Кіріспе
АҚШ округтік соттарында азаматтық іс жүргізуді реттейтін ережелер – Азаматтық іс жүргізудің федералды ережелері (ресми түрде қысқартылған Fed. R. Civ. P.; көбінесе FRCP деп аталады) АҚШ округтік соттарында азаматтық іс жүргізуді реттейді. Олар Қылмыстық іс жүргізудің федералды ережелерімен байланысты. АҚШ Жоғарғы Сотының Ережелерді қабылдау туралы заңға сәйкес бекіткен ережелері, егер жеті ай ішінде АҚШ Конгресі вето құқығын пайдаланбаса, FRCP-нің құрамына кіреді. Соттың ережелерге енгізетін өзгертулері әдетте АҚШ Сот конференциясының, федералды сот жүйесінің ішкі саясатты қалыптастыру органының ұсынымдарына негізделеді. 28 USC 724 (1934) қабылданған кезде федералды соттар, көбінесе, отырған штаттарының процессуалдық ережелерін сақтауға міндетті болды, бірақ мемлекеттік конституция немесе заң актісімен реттелмеген жағдайларда федералдық ортақ құқықты қолдануға құқылы болды. Конгресс 28 USC 724 (1934) қабылдағанда осылай ниеттенген-жоқ па, бірақ 1938 жылы, Азаматтық іс жүргізудің федералды ережелері күшіне енген кезде жағдай тиімді түрде өзгерді. Федералды соттар енді штаттық заң мәселесі туындаған жағдайларда, оның ішінде штаттық сот шешімдерінде, шешім қабылдау ережелері ретінде штаттардың мазмұндық заңын қолдануға міндетті, сондай-ақ федералды соттар азаматтық іс жүргізу ережелері ретінде FRCP-ні қолдануға шамалы дерлік міндетті. Штаттар өз ережелерін белгілей алады, олар штаттық соттарда қолданылады, алайда 50 штаттың 35-і FRCP-ге негізделген ережелерді қабылдады.
The Federal Rules of Civil Procedure (officially abbreviated Fed. R. Civ. P.; colloquially FRCP) govern civil procedure in United States district courts. They are the companion to the Federal Rules of Criminal Procedure. Rules promulgated by the United States Supreme Court pursuant to the Rules Enabling Act become part of the FRCP unless, within seven months, the United States Congress acts to veto them. The Court's modifications to the rules are usually based upon recommendations from the Judicial Conference of the United States, the federal judiciary's internal policy making body. At the time 28 USC 724 (1934) was adopted, federal courts were generally required to follow the procedural rules of the states in which they sat, but they were free to apply federal common law in cases not governed by a state constitution or state statute. Whether within the intent of Congress or not when adopting 28 USC 724 (1934), the situation was effectively reversed in 1938, the year the Federal Rules of Civil Procedure took effect. Federal courts are now required to apply the substantive law of the states as rules of decision in cases where state law is in question, including state judicial decisions, and the federal courts almost always are required to use the FRCP as their rules of civil procedure. States may determine their own rules, which apply in state courts, although 35 of the 50 states have adopted rules that are based on the FRCP.
