1531 жылғы екінші Каппель соғысы және швейцар реформациясы

Кіріспе

1531 жылы швейцариялық реформация кезінде болған шайқас.

Каппельдің екінші соғысы (Zweiter Kappelerkrieg) – 1531 жылы Швейцариядағы реформация кезінде Ескі Швейцария конфедерациясының католик және протестант кантондары арасында болған қарулы қақтығыс.

Өмірбаян

Екі жыл бұрын Каппельдің бірінші соғысынан кейін жасалған бейбітшілік қарулы қақтығыстың алдын алды, бірақ екі тарап арасындағы шиеленіс сақталды, екі тараптан да туындаған қақтығыстар, әсіресе 1530 жылғы Аугсбург танысуы оған ықпал етті. Швейцария реформациясының көшбасшысы Цюрих және Гульдрих Цвингли, Австрияның эрцгерцогы Фердинанд I мен оның інісі Карл V-тің швейцариялық протестанттарға қарсы әскери қимылдарынан қауіптенді, және Орталық Швейцарияның бес католик кантонын (Люцерн, Швиц, Ури, Цуг және Унтервальден) екі Габсбург билеушісінің ықтимал одақтастары деп қарастырды. Сонымен қатар, католик партиясы Цюрихті аумақтық мүдделерді көздеумен айыптады. 1529 жылы Федералдық кеңес (Tagsatzung) сәтті делдалдық жасаған болса, бұл жолы әрекет сәтсіз аяқталды, себебі Цвингли бүкіл Конфедерацияда реформаны жүзеге асыруға құштар болды. Бұл шара католиктерді уағыздауға итермелемегеннен кейін, қыркүйекте Берн эмбаргоны жоюды ұсынды, бұл Цюрихпен шиеленісті күшейтті. Жаңа жеңіліс протестант әскері арасындағы дезертирліктің өсуіне әкелді, олар 3 қарашада Реусс аңғары арқылы Бремгартенге шегінді. 1555 жылғы Аугсбург бейбітшілігінің "Cuius regio, eius religio" принципін күтіп, Каппельдің екінші бейбітшілігі әр кантонның өз азаматтары мен қарастырылатын адамдардың дінін анықтау құқығын растады, бірақ Конфедерацияның ортақ аумақтарында католицизмге басымдық берді. Сент-Галл князьдік аббаттығының қайта құрылуымен Цюрихтің Шығыс Швейцариядағы аумақтық мүдделері аяқталды. Бейбіт келісім протестант одағының таратылуын белгіледі. Сондай-ақ, ол бұрыннан дінін қабылдаған қауымдардың протестанттық болып қалуына рұқсат берді. Стратегиялық маңызды жерлер, мысалы, Фрайамт немесе Швицтен Рейн аңғарына дейінгі Сарганс (сонымен қатар Гризонс альпілік өткелдеріне) бағытындағы жерлер ғана күштеп қайта католикке айналдырылды. Келісімнің бір салдары – оған қол қойған тараптар күтпеген нәрсе – бірнеше швейцариялық аумақтарда діни бірлестіктің ұзақ мерзімді орнауы болды. Мысалы, Тюргау және Аргау аудандарында католик және протестант қауымдары бір шіркеуде ғибадат етуді бастады, бұл он алтыншы және он жетінші ғасырларда одан әрі шиеленіс пен қақтығыстарға әкелді. Келісім сонымен қатар әр кантонның католик немесе реформаторлық дінді ұстану құқығын растады, осылайша Швейцария Конфедерациясын Батыс Еуропада ерекше екі дінді мемлекет ретінде анықтады. Соғыстың нәтижесі сонымен қатар Ескі Швейцария Конфедерациясының он үш кантонының әрқайсысындағы негізгі діндерді бекітті: кейін Глар және Аппенцельдегі қоныстардан кейін жеті толық және екі жарты кантон католик болып қалды (Люцерн, Ури, Швиц, Унтервальден, Цуг, Фрибург, Солотхурн және Глар мен Аппенцельдің жартысы), ал төрт және екі жартысы швейцариялық реформаланған протестант болды (Цюрих, Берн, Базель, Шаффхаузен және Глар мен Аппенцельдің жартысы). Батыс Швейцарияны қоспағанда, елдің діни географиясы Екінші Каппель бейбітшілігінен бері көбінесе өзгермеген. 1656 жылы Вильмергеннің бірінші соғысы, протестант кантондарының, әсіресе Цюрихтің діни бірлестік шарттарын өзгертуге жасаған сәтсіз әрекеті, Dritter Landfrieden (Үшінші аумақтық бейбітшілік) мәртебесін қайта растауға әкелді. 1712 жылы екінші діни азаматтық соғыс, Вильмергеннің екінші соғысы, 1712 жылғы төртінші Ландфриденде маңызды түзетулермен және шешуші протестант жеңісімен аяқталды.

