Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Біржақты қарусыздандыру – бұл қарудан бас тарту саясаты, онда нақты немесе болжамды қарсыластардан теңдестірілген жеңілдіктерді алуға тырыспайды. Бұл саясат ең көп 20-шы ғасырда қолданылды, әсіресе біржақты ядролық қарусыздану контекстінде, ол Ұлыбритания сияқты елдердегі бейбітшілік қозғалыстарының қайта-қайта мақсаты болды. Мемлекеттер көбінесе өздерінің әскери қуатын толығымен жоюға бармайды. Біржақты қарусыздандыру көбінесе жаппай қырып-жоятын қару сияқты бір техникалық салаға қатысты іздестіріледі. Махатма Гандиден бастап Ядролық қарусыздандыру кампаниясына дейінгі бейбіт жолмен күрескен саяси қозғалыстар әлемдегі бейбітшілікке қол жеткізу үшін бір жақты қарусыздануды ұсынды. Біржақты ядролық қарусыздану бірқатар тікелей сәтсіздіктер орын алған жағдайда да мүмкін болады. Мысалы, тәжірибе мен біліктіліктің жоғалтылуы, қазіргі ядролық қабілетті қаржыландыру, жаңарту және күтіп ұстау мүмкіндігінің болмауы. Ядролық қару платформалары мен инфрақұрылымын кейінге шегеріп, ескермеу салдарынан мемлекет жүйенің бөліктері бұзыла бастағанға дейін өз ядролық қабілетін қайта құруға үлкермейді. Осының нәтижесінде, сол мемлекеттің ядролық титімдеуі күмәнді және сенімсіз болып қалады.
Unilateral disarmament is a policy option, to renounce weapons without seeking equivalent concessions from one's actual or potential rivals. It was most commonly used in the twentieth century in the context of unilateral nuclear disarmament, a recurrent objective of peace movements in countries such as the United Kingdom. Nations do not often choose to dismantle their entire military capability. Unilateral disarmament is usually sought in one technical competency, such as weapons of mass destruction. Non violent political movements from that of Mahatma Gandhi to the Campaign for Nuclear Disarmament have recommended unilateral disarmament as a step toward world peace. Unilateral nuclear disarmament could also happen were a series of cascading failures to occur. For example loss of expertise, inability to finance, recapitalize and maintain the existing nuclear capability. Procrastination and neglect of existing nuclear weapon platforms and infrastructure to such an extent that a nation is unable to reconstitute its nuclear capability in time before portions of the system(s) begin to break down. Where that nation's nuclear deterrence then becomes questionable and uncertain.
Коста-Рика
Соңғы уақытта толық қарусыздану актісін іске асырған жалғыз ел – Коста-Рика. Ол 1948 жылы бір жақты тәртіппен қаруын төмендетіп, әскериленбеген мемлекет мәртебесін алды, ал 1949 жылы конституциясына әскери емес статусын енгізді. Осы оқиғаға арналған ресми салтанатта Бас қолбасшы әскери штабтың кілтін Білім министріне мектепке айналдыру үшін тапсырды. Осыдан кейін Коста-Рика Никарагуадан бір рет қысқа мерзімге басып алынған, бірақ аумақтық тұтастығын сақтап қалды.
The only recent candidate for having performed an act of complete disarmament is Costa Rica, which unilaterally disarmed and demilitarized itself in 1948, writing its non military status into its constitution in 1949. In a public ceremony to mark the occasion, the existing Commander in Chief handed the keys to Army HQ to the Minister of Education, for use as a school. Since that time, Costa Rica has been briefly invaded once, by Nicaragua, but has maintained its territorial integrity.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-тың бұрынғы президенті Ричард Никсон 1969 жылы бір жақты қаруды жоюға қатысты нақты түрде қарсылық білдіргенімен, 1972 жылы Никсонның биологиялық қаруды дамытуды бір жақты тоқтатуы көбінесе "бір жақты қаруды жою" деп сипатталады.
Although former US President Richard Nixon expressly denounced unilateral disarmament in 1969, Nixon's unilateral discontinuation of biological weapons development in 1972 is often characterized as a "unilateral disarmament".
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африка апартеид аяқталғаннан кейін өз ядролық қарулар бағдарламасынан ерікті түрде бас тартты.
South Africa voluntarily gave up its nuclear weapons programme after the end of apartheid.
Беларусь, Қазақстан және Украина
Беларусь, Қазақстан және Украина Кеңес Одағынан өз аумақтарында орналасқан ядролық қаруды мұра етті. Бұл үш ел 1996 жылы Ресей Федерациясы, Ұлыбритания және АҚШ оларға қарсы әскери күш қолдануға немесе экономикалық қысым жасауға уәде бергеннен кейін, Будапешт қауіпсіздік кепілдігі туралы меморандум арқылы, қарудан өз еркімен бас тартты. Ресей 2014 жылы Украинадан Қырымды аннексиялап, 2022 жылы Украинаға толыққанды шабуыл жасау арқылы осы кепілдікті бұзды.
Belarus, Kazakhstan and Ukraine inherited nuclear weapons from the Soviet Union that were deployed in their territories. The three countries voluntarily gave up the weapons in 1996 after the Russian Federation, the United Kingdom and the United States assured these three countries that they will not threaten or use military force or economic coercion against them through the Budapest Memorandum on Security Assurances. Russia broke the assurance by annexing Crimea from Ukraine in 2014 and launching a full scale invasion of Ukraine in 2022.