Тарих
1938 жылы құрылған Ережелер Федералдық теңгерім ережелері және Сәйкестік туралы заңға (28 USC 724 (1934)) сәйкес бұрынғы рәсімдерді алмастырып, заң және теңгерім бойынша іс жүргізуді біріктірді. Сәйкестік туралы заңға сәйкес, іс жүргізудің штаттық тәжірибеге, әдетте Дала кодексіне немесе жалпы құқыққа негізделген шағымдану жүйесіне сәйкес келуі талап етілді. FRCP құрылғанға дейін жалпы құқық бойынша шағымдану формальды, дәстүрлі және сөздері мен талаптары бойынша ерекше болды. Мысалы, талапкер өзінің шағымында белгілі бір кілттік сөздерді атауы керек болған, әйтпесе шағымы қабылданбау қаупі бар еді. FRCP-ның қағидалары заңдық тұрғыдан қарастырылатын «хабарлама беру» қағидасына негізделген, ол формальдылығы төмен, заң мамандарымен жасалып, өзгертіледі және талаптары бойынша техникалық емес. «Хабарлама беру» қағидасында, сол талапкер шағымдану үшін нақты заңдық терминнің жоқтығы үшін шағымы қабылданбауы мүмкін емес, егер шағымның өзі заңды түрде қорғалатын болса. Бұл өзгерістің мақсаты – шағымдар туралы «хабарлама» беру және егжей-тегжейін кейінірек қарау. Бұл әділдік қағидасына сәйкес келеді, өйткені ол шағымдардың нақты құрылысына емес, нақты заңға назар аударады. 1848 және 1850 жылдар аралығында қабылданған Дала кодексі, Нью-Йорк адвокаты Дэвид Дадли Филд жасаған жалпы құқық пен қазіргі заманғы ережелер арасындағы кезеңдік қадам болды. Дала кодексі Еуропа мен Луизианадағы азаматтық құқық жүйелерінен, сондай-ақ құқық пен теңгерім іс жүргізуін біріктіру сияқты басқа реформалардан шабыт алды. FRCP 1948, 1963, 1966, 1970, 1980, 1983, 1987, 1993, 2000 және 2006 жылдары маңызды өзгерістерге ұшырады. FRCP 1938 жылдан бергі әр қайта қараудың өзгерістерін егжей-тегжейлі түсіндіретін жазбалар бөлімі бар, онда тілдің негіздері түсіндіріледі. 2006 жылдың желтоқсанында күшіне енген түзетулер электрондық деректерді басқаруды жеңілдету үшін ашылу ережелеріне нақты өзгерістер енгізді. 1966 жылғы FRCP-ге енгізілген түзетулер азаматтық және адмиралтействолық рәсімдерді біріктірді және Адмиралтействолық және теңіз талаптары бойынша қосымша ережелерді, қазір Адмиралтействолық немесе теңіз талаптары мен активтерді тәркілеу бойынша қосымша ережелерді қосты. FRCP стиліне қатысты қайта жазылды, 1 желтоқсан 2007 жылы заң профессоры және Black's Law Dictionary редакторы Брайан А. Гарнердің басшылығымен оларды түсінуді жеңілдету мақсатымен. Стильді өзгертулер ережелерді түбегейлі өзгертуге арналмаған. 2009 жылғы 1 желтоқсаннан бастап 6, 12, 13, 14, 15, 23, 27, 32, 38, 48, 50, 52, 53, 54, 55, 56, 59, 62, 65, 68, 71.1, 72 және 81-баптарға маңызды өзгерістер енгізілді. Ал 48 және 62.1 ережелері қосылды. 