Күннің қалдықтары

Кіріспе

1993 жылы Джеймс Айвори режиссерлік еткен драмалық фильм.

"Күннің қалдықтары" – Кадзуо Исигуроның 1989 жылғы, сол аттас, Букер сыйлығына ие болған романы негізінде түсірілген 1993 жылғы драмалық фильм. Фильмді Джеймс Айвори режиссерлік етсе, Исмаил Мерчант, Майк Николс және Джон Келли продюсерлікке, ал Рут Правер Джабвала сценарийге бейімдеу жұмысын жасады. Басты рөлдерде Энтони Хопкинс (Джеймс Стивенс) және Эмма Томпсон (Мисс Кенттон) сомдады, сондай-ақ Джеймс Фокс, Кристофер Рив, Хью Грант, Бен Чаплин және Лена Хиди де түсірілді. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, кассада сәтті болды және "Үздік фильм", "Үздік актер" (Хопкинс), "Үздік актриса" (Томпсон) және "Үздік бейімделген сценарий" (Жабвала) номинациялары бойынша сегіз "Оскар" сыйлығына ұсынылды. 1999 жылы Британдық кино институты "Күннің қалдықтары" фильмін 20 ғасырдың ең ұлы британдық фильмдерінің 64-ші орнына қойды.

Сюжет

1958 жылы соғыстан кейінгі Ұлыбританияда Дарлингтон Холлдың бас қызметшісі Стивенс бұрынғы үй шаруасындағы ханым Кентоннан хат алады. Олардың бұрынғы жұмыс берушісі Дарлингтон графы күйреген күйі қайтыс болды, оның беделі Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын нацистік Германияны қолдағанынан бұзылды, ал оның әсем ел үйі зейнеткер АҚШ конгрессмені Джек Льюиске сатылды. Стивенс "Даймлер" машинасын алып, бірнеше онжылдықтан бері алғаш рет мисс Кенттонмен кездесу үшін Батыс елдеріне жолға шығады. 1930 жылдарға оралған кезде Кенттонның Дарлингтон Холлға келгенін көрсетеді, онда әрқашан тиімді, бірақ терең басылған Стивенс өзінің бүкіл жеке басын өз кәсібіне алады. Ол жылы, күшті ерік-жігерлі Кенттонмен кездеседі, әсіресе әкесі, қазірдің өзінде, оның міндетін атқара алмайтынын мойындаудан бас тартқанда. Стивенс толықтай кәсібилік танытып, Дарлингтонның британдық және еуропалық аристократтар арасындағы фашистік симпатиялылардың конференциясы кезінде әкесі өліп жатқан кезде жалғастырады. Сонымен қатар конгрессмен Льюис "әдепті саясаткерлерді" араласып жүрген әуесқойлар ретінде ескертіп, "Еуропа Реалполитика аренасына айналды" деп ескертеді және жақындап келе жатқан апат туралы ескертеді. Нацистердің нәсілдік заңдарына ұшыраған Дарлингтон Стивенске қарсылық білдіргеніне қарамастан, жаңадан тағайындалған екі еврей-неміс қашқын қызметші қызды жұмыстан босатуға мүмкіндік береді. Кентон отставкаға кетуге қауіп төндіреді, бірақ баратын жері жоқ, ал кейінірек өкініш білдірген Дарлингтон қызметшілерді қайта жалдауға мүмкіндік ала алмайды. Кейін Стивенс аристократ қонақтың жаһандық сауда мен саясат туралы сұрақтарына жауап бере алмайды, бұл аристократ төменгі таптардың