Кіріспе

1801–1807 жылдар аралығында Италиядағы француз клиенттік мемлекеті, 1801–1807 жылдар аралығында Тосканадағы патшалық.

Этрурия патшалығы (/ɪ/'/t//r//ʊər//i//ə/ ihTROOReeə;) – 1801 және 1807 жылдар аралығында қазіргі Тоскананың көп бөлігін құраған итальян патшалығы. Патшалықтың аты Этруриядан, римдіктердің ежелгі этрусктер жеріне берген ескі атауынан шыққан.

Тарих

Корольдік Аранхуэс шартымен құрылды, ол 1801 жылғы 21 наурызда Испанияның Аранхуэсте қол қойылды. Наполеондық Франция мен Испания арасындағы үлкен келісім аясында Парма Бурбондары Солтүстік Италиядағы аумақтарын жоғалтқаны үшін өтемақы алды (1796 жылдан бері француз әскерлері оны басып алған еді). Испания королі өзінің туысы Парма герцогы Фердинандтан герцогтігін Францияға беруге шешім қабылдады, ал оның ұлы Людовик I-ге Этрурия Корольдігі берілді (ол Тоскананың Ұлы Герцогтігінен құрылды). Фердинанд кетпеуге келіспеген соң, ол күмәнді жағдайда кенеттен қайтыс болды. Бурбондарға орын ашу үшін Тоскананың Габсбургтер ұлы герцогы Фердинанд III биліктен қуылды және Лунэвиль шарты бойынша Зальцбург сайлау округімен өтелді. Аранхуэс шартынан тыс, Испания Луизиана аумағын (2 миллион шаршы километрден астам) Францияға қайтаруға құпия келісім жасады, бұл Этрурия Корольдігін Испания үшін тәуелді мемлекет ретінде сақтау мақсатында болды; Луизиананы Франция алғаш рет 1763 жылы Жеті жылдық соғыстың соңында Испанияға берген еді. Луизиана 1802 жылғы 15 қазанда Аранхуэс шартына қол қойылғаннан кейін Францияға берілді. Наполеон кейіннен Луизиананы 1803 жылғы 30 сәуірде Луизиананы сатып алу арқылы АҚШ-қа сатты, бұл үшін ол Үшінші коалиция соғысы кезінде француз әскерлеріне төлеу үшін қаражат алды. Бірінші король (Людовик I) 1803 жылы жас қайтыс болды, ал оның кәмелетке толмаған ұлы Карл Луи оның орнына отырды. Оның анасы, Испанияның Мария Луизасы, регент ретінде тағайындалды. Алайда, Этрурия контрабанда мен тыңшылықпен мазаланып, Наполеон осы аумақты аннексиялады, осылайша ол Франция империясына қосылған Пиреней түбегіндегі Бонапарт емес соңғы итальян корольдығы болды. Испанияның өтемақы алуға жалғыз үміті Португалияда болғандықтан, императормен ынтымақтастық маңыздырақ болды. 1817 жылғы Париж шартында, Вена конгресінің соңғы актісінің 99-бабын орындау бойынша, Лукка герцогтігі Тоскананың Ұлы Герцогтігіне қосылды.