1-баптың f) тармағы жойылды. Көптеген өзгерістер әртүрлі мерзімдік талаптарға әсер етеді және кейбір мерзімдерді есептеу әдісін өзгертеді. Ең маңызды өзгерістер 6-бапқа қатысты. FRCP көп аудандардағы сот ісіне (MDL) орталықтандырылған азаматтық істерге қолданылмайды, ол федералдық азаматтық істердің шағын бөлігінен олардың көпшілігіне дейін өсті. 2018 жылдың соңында, тұңғыш рет, барлық күтілетін федералдық азаматтық іс-әрекеттердің жартысынан астамы MDL-ге шоғырландырылды. Басқаша айтқанда, барлық федералдық азаматтық іс-әрекеттердің жартысынан астамы шын мәнінде FRCP бойынша сотқа берілмеген, бірақ күрделі азаматтық сот ісін жүргізу үшін федералдық округ судьялары жасаған арнайы рәсімдер бойынша. FRCP 37-бабының жаңартулары 2015 жылдың 1 желтоқсанында күшіне енді және кейінгі жылдары сот шешімдерінің едәуір төмендеуіне әкелді. Федералдық процедура сонымен қатар тараптардан белгілі бір ақпаратты ресми ашылу сұрауысыз жариялауды талап етеді, бұл көптеген мемлекеттік соттардан айырмашылығы, онда ашылудың көпшілігі тек өтінішпен ғана болуы мүмкін. Осы бастапқы ашылумен қамтылған ақпарат 26-бапта (a)(1)(A) ережеде келтірілген, оның ішінде әлеуетті куәлар туралы ақпарат, тараптың талап етуінде пайдаланылуы мүмкін барлық құжаттар туралы ақпарат / көшірмелері (импичмент материалдарын қоспағанда), зиянды есептеулер және сақтандыру туралы ақпарат. Сондай-ақ, сарапшы куәгердің куәліктері туралы ақпарат қажет. Ашық зерттеу ережелеріне ерекше ерекшеліктер кіреді: импичмент дәлелдемелері / куәлер, «жұмыс өнімдері» (адвокат сотқа дайындалу үшін қолданатын материалдар, әсіресе ақыл-ой әсерлері, заңдық қорытындылар немесе кеңесшілердің пікірлері бар құжаттар) және тек сотқа дайындық үшін пайдаланылатын және куәлік бермейтін сарапшылар. FRCP ережесі анықтау процесінің жалпы нұсқауларын ұсынады, ол талапкерден тараптар арасында анықтау процесін жоспарлау үшін конференцияны бастауды талап етеді. Тараптар шағым қорғаушыларға жіберілгеннен кейін мүмкіндігінше ерте, бірақ ең болмағанда 16-бап бойынша кестеленген конференция немесе кестеге енгізілген бұйрыққа дейін 21 күн бұрын конференция өткізуі керек. Тараптар ұсынылған анықтау жоспары туралы келісуге тырысып, оны конференциядан кейін 14 күн ішінде сотқа ұсынуы керек. Анықтаудың аяқталу мерзімі. Бұл сот отырысына дейін кемінде 60 күн бұрын болуы керек. Сот отырысының жоспарланған күні әдетте конференциядан кейін 6 айдан 2 жылға дейін созылады. FRCP 7 және 15-баптар бойынша шағымдану мерзімдеріне енгізілген өзгерістер, болған жағдайда. Шағымдану мерзімі. Әдетте ол анықтау аяқталғанға дейін кемінде 30 күн бұрын болады. Талаптарды, өтемақыларды және тараптарды қосу мерзімі (FRCP 18 және 19-баптар). Әдетте ол анықтау аяқталғанға дейін кемінде 30 күн бұрын болады. Бастапқы сарапшы туралы мәлімдемелер мен қарсы сарапшы туралы мәлімдемелердің мерзімі. Әдетте ол анықтау аяқталғанға дейін кемінде 30 күн бұрын болады. Шешім шығаруға қатысты өтініштердің мерзімі. Әдетте ол анықтау аяқталғаннан кейін кемінде 30 күн бұрын болады. Сотқа дейінгі бұйрық мерзімі. Егер шешім шығаруға қатысты өтініштер болса, бірлескен сотқа дейінгі бұйрық соңғы шешімнен кейін кемінде 30 күннен кейін берілуі мүмкін. Барлық тараптар келіспесе, тараптар 26(a) ережесіндегі бастапқы мәлімдемелерді конференциядан кейін 14 күн ішінде бір-біріне ұсынуы керек. Мұндай жағдайда сот тек адвокат ақысын немесе шығындарды төлеуге құқылы (сирек жағдайларда). Белгілі бір ерекшеліктерді (мысалы, топтық іс-әрекеттер) ескере отырып, іс тараптардың келісімімен кез келген уақытта тоқтатылуы