білмей, өздерін басқара алмайтынын көрсетеді. Стивенс пен Кенттон арасындағы қарым-қатынас суынып, ол оған деген сезімдерін анық көрсетеді, бірақ сырттай оқшауланған Стивенс тек қана бас қызметші рөлін атқарады. Ол оны роман оқып тұрып ұстайды, ол сөздік қорын жақсарту үшін деп түсіндіреді, одан жеке өмірін бұзбауын сұрайды. Лорд Дарлингтонның крестный ұлы, журналист Реджинальд Кардинал Дарлингтон залына Ұлыбританияның премьер-министрі Невилл Чемберлен мен Германияның елшісі Иоахим фон Риббентроптың құпия кездесуі күні келеді. Нацистік Германияға татуласуды іздеудегі өзінің құдасының рөліне қатты таңғалған кардинал Стивенске Дарлингтонды нацистер пайдаланып жатқанын айтады, бірақ Стивенс өзінің жұмыс берушісін соттауға болмайтынын сезінеді. Кентон бұрынғы әріптесі Том Беннмен қарым-қатынас құрып, оның некеге тұру ұсынысын қабылдайды. Ол Стивенске ультиматум ретінде хабарлайды, бірақ ол өзінің сезімдерін мойындамайды және тек құттықтауларын ұсынады. Ол қыздың жылап жатқанын көріп, оның жалғыз жауабы - оны үйдегі істен шыққан жұмысына назар аудару. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Дарлингтон залын тастап кетеді. 1958 жылы Кенттонмен кездесуге бара жатқанда Стивенс пабтағы ақсүйектермен шатасады. Жергілікті дәрігер Карлайл оған Даймлер машинасына май құюға көмектеседі және ол шын мәнінде қызметші екенін біледі, Лорд Дарлингтонның әрекеттері туралы оның пікірін сұрайды. Стивенс онымен кездескенін де мойындамайды, бірақ кейіннен Дарлингтонның нацистік симпатиясы қате және нағыздыққа жат екенін мойындады. Стивенс Лорд Дарлингтон өзінің қателігін түзете алмағанымен, ол өзін түзетуге тырысып жатқанын мәлімдейді. Ол күйеуінен бөлініп, жағалауда пансионат жүргізетін Кенттонмен танысады. Олар Лорд Дарлингтонның газетті жала жабу үшін сотқа бергеннен кейін жүрегі жараланып қайтыс болғанын еске түсіреді, бұл іспен қатар оның беделін жоғалтады, ал Стивенс Кардинал соғыста қаза тапқандығын айтады. Кентон, қазірдің өзінде миссис Бенн, Дарлингтон Холлдағы лауазымына қайта оралудан бас тартады, жүкті қызының жанында болғысы келеді және жылдар бойы бақытсыздыққа қарамастан, күйеуіне қайта оралу туралы ойлайды. Стивенс олар қайтадан кездеспейді деп болжайды және олар жылы жүзбен бөліседі, бірақ екеуі де тыныш күйзеліске ұшырайды, мисс Кенттон автобусы кетіп бара жатқанда көз жасын төгіп жатыр. Стивенс Дарлингтон Холлға оралады, онда Льюис бұрынғы күндерді еске ала ма деп сұрайды, ал Стивенс қызмет етумен тым айналысқанын айтады. Екі адам үйден көгершінді босатып, ол ұшып кетеді, Стивенс пен Дарлингтон залын қашықтықта қалдырады. Содан соң бейне баяу көтеріліп, үлкен ғимараттан алыстап, ауқымды егістік...

