Әлеуметтік ғылымдағы антипозитивизм – әлеуметтік құбылыстарды табиғатты зерттеу әдістерімен қарастыру мүмкін емес екенін, түсіндіруді қажет ететінін көрсетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтік ғылымдардағы теориялық ұстаным
Theoretical stance in social science
Әлеуметтік ғылымдарда антипозитивизм (сондай-ақ интерпретивизм, негативизм немесе антинатурализм) – әлеуметтік сала табиғат ғылымдарында қолданылатын зерттеу әдістерімен зерттелуге келмейді және әлеуметтік саланы зерттеу үшін басқа эпистемология қажет етеді деген теориялық ұстаным. Антипозитивистік эпистемологияның негізі – зерттеушілердің зерттеулерінде қолданатын ұғымдар мен тіл олардың зерттейтін және анықтауға тырысатын әлеуметтік әлем туралы түсініктерін қалыптастырады деген сенім. Интерпретивизм (антипозитивизм) постпозитивизмге қанағаттанбаған зерттеушілер арасында қалыптасты, олардың теориялары адамдардың өзара әрекеттесуіндегі нюанстар мен өзгермелілікті көрсету үшін тым жалпы және қолайсыз деп есептеді. Зерттеушілердің құндылықтары мен сенімдерін зерттеулерінен толыққанды алып тастау мүмкін емес болғандықтан, интерпретивистер адамдар туралы зерттеулер объективті нәтиже бере алмайды деп санайды. Сондықтан, объективті көзқарас іздеудің орнына, интерпретивистер әлеуметтік өзара әрекеттесуге қатысатын адамдардың субъективті тәжірибелерінде мағына іздейді. Көптеген интерпретивист зерттеушілер зерттейтін әлеуметтік ортаға толыққанды еніп, оны іштен байқау арқылы қоғам немесе адамдар тобы туралы теорияларды түсінуге және құрастыруға тырысады. Интерпретивизм – герменевтика, феноменология және символдық интеракционизм сияқты философиялық ағымдардың ықпалымен дамыған индуктивті тәсіл. Түсіндіру әдістері әлеуметтік ғылымдардың көптеген салаларында қолданылады, оның ішінде адам географиясы, социология, саясаттану, мәдени антропология және тағы да басқалары.
In social science, antipositivism (also interpretivism, negativism or antinaturalism) is a theoretical stance which proposes that the social realm cannot be studied with the methods of investigation utilized within the natural sciences, and that investigation of the social realm requires a different epistemology. Fundamental to that antipositivist epistemology is the belief that the concepts and language researchers use in their research shape their perceptions of the social world they are investigating and seeking to define. Interpretivism (anti positivism) developed among researchers dissatisfied with post positivism, the theories of which they considered too general and ill suited to reflect the nuance and variability found in human interaction. Because the values and beliefs of researchers cannot fully be removed from their inquiry, interpretivists believe research on human beings by human beings cannot yield objective results. Thus, rather than seeking an objective perspective, interpretivists look for meaning in the subjective experiences of individuals engaging in social interaction. Many interpretivist researchers immerse themselves in the social context they are studying, seeking to understand and formulate theories about a community or group of individuals by observing them from the inside. Interpretivism is an inductive practice influenced by philosophical frameworks such as hermeneutics, phenomenology, and symbolic interactionism. Interpretive methods are used in many fields of the social sciences, including human geography, sociology, political science, cultural anthropology, among others.