мүмкін (мысалы, тараптар келісімге келген кезде). Іс талапкер мерзімдерді сақтамаған жағдайда немесе сот бұйрықтарын орындамаған жағдайда сот тарапынан ерікті түрде тоқтатылуы мүмкін. Ереже байланысты істерді біріктірумен немесе жеке сот отырысын өткізумен айналысады. Ереже куәгердің жауабын алуды реттейді, ол мүмкіндігінше ашық сотта жүргізілуі керек. Ереже ресми құжаттарды куәландыруды реттейді. Ереже сотқа шақырумен айналысады. Сотқа шақыру адамды жауабын беруге, тексеру және көшіру үшін құжаттарды ұсынуға немесе екеуін де істеуге міндеттейді. «Сот ісі» тарауына енгенімен, сотқа шақыру сотқа дейінгі анықтау кезеңінде сотқа қатыспаған тараптардан құжаттарды алуға немесе жауабын алуға да қолданылуы мүмкін. Ереже сот шешімдеріне формальды «наразылықтардың» енді қажет емес екенін көрсетеді, егер наразылық білдірген тараптың ұстанымының жеткілікті жазбасы жасалса. Келесі бірнеше ережелер қазылар алқасының ісін реттейді. Ереже қазылардың таңдалуын қамтамасыз етеді және ереже азаматтық істе қазылардың санын реттейді. Азаматтық қазылар алқасы алтыдан он екі қазылардан тұруы керек (алты қазылар қазіргі федералдық азаматтық сот істерінің басым көпшілігінде қолданылады; он екі қазылар федералдық қылмыстық істерде әлі де қажет). Ереже қазылар алқасының ісінде «арнайы шешімдерді» пайдалануды қамтамасыз етеді, онда қазылар жауапкершілік немесе жауапкершіліксіздік туралы шешім қабылдаудан және болған жағдайда зиянның мөлшерін анықтаудан гөрі нақты сұрақтарға жауап беруі мүмкін. Ереже сот ісінің бір жақты болған жағдайларды қарастырады, онда сот «заң бойынша шешім шығаруға» құқылы, істі қазылар алқасынан алуға. Ереже қазылар алқасының нұсқауларын реттейді. Ереже сотқа сотқа дейінгі істерде шешімдер мен қорытындыларды беру процедурасын қамтамасыз етеді. Ереже сарапшылармен айналысады, олар әдетте сот тарапынан бейтарап ретінде әрекет етуге және істе көмектесуге тағайындалған адвокаттар болып табылады.
VII бөлім Сот шешімі
54-63-ші тармақтар. Ереже қысқаша сот шешімін қарастырады. Бұл сотқа дейінгі соңғы тексеру функциясы болып саналады, ол талаптың қазылар алқасына жіберілу мүмкіндігіне жауап береді. Сәтті қысқаша сот шешімі сотка "материалдық фактілер бойынша нақты дау туындамайтынын" және сонымен қатар талапкер тараптың "заң бойынша сот шешіміне құқылы екенін" көрсетеді. Талапкер тарап даулы фактілік мәселелердің шындыққа сай еместігін, нақты мәселелердің жоқтығын куәландыру арқылы немесе ашылу процесі арқылы көрсетуі мүмкін. Талапкер тарап қарсы тараптың нашарлықтарына назар аударуы немесе талапты жоққа шығаруы мүмкін. Талапкер тарап дәлелдерді ұсыну міндетін алады; ол материалдық фактілер бойынша нақты даудың жоқтығын көрсететін бірнеше дәлелдер келтіруі керек. Содан кейін міндет талапкер емес тарапқа жүктеледі, ол талаптың қазылар алқасына жіберуге жеткілікті екенін көрсетуі керек. Талапкер емес тарап куәландырулар, жауаптар және басқа материалдарды ұсынуы мүмкін. Міндет қайтадан талапкер тарапқа ауысады, ол нақты фактілер бойынша дау әлі де жоқ екенін айтуы керек. Сот талапкер сотта жеңіліске ұшырамайтындай жағдайда қысқаша сот шешімі шығарады. Егер талапкер талапкер болса, ол қазылар алқасының оған қарсы таба алмайтынын көрсетуі керек. (Жайлық қысқаша сот шешімі әдетте тек белгілі бір талаптарға қатысты болады, бүкіл іс емес.) 50-ші тармақ та заң бойынша сот шешімдерін қарастырады, бірақ 50-ші тармақ бойынша шешімдер қазылар алқасы құрылғаннан кейін қабылданады. 