In 1958 postwar Britain, Stevens, the butler of Darlington Hall, receives a letter from the former housekeeper, Miss Kenton. Their past employer, the Earl of Darlington, has died a broken man, his reputation destroyed by his pre Second World War support of Nazi Germany, and his stately country house has been sold to retired US Congressman Jack Lewis. Allowed to borrow the Daimler, Stevens sets off for the West Country to see Miss Kenton for the first time in decades. A flashback to the 1930s shows Kenton's arrival at Darlington Hall, where the ever efficient but deeply repressed Stevens derives his entire identity from his profession. He butts heads with the warmer, strong willed Kenton, particularly when he refuses to acknowledge that his father, now an under butler, is no longer able to perform his duties. Displaying total professionalism, Stevens carries on as his father lies dying during Darlington's conference of like minded fascist sympathising British and European aristocrats. Also in attendance is Congressman Lewis, who admonishes the "gentleman politicians" as meddling amateurs, advising that "Europe has become the arena of Realpolitik" and warning of impending disaster. Exposed to Nazi racial laws, Darlington gets Stevens to dismiss two newly appointed refugee German Jewish maids despite his protest. Kenton threatens to resign but has nowhere to go, and a regretful Darlington is later unable to rehire the maids. Later Stevens is unable to answer an aristocratic guest's questions on global trade and politics, which the aristocrat claims to demonstrate the lower classes' ignorance and inability to govern themselves. Relations thaw between Stevens and Kenton and she clearly shows her feelings for him, but the outwardly detached Stevens remains dedicated solely to his role as butler. She catches him reading a romance novel, which he explains is to improve his vocabulary, asking her not to invade his privacy again. Lord Darlington's godson, journalist Reginald Cardinal, arrives on the day of a secret meeting at Darlington Hall between the British Prime Minister, Neville Chamberlain, and the German ambassador, Joachim von Ribbentrop. Appalled by his godfather's role in seeking appeasement for Nazi Germany, Cardinal tells Stevens that Darlington is being used by the Nazis, but Stevens feels it is not his place to judge his employer. Kenton forms a relationship with former co worker Tom Benn and accepts his proposal of marriage. She informs Stevens as an ultimatum, but he will not admit his feelings and only offers his congratulations. Finding her crying, his only response is to call her attention to a neglected domestic task, and she leaves Darlington Hall before the start of the Second World War. En route to meeting Kenton in 1958 Stevens is mistaken for gentry at a pub. Doctor Carlisle, a local GP, helps him refuel the Daimler and deduces that he is actually a manservant, asking his thoughts about Lord Darlington's actions. Denying having even met him, Stevens later admits to having served and respected him but that Darlington confessed that his Nazi sympathies had been misguided and naive. Stevens declares that although Lord Darlington was unable to correct his error he is attempting to correct his own. He meets Kenton, who has separated from her husband and runs a boarding house on the coast. They reminisce that Lord Darlington died from a broken heart after suing a newspaper for libel, losing the suit and his reputation, and Stevens mentions that Cardinal was killed in the war. Kenton, now Mrs Benn, declines to resume her position at Darlington Hall, wishing to remain near her pregnant daughter and, despite years of unhappiness, thinking about going back to her husband. Stevens suggests they may never meet again and they part fondly but are both quietly upset, Miss Kenton visibly tearful as her bus pulls away. Stevens returns to Darlington Hall, where Lewis asks if he remembers the old days, and Stevens replies that he was too busy serving. The two men free a pigeon from the house and it flies away, leaving Stevens and Darlington Hall far behind. The image then rises slowly, moving away from the large building, alone in the heart of the vast estate, surrounded by valleys and woods.

Өндіріс

Романның киноға бейімделуін бастапқыда Майк Николс режиссерлік етіп, Гарольд Пинтердің сценарийі бойынша түсіру жоспарланған. Пинтердің сценарийінің бір бөлігі фильмде қолданылды, бірақ Пинтер өз жұмысы үшін ақы алғаннан кейін, ол келісімшарты бойынша өзінің атын титрлерден алып тастауды сұрады. Кристофер Хадгинс мынаны байыптайды: "1994 жылғы біздің сұхбатымызда Пинтер [Стивен Гейлге] және маған «Қызметшінің әңгімесі» үшін жазылған сценарийіне енгізілген өзгерістерден кейін сабақ алғанын айтты және оны жарияламауға шешім қабылдады. «Күннің қалдықтары» романы үшін жазған сценарийі Джеймс Айвори мен Исмаил Мерчант екеуінің бірлестігімен түбегейлі өзгертілгенде, ол өзінің атын титрлерде көрсетуге рұқсат бермеді" (125). Николс енді режиссер болмаса да, жобамен продюсерлердің бірі ретінде байланысын сақтап қалды. Музыка Дублиндегі Windmill Lane студиясында жазылды.