Тарих
XVIII ғасырдың басында Джанбатиста Викодан бастап, кейін Монтескьеден бастап, табиғи тарих пен адам тарихының зерттеулері интеллектуалды сараптаудың жеке салалары болып қалыптасты. Табиғи тарих адам бақылауына бағынбайды, ал адам тарихы – адамның туындысы. Сондықтан, антипозитивизм табиғат және қоғамдық сала арасындағы эпистемологиялық ерекшеліктерге негізделген. Табиғи әлемді оның сыртқы белгілері арқылы ғана түсіну мүмкін, ал қоғамдық сала сырттан да, іштен де түсіндіріледі, демек, оны білуге болады. XIX ғасырдың басында гегельшілдер бастаған зиялылар эмпириялық қоғамдық талдау мүмкіндігіне күмән келтірді. Карл Маркс формалды әлеуметтік ғылымның құрылуына дейін қайтыс болды, бірақ Огюст Конттың қоғамды тарихи-материалистік тұрғыдан зерттеу әрекетіне қарамастан, социологиялық позитивизмді қабылдамады. Эмиль Дюркгеймнің күшейтілген позитивизмі қазіргі академиялық социология мен қоғамдық зерттеулердің негізін қалады, бірақ бұрынғысының көптеген механикалық элементтерін сақтап қалды. Вильгельм Дилтей сияқты герменевтикалық ғалымдар табиғи және қоғамдық ғылымдар ('Geisteswissenschaft') арасындағы айырмашылықты егжей-тегжейлі зерттеді, ал Генрих Рикерт сияқты неоканттық философтар қоғамдық саланың абстрактілі мағыналары мен символдары ғылыми талдау әдістерімен үйлеспейтінін айтты. Эдмунд Гуссерл, өз кезегінде, феноменология арқылы позитивизмді жоққа шығарды. XX ғасырдың басында неміс социологтарының бірінші толқыны 'verstehende' (түсіндіруге бағытталған) социологиялық антипозитивизмді ресми түрде енгізіп, зерттеулердің адам мәдени нормаларына, құндылықтарына, символдарына және қоғамдық процестерге назар аударуын ұсынды. Антипозитивист ретінде, бірақ, табиғи ғалымдар іздейтіндей "тарихи емес, өзгермейтін немесе жалпыланатын" қарым-қатынастарды іздейді. Теория (немесе құрылған түсініктер) мен деректер арасындағы өзара әрекеттесу әлеуметтік ғылымда әрқашан маңызды болып табылады және осы ерекшелік оны табиғат ғылымынан ажыратады. Дюркгейм өзі тәжірибе жүргізу үшін қолданылатын санаттарды құру үшін абстрактілі ұғымдарды (мысалы, "жалпы сана" және "әлеуметтік аномия") құрудың маңыздылығын атап көрсетті. Вебер де, Георг Симмель де әлеуметтік ғылымдарға қатысты 'verstehen' (түсіндіру) тәсілін енгізді; сыртқы бақылаушы белгілі бір мәдени топқа немесе жергілікті халыққа олардың өзінің шарттарымен және олардың көзқарастарымен қарым-қатынас жасауға тырысатын жүйелі процесс. Әсіресе Симмельдің еңбегі арқасында социология позитивистік деректерді жинаудан немесе құрылымдық заңдардың үлкен, детерминистік жүйелерінен асып түсетін мүмкіндіктерге ие болды. Өмірінің көп бөлігін социологиялық академиядан оқшауланған Симмель, Конт пен Дюркгеймге қарағанда феноменологиялық және экзистенциалдық жазушыларды еске түсіретін қазіргі заманның ерекше талдауларын ұсынды, әлеуметтік жекеліктің формалары мен мүмкіндіктеріне ерекше назар бөлді. Оның социологиясы адам қабылдауының шектерін неоканттық тұрғысынан сынға алды. Антипозитивизм ғылымдардың әдістемелік біртүтастығы жоқ деп санайды: позитивизмнің үш мақсаты – сипаттау, бақылау және болжау – толық емес, себебі оларда түсінік жоқ. Ғылым себеп-салдар байланысын түсінуге бағытталған, сондықтан бақылау мүмкін болады. Егер бұл социологияда сәттілікке жетсе, білімділер білімсіздерді бақылай алады, бұл әлеуметтік инженерияға алып келуі мүмкін. Бұл көзқарас субъективті және объективті зерттеулер арасындағы шекараны қалай жүргізуге болатыны туралы пікірталас тудырды, тіпті қоршаған орта мен адам ұйымы арасындағы жасанды шекараны жүргізу де қиын (қоршаған ортаны зерттеуге қараңыз) және герменевтиканы зерттеуге әсер етті. Антипозитивизмнің негізгі ұғымдары әлеуметтік ғылымдар шегінен асып кетті, шын мәнінде феноменологияның негізгі қағидалары да осылар. Қысқасы, позитивистер социологияны ғылым ретінде қарастырады, ал антипозитивистер – жоқ.