50-ші тармақтың (а) тармақшасына сәйкес өтініш, әдетте, қарсы тарап өз жауабын аяқтағаннан кейін бірден қарастырылады және іс қазылар алқасына жіберілгенге дейін қарастырылуы тиіс. Маңыздысы, қазылар алқасының үкіміне қарамастан үкім шығару немесе "өкімге қарсы үкім" туралы өтініш беру мүмкіндігін сақтап қалу үшін 50-ші тармақтың (а) тармақшасына сәйкес өтініш беру қажет. Федералды азаматтық іс жүргізу ережелеріне сәйкес, екеуі де бөлек өтініштер емес, JNOV өтініші жаңадан 50-ші тармақтың (а) тармақшасына сәйкес өтініш болып табылады. Жаңа 50(а) тармақшасына сәйкес өтініш сот үкімі тіркелгеннен кейін 28 күн ішінде ұсынылуы тиіс. 50-ші тармақ жаңа сот процесін бастау туралы өтініштерді де қарастырады. Бұл өтініштер қабылданды, қабылданбады, шартты түрде қабылданды немесе шартты түрде қабылданбады. Шартты түрде қабылданған немесе қабылданбаған сот шешімдері апелляциялық сараптамада іс қайта қаралатын жағдайда не болатынын қамтиды. Мысалы, 50-ші тармақтың (а) тармақшасында көрсетілгендей, қазылар алқасының үкімін жою туралы ұсынысты сәтті жаңартумен аяқталған іс шартты түрде жаңа сот процесін өткізуді де қамти алады. Егер жеңілген тарап апелляциясын жеңсе, сот процесі қайта басталады. Жаңа сот процесін бастау туралы өтініш (а)(1) ережеге сәйкес ұсынылады және әдетте 50(а) ережесі бойынша ұсынысты жаңартудың баламасы ретінде бір мезгілде ұсынылады.
VIII бөлiм Уақытша және түпкiлiктi түзетулер
64-71-баптар. Осы тарау федералды соттар бере алатын шаралар – сот ісі қаралып жатқан кезде қолданылатын уақытша шаралар, сондай-ақ іс аяқталғанда жеңімпаз тарапқа берілетін түпкілікті шешімдер туралы мәселелерді қарастырады. "Адам немесе мүлікті ұстау" деп аталатын ереже, сотқа дейін қамау, мүлікті қайтару және жалақыны тоқтату сияқты процедураларды бекітеді. Жалпы, мұндай шаралар федералды сот орналасқан штаттың заңнамасына сәйкес берілуі мүмкін – бұл федералдық азаматтық іс жүргізу ережелерінің, елдегі федералды округтердегі іс-әрекеттердің біртектілігін қамтамасыз етуге бағытталған, штаттық заңға бағынуының сирек кездесетін жағдайы. Ереже сотқа алдын ала тыйым салу және уақытша бұйрықтар беру туралы өтініштерді қарау тәртібін реттейді. Ереже соттың тарапқа кепілдік беруге бұйрық берген жағдайда туындайтын кепілдік және кепілдік беру мәселелерін қарастырады. Ереже мүлікті басқару (receivership) мәселесін қарастырады. Ереже сотқа салынған қаражаттармен, мысалы, өзара талаптар ісіндегі қаражаттармен байланысты мәселелерді реттейді. Ереже ақшалай өтемақы талаптары бар істе тараптың құпия келісім ұсыну тәртібін реттейді. Ереже сот шешімдерін орындау және тарапқа белгілі бір әрекеттерді жасауға нұсқау беру тәртібін анықтайды. Ереже сот шешімдерінің іске қатысы жоқ адамдарға тигізетін әсерін қарастырады.