The peace concluded after the First War of Kappel two years earlier had prevented an armed confrontation, but the tensions between the two parties had not been resolved, and provocations from both sides continued, fuelled in particular by the Augsburg Confession of 1530. The Protestant canton of Zürich and Huldrych Zwingli, leader of the Swiss Reformation, feared a military action by Ferdinand I, Archduke of Austria and his brother Charles V, Holy Roman Emperor against Swiss Protestants, and saw the five Catholic cantons of Central Switzerland (Lucerne, Schwyz, Uri, Zug and Unterwalden) as potential allies of the two Habsburg sovereigns. Additionally, the Catholic party accused Zürich of territorial ambitions. While the Federal Diet (Tagsatzung) had successfully mediated in 1529, on this occasion the attempt failed, not least because Zwingli was eager to implement the Reformation throughout the Confederacy. After the measure failed to pressure the Catholics into concessions, in September Bern suggested lifting the embargo, which caused tensions with Zürich. The renewed defeat led to increasing desertions among the Protestant army, which retreated down the Reuss valley to Bremgarten on 3 November. In anticipation of the Cuius regio eius religio principle of the 1555 Peace of Augsburg, the Second Peace of Kappel confirmed each canton's right to determine the denomination of its own citizens and subjects, but favored Catholicism in the Confederacy's common territories. With the restoration of the Princely Abbey of Saint Gall, Zürich's territorial ambitions in eastern Switzerland came to an end. The peace treaty determined the dissolution of the Protestant alliance. It also allowed communes or parishes that had already converted to remain Protestant. Only strategically important places such as the Freiamt or those along the route from Schwyz to the Rhine valley at Sargans (and thus to the alpine passes in the Grisons) were forcibly re Catholicised. One result of the treaty—probably not anticipated by its signatories—was the long term establishment of religious coexistence in several Swiss subject territories. In both the territories of Thurgau and Aargau, for example, Catholic and Protestant congregations began worshiping in the same churches, which led to further tensions and conflicts throughout the sixteenth and seventeenth centuries. The treaty also confirmed each canton's right to practice either the Catholic or Reformed faith, thus defining the Swiss Confederation as a state with two religions, a relative exception in Western Europe. The outcome of the war also cemented the main denominations in each of the thirteen cantons of the Old Swiss Confederacy: after later settlements in Glarus and Appenzell, seven full and two half cantons remained Catholic (Lucerne, Uri, Schwyz, Unterwalden, Zug, Fribourg, Solothurn, and half of Glarus and Appenzell), while four and two halves became firmly Swiss Reformed Protestant (Zürich, Bern, Basel, Schaffhausen, and half of Glarus and Appenzell). With the exception of Western Switzerland, the religious geography of the country has remained largely unchanged since the Second Peace of Kappel. An unsuccessful effort by the Protestant cantons, especially Zürich, to change the terms of confessional coexistence in 1656, the First War of Villmergen, led to a reaffirmation of the status quo in the Dritter Landfrieden (Third Territorial Peace). A second religious civil war in 1712, the Second War of Vilmergen, ended in a decisive Protestant victory and major revisions in the fourth Landfrieden of 1712.