Кіріспе

Богемия мен Моравияның рейхсминистрі, СС обергруппфюрері Карл Герман Франк (24 қаңтар 1898 – 22 мамыр 1946) – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде Богемия мен Моравия протекторатындағы судет немісінің нацистік шенеунігі. Обергруппфюрер шеніне жеткен ол протектораттағы нацистік полиция аппаратына, оның ішінде Гестапо, SD және Крипоға басшылық етті. Соғыстан кейін ол Лидице және Лежаки чех ауылдарындағы жаппай қырғынды ұйымдастырғаны үшін сотталып, айыпталды және дарға асылды.

Ерте өмір

Карлсбадта (Богемия) Австрия-Мажарстанда (қазіргі Карловы Вары, Чехия) туған Франк әкесінен (Георг Риттер фон Шёнерер саясатын қолдаушы) ұлтшылдық үгіт-насихат туралы білім алды. Франк Бірінші дүниежүзілік соғысқа Австрия-Мажар армиясына қатысуға тырысты, бірақ оң көзінің нашар көруіне байланысты қабылданбады. Ол Прагадағы неміс тіліндегі Карл университетінің құқық факультетінде бір жыл оқып, ақша табу үшін репетиторлықпен айналысты. Судет аймағын Германияға қосуды жақтаған Франк 1923 жылы Германияның Ұлттық-социалистік жұмысшылар партиясына (DNSAP) қосылды және Солтүстік Богемия мен Силезияда бірнеше DNSAP бөлімдерін құруға қатысты. 1925 жылы Франк нацистік әдебиетке маманданған кітап дүкенін ашты. 1933 жылы Франк Судет немістерінің Отандық фронтына (SdH) қосылып, оны ұйымдастыруға көмектесті, ол 1935 жылы ресми түрде Судет немістерінің партиясы (SdP) болып қайта құрылды. Одан кейін ол SdP-нің қоғамдық байланыстар және үгіт-насихат бөлімінде жұмыс істеді. 1935 жылы Франк SdP төрағасының орынбасары болып тағайындалды және Чехословакия парламентіне депутат болып сайланды. SdP-дағы ең радикалды нацистердің бірі болған Франк, 1938 жылғы қазанда Судет аймағы Германияның құрамына кірген кезде, аймақтың Gauleiter орынбасары болып тағайындалды. Франк 1938 жылғы 1 қарашада нацистік партияға және SS-ке ресми түрде қосылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы Франк СС-тің группфюреріне көтеріліп, Рейх протекторы Константин фон Нейрат басшылығымен Богемия мен Моравияның мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды. Гиммлер оны протектораттың жоғары СС және полиция басшысы етіп тағайындады, осылайша ол аймақтағы жоғары дәрежелі СС офицері болды. Нейратқа бағынышты болғанымен, Франк протекторатта үлкен билікке ие болды. Ол Гестапо, СД және Крипоны қоса алғанда, протектораттағы нацистік полиция аппаратын бақылады. Мемлекеттік хатшы және полиция бастығы ретінде Франк наразылық білдірген чехтарды қатаң түрде басу саясатын ұстанды және Богемия мен Моравияның премьер-министрі Алоис Элиашты тұтқындауға ынталанды. Франктың бұл әрекеттері Нейраттың чехтарға «жұмсақ» қарым-қатынасымен тежелді, бұл соғыс пен саботаж арқылы немісқа қарсылықты күшейтті. Бұл Франкті ашуландырып, Нейраттың беделін түсіру үшін жасырын жұмыс істеуге итермеледі. Гитлердің Богемия мен Моравиядағы саясатын радикалдандыруы Франк үшін тиімді болуға тиіс еді. Гитлер 1941 жылдың 23 қыркүйегінде Нейратты міндеттерінен босатты, бірақ ол формальды түрде Рейх протекторы қызметінде қалды. Франк протектораттың орынбасары және күнделікті басшысы болып тағайындаламын деп үміттенеді. Бірақ Гитлер Рейнхард Гейдрихті таңдап, оған нацистік режимге қарсылықты басу, саясатты күшпен жүзеге асыру және «неміс соғыс машинасы үшін өте маңызды» чех моторлары мен қару-жарағының өндіріс квоталарын сақтау міндетін тапсырды. Франк пен Гейдрихтің арасындағы қарым-қатынас жақсы болды, себебі екеуі де амбициялы және қатыгез болды. Олар протекторатта террорлық билік орнатып, қарсыластарын тұтқындап, өлтіріп, еврейлерді концлагерлерге депортациялауды күшейтті. Гейдрихтің мәлімдемесіне сәйкес, 1942 жылдың ақпанына дейін 4000-нан 5000-ға дейін адам тұтқындалып, 400-ден 500-ге дейін адам атылып өлтірілді.