Beginning with Giambattista Vico, in the early eighteenth century, and later with Montesquieu, the study of natural history and human history were separate fields of intellectual enquiry. Natural history is not under human control, whereas human history is a human creation. As such, antipositivism is informed by an epistemological distinction between the natural world and the social realm. The natural world can only be understood by its external characteristics, whereas the social realm can be understood externally and internally, and thus can be known. In the early nineteenth century, intellectuals, led by the Hegelians, questioned the prospect of empirical social analysis. Karl Marx died before the establishment of formal social science, but nonetheless rejected the sociological positivism of Auguste Comte—despite his attempt to establish a historical materialist science of society. The enhanced positivism of Émile Durkheim served as foundation of modern academic sociology and social research, yet retained many mechanical elements of its predecessor. Hermeneuticians such as Wilhelm Dilthey theorized in detail on the distinction between natural and social science ('Geisteswissenschaft'), whilst neo Kantian philosophers such as Heinrich Rickert maintained that the social realm, with its abstract meanings and symbolisms, is inconsistent with scientific methods of analysis. Edmund Husserl, meanwhile, negated positivism through the rubric of phenomenology. At the turn of the twentieth century, the first wave of German sociologists formally introduced verstehende (interpretive) sociological antipositivism, proposing research should concentrate on human cultural norms, values, symbols, and social processes viewed from a resolutely subjective perspective. As an antipositivist, however, one seeks relationships that are not as "ahistorical, invariant, or generalizable" as those pursued by natural scientists. The interaction between theory (or constructed concepts) and data is always fundamental in social science and this subjection distinguishes it from physical science. Durkheim himself noted the importance of constructing concepts in the abstract (e. g. "collective consciousness" and "social anomie") in order to form workable categories for experimentation. Both Weber and Georg Simmel pioneered the verstehen (or 'interpretative') approach toward social science; a systematic process in which an outside observer attempts to relate to a particular cultural group, or indigenous people, on their own terms and from their own point of view. Through the work of Simmel in particular, sociology acquired a possible character beyond positivist data collection or grand, deterministic systems of structural law. Relatively isolated from the sociological academy throughout his lifetime, Simmel presented idiosyncratic analyses of modernity more reminiscent of the phenomenological and existential writers than of Comte or Durkheim, paying particular concern to the forms of, and possibilities for, social individuality. His sociology engaged in a neo Kantian critique of the limits of human perception. Antipositivism thus holds there is no methodological unity of the sciences: the three goals of positivism – description, control, and prediction – are incomplete, since they lack any understanding. Science aims at understanding causality so control can be exerted. If this succeeded in sociology, those with knowledge would be able to control the ignorant and this could lead to social engineering. This perspective has led to controversy over how one can draw the line between subjective and objective research, much less draw an artificial line between environment and human organization (see environmental sociology), and influenced the study of hermeneutics. The base concepts of antipositivism have expanded beyond the scope of social science, in fact, phenomenology has the same basic principles at its core. Simply put, positivists see sociology as a science, while anti positivists do not.
Франкфурт мектебі
Антипозитивистік дәстүр сыншыл теорияны құруда, әсіресе Франкфурт мектебінің әлеуметтік зерттеулерімен байланысты жұмысты жалғастырды. Антипозитивизмді ғылымды идеология ретінде қарастырудан бас тарту арқылы одан әрі дамытуға болады. Юрген Хабермас "Әлеуметтік ғылымдардың логикасы туралы" (1967) еңбегінде былай демелі: "Барлық ғылымдарды табиғи ғылым моделіне асыруға тырысатын, біріктірілген ғылымның позитивистік тезисі, әлеуметтік ғылымдар мен тарих арасындағы тығыз байланыс, және олардың мағынаны түсінуге негізделгендігі, оны тек герменевтикалық жолмен ғана түсіндіруге болады. Символдық тұрғыда алдын ала құрылымдалған шындыққа тек бақылау арқылы қол жеткізу мүмкін емес." Әлеуметтанушы Зигмунд Бауман былай деді: "Біздің моральдық алаңдаушылықты білдіруге және Басқаның қажеттіліктерімен өзара байланысқа түсуге деген табиғи бейімділігіміз, қазіргі заманда позитивистік ғылым мен догматикалық бюрократияның салдарынан жойылды. Егер Басқа заманауи жіктемелерге сәйкес келмесе, оның құрылымы қиынға түсуі мүмкін."
The antipositivist tradition continued in the establishment of critical theory, particularly the work associated with the Frankfurt School of social research. Antipositivism would be further facilitated by rejections of 'scientism'; or science as ideology. Jürgen Habermas argues, in his On the Logic of the Social Sciences (1967), that "the positivist thesis of unified science, which assimilates all the sciences to a natural scientific model, fails because of the intimate relationship between the social sciences and history, and the fact that they are based on a situation specific understanding of meaning that can be explicated only hermeneutically access to a symbolically prestructured reality cannot be gained by observation alone." The sociologist Zygmunt Bauman argued that "our innate tendency to express moral concern and identify with the Other's wants is stifled in modernity by positivistic science and dogmatic bureaucracy. If the Other does not 'fit in' to modernity's approved classifications, it is liable to be extinguished."