IX бөлім Арнайы іс жүргізу
71.1-ден 76-ға дейінгі қағидалар. IX тарау қазіргі таңда федералды соттарда болатын арнайы сот істерін қарастырады. Азаматтық іс жүргізу қағидаларының бастапқы нұсқасында қамтылған IX тараудың бұрынғы нұсқасы округтік соттан АҚШ Апелляциялық сотына берілген шағымдарды қарастырды. Бұл қағидалар 1967 жылы Апелляциялық іс жүргізудің федералды қағидаларымен алмастырылғаннан кейін күшін жойды, бұл Апелляциялық соттарды реттейтін жеке қағидалар жиынтығы. Белгілі бір қағида иелік құқығын сот арқылы шешу рәсімін реттейді. Тағы бір қағида АҚШ судьяларының алдындағы мәселелерді, оның ішінде "шешімді" және "шешімсіз" мәселелерді қарау тәртібін белгілейді және судьяның шешімін аудандық судьяның қарауына мүмкіндік береді. Бұл қағида судьялардың заңға сәйкес және барлық тараптардың келісімімен белгілі бір сот отырыстарын жүргізуге құқығы бар екенін көздейді. Қазіргі уақытта 74-тен 76-ға дейінгі нөмірленген қағидалар жоқ.
XII бөлім Адмиралтейлік немесе теңіз талаптары мен активтерді тәркілеу бойынша іс-қимылдарға қосымша ережелер
А ережесі адмиралтейство және теңіз талаптары бойынша белгілі бір шараларға, иемденуден айыру шараларына және теңіз іс-әрекеттеріне ұқсас заңмен белгіленген айыптау іс-әрекеттеріндегі рәсімдерге қатысты қосымша ережелердің қолданылу саласын және қолданылуын көрсетеді. В ережесі жеке тұлғаға қатысты іс-әрекеттердегі қамау және соманы алу мәселелерін қарастырады. С ережесі теңіздік талаптарды күшпен енгізу немесе федералды заңмен көзделген теңіздік иемденуден айыру іс-әрекеттеріне қолданылады. D ережесі адмиралтейство іс-әрекеттерінде иелік құқығын, талап етуді және бөлісуді қарастырады. Е ережесі теңіздік қамау және соманы алу процесі бар жеке тұлғаға қатысты іс-әрекеттерге, иемденуден айыру іс-әрекеттеріне, сондай-ақ талап ету, иелік құқығы және бөлісу іс-әрекеттеріне қолданылады. F ережесі кеме иелеріне қатысты жауапкершілікті шектеу туралы іс-әрекеттерге қатысты. G ережесі федералды заң негізінде туындаған иемденуден айыру шаралары туралы іс-әрекеттерді қарастырады.
ХІІІ тарау - 42 USC § 405 бойынша әлеуметтік қамсыздандыру шараларына қосымша ережелер ((g)
Осы тақырыптың 18-ші қосымша ережесі жеке талап бойынша Әлеуметтік қамсыздандыру комиссарының соңғы шешіміне шағымдануға байланысты әрекеттерді нақты қарастырады; FRCP-нің көптеген басқа ережелері осы ережелерге қайшы келмейінше қолданылады. 2-4 ережелер алдын ала ақпарат беру шараларына қатысты. Сот ісі талапкердің §405(g) бойынша шағымдануымен басталады, онда жеке ақпарат және басқа да мәліметтер көрсетіледі. Комиссарды сот электрондық хабарлау арқылы хабардар ету керек, бұл 4-ші ереженің процестік талаптарын жояды. Комиссар 8(b) ережесіндегі мәлімдемелерді мойындауға не жоққа шығаруға міндетті емес, бірақ жауап беруі керек, сондай-ақ 8(c) ережесіндегі басқа да қорғаныс шараларын немесе 12(b) ережесіндегі соттан босату туралы өтінішті сот хабарлағаннан кейін 60 күн ішінде ұсынуы мүмкін. Жауаптың негізгі бөлігі – талапкердің Әлеуметтік қамсыздандыру департаментіндегі әкімшілік іс қағаздары. 5-8 ережелер шешімді қолдау үшін ұсынылатын материалдарға қатысты. Апелляцияға ұқсас, әр тарап Әлеуметтік қамсыздандыру департаментіндегі талапкердің іс қағаздарындағы барлық фактілік мәлімдемелерді қолдау немесе қарсылық білдіру үшін материалдар ұсынады. Содан кейін судья тиісінше үкім шығара алады. Бұл жалпы алғанда §405(g) ісінің апелляциялық сипатына сәйкес келетін процедураны жеңілдетеді.