Кіріспе
Иосиф Мысливечек операсы «Иль Беллерофонте» – чех композиторы Иосиф Мысливечектың үш актілі 18 ғасырдағы итальян операсы. Ол әдетте шалқар өткенге орнатылған күрделі жанрға (opera seria) сәйкес келеді. Либретто грек аңызы – Беллерофон туралы және оны Джузеппе Бонекки жазған. Бұл туынды Екі Сицилия патшасы Фердинанд I-ге арналған. Опера алғаш рет 1767 жылдың 20 қаңтарында Неапольдегі Сан-Карло театрында көрсетілді, бұл Испания королі Карл III-нің туған күнімен сәйкес келді. Басты рөлдерді сол заманғы екі көрнекті әнші – Катерина Габриелли мен Антон Раафф орындады. Бұл опера композитордың екінші туындысы болды және оған ең жоғары деңгейдегі вокалдық орындаушылар үшін музыка жазуға мүмкіндік берген алғашқы туынды еді. Қойылым үлкен табысқа ие болды, тіпті оның опералық композитор ретіндегі даңқының тез өсуіне ықпал етті. «Беллерофонте» премьерасынан бастап 1781 жылы қайтыс болғанға дейін Мысливечек Еуропадағы кез келген композитордан гөрі көбірек жаңа opera seria операларын сахнаға қоюға қол жеткізді. Осы кезеңде Неапольдегі Сан-Карло театрында басқа композиторларға қарағанда оның көбірек жаңа опералары қойылды.
Il Bellerofonte is an 18th century Italian opera in three acts by the Czech composer Josef Mysliveček. It conforms to the serious type (opera seria) that was typically set in the distant past. The libretto, based on the Greek legend of Bellerophon, was written by Giuseppe Bonecchi. The work was dedicated to King Ferdinand I of the Two Sicilies and was first performed at the Teatro San Carlo in Naples on 20 January 1767, the birthday of his father, King Charles III of Spain. The cast featured two stellar singers of the time, Caterina Gabrielli and Anton Raaff, in the leading roles. The opera was only the composer's second one, and the first that permitted him the opportunity to write music for first rate vocal artists. The production was highly successful, indeed responsible for a meteoric rise in his reputation as an operatic composer. From the time of the premiere of Bellerofonte until his death in 1781, Mysliveček succeeded in having more new opere serie brought into production than any other composer in Europe. During the same time span, he also had more new operas staged at the Teatro San Carlo in Naples than any other composer.
Құрамы мен орындалу тарихы
Театр басшылығы таңдаған тақырып Мисливечек операларының арасында ерекше болып келді. 1760-шы жылдардағы Италиядағы мәнсапты опералар үшін тарихи тұрғыдағы оқиғалар мифологиялық сюжеттерге қарағанда көбірек қабылданды, егер француздық трагедиялық лирика элементтері франко-итальяндық қосындысын жасау үшін қосылмаса. Осы жағдайда, хорлардың және бағдарламалық музыкалық эффектілердің енгізілуі мифологиялық тақырыпты таңдаудан басқа француз опералық дәстүрлерінің орташа деңгейдегі әсерін көрсетеді. Сан-Карло театрындағы 18-шы ғасырдың көптеген қойылымдарындағыдай, Il Bellerofonte-нің алғашқы қойылымында жеке балеттер болды, олардың ешқайсысының музыкасын Мисливечек жасамаған немесе операның кейінгі қойылымдарында пайдаланбаған. Премьерада I актінің соңында «Түрік пашасы» (Un bassà turco) балеті, ал II актінің соңында «Пулцинелла, Арлекин және Ковиелло арасындағы пантомима» (Pantomimo tra Pulcinella, Arlecchino e Coviello) балеті қойылды. Операдан бұрын мерекелік би көрсетілді, сондай-ақ король Фердинанд I құрметіне кантата орындалды (оны Мисливечек те жазған). Балеттерді жетекші биші Геннаро Магри хореографиялады. Опера 1767 жылдың көктемінде Сиенада және 1768 жылдың карнавалында Прагада қайта қойылды. Париждегі партитураның бір данасындағы жазу 1769 жылы Сан-Карлода қайта қойылғанын көрсетеді, бірақ мұны растайтын либреттолар сақталған жоқ. Il Bellerofonte 1760-шы жылдардағы итальяндық көрермендердің ұнататын күрделі вокалдық виртуоздыққа ие көптеген арияларды қамтиды. Ең көп бағаланғандары: I актінің 2-ші көрінісінен «Splende così talora», I актінің 3-ші көрінісінен «Giusti Dei», II актінің 5-ші көрінісінен «Ch’io mai capace» және II актінің 11-ші көрінісінен «Palesar vorrei col pianto». Бұл ариялар Италиядағы ариялар жинақтарында көшірілді, бірақ олар түпнұсқа итальян мәтінін латын мәтіндерімен алмастырған қасиетті мекемелердің жинақтарында Богемияда одан да кеңінен тарады. Осы формада Il Bellerofonte әуендері 19-шы ғасырдың басына дейін Орталық Еуропада таралды.
Қысқаша мазмұны
XVIII ғасырдағы Италиядағы мәнерлі опералар көбінесе бақытты некемен аяқталатын махаббат интригаларынан тұрады. Әдетте, барлық махаббат интригаларын қанағаттандырарлық нәтижеге жеткізу үшін екі неке қажет. Ғашықтар көбінесе әлеуметтік статусына қарай деңгейлерге бөлінеді. "Il Bellerofonte" оқиғасының негізгі себебі – Беллерофонт пен Аргеннің Аргеннің әкесі Ариобаттың қастығынан туған трагикалық айырылысы. Беллерофонт Коринф патшасының ұлы болған, бірақ оның мұрагерлік құқығын Клиарко тартып алған. Өзіне патшалық болмағандықтан, Беллерофонт патшайымға үйленуге лайық деп есептелмейді. Беллерофонт өзін лайықты екенін Ариобаттың патшалығын жыл сайын асыл бойлы қызды құрбандыққа беруді талап ететін құбыжықты өлтіру арқылы дәлелдейді, бірақ Ариобат Арген мен Беллерофонттың некесіне үшінші актіде болған күтпеген жағдайлардан кейін ғана келіседі: узурпатор Клеарконың құлатылғаны және Беллерофонт Коринф патшалығын қайта иеленуі мүмкін екені хабарланады. Басқа бір жайтта, құбыжыққа құрбандыққа берілуге тиіс болған қыз құтқарылып, романтикалық қатынастардың "екінші деңгейінде" үйленуге жарасымды жарын табады.
Жазу
Операның әлемдік премьерасы (және қазірге дейін жалғыз) жазбасы 1987 жылы жасалып, 1991 жылы Supraphon лейблінде шықты, орындаушылар: Глэдис Майо (Арген), Дуглас Ахльштедт (Ариобат), Рауль Хименес (Атамант), Селина Линдсли (Беллерофонт), Кристтина Лаки (Брисеида), Штефан Маргита (Диомед); Чех филармониясының хоры; Прага камералық оркестрі; дирижер – Золтан Песко.