Кіріспе
Кобон тілі (айтылуы , немесе ) – Папуа-Жаңа Гвинеяның тілі. Онда шамамен 90–120 етістік бар. Кобон тілінде карука жинау кезінде қолданылатын панданус тілі бар.
Kobon (pronounced , or ) is a language of Papua New Guinea. It has somewhere around 90–120 verbs. Kobon has a pandanus language, spoken when harvesting karuka.
Географиялық таралуы
Кобон Маданг провинциясында және Батыс Жоғарғы Жерлер провинциясында, Хаген тауының солтүстігінде таралған.
Әуелі дауыстылар
Монофтонгальды дауыстылар — , дифтонгтар — және сөз басында және болуы мүмкін. Сөз басында тек және дифтонгтар кездеседі, ал цитаталық бөлшегі /a~e~o~ö/ түрінде өзгереді. дауыстылары сөз ішінде буын басында кездеседі. Барлық дауыстылар (дифтонгтарды қоса алғанда) буын ортасында (CVC буынында), буын соңында және сөз соңында кездеседі. Көптеген дауыстылар тізбектері кездеседі, оның ішінде бірдей дауыстылардан тұратындары да бар.
Only and the diphthongs occur word initially, apart from the quotative particle, which is variably /a~e~o~ö/. occur syllable initially within a word. All vowels (including the diphthongs) occur syllable medially (in CVC syllables), syllable finally and at the ends of words. Many vowel sequences occur, including some with identical vowels.
Грамматика
Кобон – субъект-объект-әрекет тілі. Жекелік есімдіктер мен туыстық терминологияда жеке, екілік және көптік сандар ерекшеленеді. Басқа Калам тілдері сияқты, Кобон да өте шектеулі етістіктер жиынтығымен танымал – тілдің өзінде 120-дан аспайды. Бұл етістіктер басқа етістіктермен, тізбектелген етістік құрамында және есімдіктермен нақты мағына беретін тіркестерге біріктіріледі, ағылшын тілінде "тамақтану" емес, "кешкі ас ішу" деу сияқты. Бұл семантикаға қызықты үңілуге мүмкіндік береді. Етістіктердің өте шектеулі саны болғандықтан, олардың мағынасы өте жалпы болады деп күтуге болады, мысалы, ағылшын тіліндегі *have, do, be* және *go* сияқты. Бір жағынан, бұл шындыққа жақын, себебі, мысалы, қабылдауды білдіретін бір ғана етістік бар. Яғни, көру, есту, дәм тату, иіс сезу, сезіну (физикалық және эмоционалды), ойлау және түсіну үшін бір етістік қолданылады (ағылшын тілінде "Мен көремін" фразасы "Мен түсінемін" мағынасында қолданылатынымен салыстырыңыз). Тағы бір етістік сөйлеу, ән айту, дұға ету, жылау, бұтақтардың сынуы, тастардың сыңғырлауы немесе судың ағып жатуы сияқты дыбыстарды шығару үшін қолданылады. Дегенмен, кейбір кобон етістіктері өте нақты. Мысалы, дыбысқа қатысты ерекшелік бар: шошқаны шақыру үшін арнайы етістік бар. Сондай-ақ, құюдың үш етістігі бар, құйылатын заттың қатты, сұйық немесе тамақ екеніне байланысты; тіпті казуарды төрт бөлікке бөлуді білдіретін етістік те бар.