Кіріспе
Окситан диалектісі Франция мен Испанияда таралған. Гаскон (/lang/'/ɡ//æ//s//k//ə//n/; , ɡaskɔ̃) – негізінен Францияның Гаскония аймағында қолданылатын роман тілінің жергілікті нұсқасы. Ол көбінесе окситан тілінің бір түрі саналады, бірақ кейбір авторлар оны жеке тіл деп қарастырады. Гаскон тілі Гаскония және Беарн (Беарн диалектісі) аймақтарында, Францияның оңтүстік-батысында (төмендегі француз департаменттерінің бөліктерінде: Атлантикалық Пиренейлер, Жоғарғы Пиренейлер, Ландес, Герс, Жиронд, Лот-э-Гаронн, Жоғарғы Гаронн және Арьеж) және Каталонияның Валь-д'Аран аймағында кең таралған. Каталонияда каталан және испан тілдерімен қатар оңтүстік гаскон нұсқасы – аранез тілі де қолданылады. Аймақтағы көптеген адамдар үш тілді біледі, бұл испан және каталан тілдерінен әсер алуына себеп болады. Осы екі тілдің ықпалы гаскон тілінің Франциядағы диалектілерінен оны көбірек ерекшелендіреді. Көптеген тіл білімі мамандары қазір аранезді окситан және гаскон тілдерінің ерекше диалектісі деп санайды. 2006 жылы Каталонияның жаңа статусы қабылданғаннан бері аранез тілі Каталонияның барлық аймақтарында каталан және испан тілдерімен бірге ресми тіл мәртебесіне ие (бұрын бұл мәртебе тек Аран аңғарына ғана қатысты). Сонымен қатар, ағылшыл патшалары Ричард Арыстанжүрек және оның інісі Джон Лакландтың ана тілі де осы болған.
Gascon (/lang/'/ɡ//æ//s//k//ə//n/; , ɡaskɔ̃) is the vernacular Romance variety spoken mainly in the region of Gascony, France. It is often considered a variety of Occitan, although some authors consider it a different language. Gascon is mostly spoken in Gascony and Béarn (Béarnese dialect) in southwestern France (in parts of the following French départements: Pyrénées Atlantiques, Hautes Pyrénées, Landes, Gers, Gironde, Lot et Garonne, Haute Garonne, and Ariège) and in the Val d'Aran of Catalonia. Aranese, a southern Gascon variety, is spoken in Catalonia alongside Catalan and Spanish. Most people in the region are trilingual in all three languages, causing some influence from Spanish and Catalan. Both these influences tend to differentiate it more and more from the dialects of Gascon spoken in France. Most linguists now consider Aranese a distinct dialect of Occitan and Gascon. Since the 2006 adoption of the new statute of Catalonia, Aranese is co official with Catalan and Spanish in all of Catalonia (before, this status was valid for the Aran Valley only). It was also one of the mother tongues of the English kings Richard the Lionheart and his younger brother John Lackland.
Тілді қолдану
1982 жылы Беарн аймағында жүргізілген сауалнама нәтижесінде халықтың 51% гаскон тілінде сөйлей алатыны, 70% оны түсінетіні және 85% тілді қорғауға жағымды пікір білдіргені анықталды. Дегенмен, соңғы ғасырлардағы француз тілінің үстемдігі салдарынан тілдің қолданылуы күрт азайды, себебі гаскон тілі енді жас ұрпаққа сирек жеткізілуде (мектептерден басқа, мысалы, Каландреталар сияқты). 2011 жылдың сәуір айындағы "Қауіпті тілдер жобасы" бойынша, бұл тілде ана тілі ретінде сөйлейтін адамдардың саны 250 мыңға жетеді деп есептелді. Гаскон тілін атау үшін көбінесе "патуа" термині қолданылады, бұл Францияда ресми емес және көбінесе құнсыздандырылған диалектті (мысалы, Галло) немесе тілді (мысалы, Окситан) белгілейді, аймақтан тәуелсіз. Көбінесе Беарн аймағында халық гаскон тілінің өзіндік формаларын атау үшін "Беарне" терминін де қолданады. Бұл Беарнның 1347-1620 жылдар аралығында тәуелсіз болған және кейіннен егеменді мемлекеттің (кішірейіп бара жатқан Наварра Корольдігінің) құрамына кірген саяси тарихымен байланысты. Шындығында, біртұтас Беарне диалектісі жоқ, себебі тіл провинцияның әртүрлі аймақтарында айқын айырмашылықтарға ие. Айтылу ерекшеліктеріне қатысты көптеген айырмашылықтарды шығыс, батыс және оңтүстік (таулы аймақтар) деп бөлуге болады. Мысалы, сөз соңындағы "а" әрпі батыста "а", шығыста "о", ал оңтүстікте "œ" деп айтылады. Беарнның ерекше саяли тарихының нәтижесінде Беарне тілі 16 ғасырдан бері тілдік емес себептермен гаскон тілінен ерекшеленеді.
Басқа тілдерге әсері
Бәлкім, батыс Румынияның тілдік континуумі мен орта ғасырлардағы Испан маркасына француз тілінің ықпалы салдарынан, Гаскон тілі мен шекараның ар жағындағы басқа латын тілдері – арагон және Ла Франья каталаны (батыс каталан) арасында ортақ және ерекше белгілер байқалады. Гаскон тілі (испан, Наварр арагон және француз тілдерімен бірге) баск тіліне роман тілдерінің әсеріне жатқан тілдердің бірі болып табылады.