла оларды қумай, лагерьге қайтып келді. Цезарь өз естеліктерінде егер Сулла қашқан жауды қуғанда және жеңісін дамытқанда, аталған Азамат соғысы сол күні аяқталуы мүмкін еді деп жазды. Бірақ ол Сулланың сақтық танытуын және қорғауы тиіс лагерде қалу шешімін кінәламайды. Сулла Фарсалус шайқасында Цезарь әскерінің оң қанатын басқарды. Шабыста кесариандықтар жеңіске жетті, ал жеңілген Помпей Мысырға қашып, онда өлтірілді. Публий Корнелий Сулла б.з.д. 45 жылы қайтыс болды.