Баптаулары

Фильм түсіру үшін бірнеше ағылшыл елдік үйлер пайдаланылды, бұл Исмаил Мерчанттың ықпалды күшінің арқасында мүмкін болды, ол әдетте көпшілікке жабық үйлерді түсірілімге беруге рұқсат алуға қол жеткізді. Олардың ішінде үйдің сырты мен жолын салу үшін Дайрхэм паркі, Поудерхэм қамалы (баспалдақ, зал, музыкалық бөлме, жатын бөлме; су түсті түркіз баспалдақ сахналары үшін қолданылды), Коршам соты (кітапхана және асхана) және Бадминтон үйі (қызметшілердің бөлмелері, консерватория, кіреберіс залы) болды. Бұл жерлердің көп бөлігін өндіріс дизайнері Лучиана Арриги таңдап алды. Сценалар сондай-ақ Клеведонның орнына түсірілген Уэстон-супер-Мареде де түсірілді. Стивенс мырза тоқтаған паб – Лимпли-Стоктегі Хоп-Поль, көрсетілген дүкен де сонда орналасқан. Кентон мыс және Бенн мырза кездескен паб – Нортон-Сент-Филиптегі Джордж тавернасы.

Кейіпкерлер

Сэр Джеффри Реннің кейіпкері 1930 жылдары белсенді болған британдық фашист сэр Освальд Мослидің кейіпкеріне шамалы дәрежеде негізделген. Рен Гитлер сияқты қатаң вегетариан ретінде бейнеленген. 3-ші виконт Галифакс (кейіннен 1-ші граф Галифакс атанды) фильмде де пайда болады. Лорд Дарлингтон Стивенске Галифакстың күміске жылтыр салуға рұқсат бергенін айтады, ал Лорд Галифакс өзі кейінірек Дарлингтонның неміс елшісімен және оның көмекшілерімен түнгі құпия кездесуі кезінде көрінеді. Галифакс 1937-1939 жылдар аралығында британдықтардың бағыныштылық саясатының негізгі ойластырушысы болды. Қызықтайы, Галифакс Powderham Castle-де (жоғарыда) дүниеге келген. Фильмдегі конгрессмен Джек Льюис кейіпкері Кадзуо Исигуроның романындағы екі жеке американдық кейіпкердің біріктірілген образы: сенатор Льюис (Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі конференцияға Дарлингтон залында қатысады) және Лорд Дарлингтоннан кейін Дарлингтон залына ие болған мистер Фаррадей.

Шығару

Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 1993 жылғы 25 қазанда Лос-Анджелестегі Кино өнері мен ғылымы академиясында болды. 1993 жылғы 4 қарашада ол Лондон кинофестивалінің ашылу фильмі ретінде көрсетілді және 5 қарашада АҚШ-та 94 кинотеатрда кеңейтілген көрсетілімге шықты.

Сыни қабылдау

Фильм 45 рецензияға негізделген Rotten Tomatoes сайтында 96% рейтингке ие, орташа бағасы 8.5/10. Сайттағы консенсус: "Ақылды, әдемі және Энтони Хопкинс пен Эмма Томпсонның керемет ойынымен безендірілген "Күннің қалдықтары" – Merchant–Ivory классикасы". Metacritic сайтында, сыншылар рецензияларына 100 балдық шкала бойынша салмақталған орташа баға беріледі, фильм 12 рецензияға негізделген 86 балл алды. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша көрермендер фильмге A+ мен F шкаласы бойынша орташа баға "A−" берді. Роджер Эберт фильмді "нағыз терең, ойлы туынды" деп жоғары бағалады. "Вашингтон Пост" газетіне жазған мақаласында Дессон Хоу: "Энтони Хопкинс, Эмма Томпсон және Джеймс Фокс бірге ойнаса, тамаша актерлік шеберлікті күтуге болады". "Нью-Йорк Таймс" газетінің журналисі Винсент Канби оң пікір білдіріп: "Бұл фильм ересек көрермендерге арналған. Сонымен қатар, мырза Айворидің біздің ең талантты режиссерлеріміздің бірі екенін мойындау керек, сыншылар көбінесе оның фильмдері әдеби шығармалардың бейімделуі болғандықтан, оған тиісті баға бермейді". Фильмді 50-ден астам сыншы 1993 жылғы ең жақсы фильмдердің бірі деп атады, осылайша ол 1993 жылғы ең жоғары бағаланған бесінші фильм атанды.