Лидице қазағы

1942 жылы Гейдрих өлтірілген кезде Франк тағы да Протектордың орынбасары лауазымына тағайындалмады; оның орнына Курт Далуге таңдалды. Далуге мен Франк Гейдрихтің өліміне жауап ретінде чех халқынан кек алу үшін Лидице және Лежаки чех ауылдарын жоюға бастаушы болды. Лидице халқына қатысты Франк Прагадағы СиПО және СД басшысы Хорст Бёмеге барлық ер адамдарды атуды, барлық әйелдерді концентрациялық лагерлерге жіберуді, ал "германизацияға" лайық деп есептелген азаматтарды Германиядағы СС отбасыларына беруді, қалғандарын өлтіруді бұйырды. 1943 жылдың маусым айында Франк СС Обергруппенфюрері және Прагадағы полиция генералы болып жоғарылатты. Франк Вафен-СС генералы дәрежесін де алды. Далуге басшылығымен Франк өкіметін нығайта берді, ал 1943 жылдың тамызында Вильгельм Фрик рейхс-протектор болып тағайындалған кезде Франк Богемия мен Моравиядағы ең ықпалды шенеунік болды. 1943 жылдың тамызында ол Богемия мен Моравияның мемлекеттік министрі болып тағайындалды және оған министрлік дәрежесі мен мәртебесі берілді, бірақ рейхсминистрдің ресми атағы берілмеді.

Партияға қарсы операциялар

1944 жылы ол Моравияда Ян Жижка атындағы партизандық бригаданы жою мақсатында жеке басқарып, партизанға қарсы күресті жүргізді. 13 000 сарбазды жұмылдырғанмен және партизандарды қолдады деген күдікпен азаматтарды дарға асуға қарамастан, немістер партизандық бригаданы жоя алмады және қауіп сейілген деген жалған тұжырымға келді.

Сот және өлім жазасы

Франк 1945 жылғы 9 мамырда Рокикани ауданында АҚШ әскерлерімен тұтқындалды. Ол Прагадағы Халық сотына бағынышты болды және 1946 жылы сотталды. Соғыс қылмыстары жасағаны және Лидице мен Лежакиды қиратқаны үшін айыпталған Франкқа өлім жазасы берілді. Ол 1946 жылғы 22 мамырда Прагадағы Панкрац түрмесінің ауласында 5000 адамның куәгерлігімен дарға асылды. Ол Прага қаласындағы Ďáblice зиратында белгісіз қабірге жерленді.

Жеке өмір

Фрэнк екі рет үйленген. 1925 жылғы 21 қаңтарда Анна Мюллерге (5 қаңтар 1899 жылы Карлсбадта туған) үйленді. Олардың екі ұлы болды: 20 қаңтар 1926 жылы туған Харальд және 22 сәуір 1931 жылы туған Герхард. Олар 1940 жылғы 17 ақпанда ажырасып, сол жылы Мюллер Судет аймағының Gauleiter орынбасары, SA бригадефюрері Фриц Кёльнерге үйленді. 1940 жылғы 14 сәуірде Франк дәрігер Карола Блашекке (13 тамыз 1913 жылы Брюксте туған) қайта үйленді. Олардың үш баласы болды: екі қызы – 16 тамыз 1941 жылы туған Эдда және 8 наурыз 1944 жылы туған Холле Сигрид, сондай-ақ ұлы Вольф Дитрих (20 тамыз 1942 жылы туған).