Кіріспе
Американдық білім беру психологы, академик және евгеникалық (1877–1956)
Льюис Мэдисон Терман (15 қаңтар 1877 – 21 желтоқсан 1956) – американдық психолог, академик және евгениканы қолдаушы. Ол 20-ғасырдың басында Стэнфорд білім беру мектебінде білім беру психологиясы саласындағы пионер ретінде танымал болды. Терман Стэнфорд-Бине интеллект шкаласын жаңартуымен және жоғары IQ-сы бар балалардың гениалдығын зерттеуге арналған, "Гениалдық генетикалық зерттеулер" деп аталатын ұзақ мерзімді зерттеуді бастауымен әйгілі. Белгілі евгеник ретінде ол Адамды жақсарту қорының, Американдық евгеника қоғамының және Евгеника зерттеулер қауымдастығының мүшесі болды. Сонымен қатар ол Америка психологиялық қауымдастығының президенті қызметін атқарды. 2002 жылы жарияланған "Жалпы психология шолуы" бойынша Терман 20-ғасырдың ең көп сілтемеленген 72-ші психологы атанды, бұл көрсеткіш бойынша ол Г. Стэнли Холлмен теңестірілді.
Өмірбаян
Терман Индиана штатының Джонсон округінде Марта П. (Катсингер) және Джеймс Уильям Терманның ұлы болып дүниеге келді. 1894 және 1898 жылдары Орталық Нормал колледжінен BS, BPd (педагогика бакалавры) және BA, ал 1903 жылы Индиана университетінің Блумингтон қаласындағы бөлімшесінен BA және MA алды. 1905 жылы Кларк университетінен докторлық диссертациясын қорғап, PhD дәрежесін алды. 1905 жылы Калифорния штатының Сан-Бернардино қаласында мектеп директоры болып жұмыс істеді, ал 1907 жылы Лос-Анджелес Нормал мектебінде профессор болды. 1910 жылы Элвуд Паттерсон Кубберлидің шақыруымен Стэнфорд университетінің профессорлық-оқытушылық құрамына білім беру психологиясы профессоры ретінде қосылды және өмірінің соңына дейін университетпен байланыста болды. 1922 жылдан 1945 жылға дейін психология кафедрасын басқарды. Оның ұлы Фредерик Терман (Уильям Шоклимен бірге) Кремний алқабының негізін қалаушысы деп саналады.
IQ тестілеуі
Терман 1916 жылы Бине-Саймон шкаласының Стэнфордтық қайта қаралуын жариялады, ал 1937 және 1960 жылдары жаңа редакциялары шықты. Тестілеу жөніндегі бастапқы жұмысты француз ғалымдары Альфред Бине мен Теодор Симон аяқтаған. Терман өзінің «Стэнфорд-Бине» тестін дамуында кемістігі бар балаларды саралауға көмектесетін құрал ретінде насихаттады. Алғашқыда Терман Уильям Стерннің ақыл-жасын хронологиялық жасына бөліп, нәтижені 100-ге көбейту арқылы интеллект коэффициентін (IQ) анықтау туралы ұсынысын қабылдады. Кейінірек жаңа редакциялар IQ-ны Векслердің топтық нормалау әдісін пайдаланды. «Стэнфорд-Бине» тестісінің (соңғы бесінші редакциясы) жаңа редакциялары ересектер мен балалардың жалпы интеллектын бағалау үшін кеңінен қолданылады. IQ тестілеуінің алғашқы жаппай қолданылуы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1,7 миллион сарбазға жасалды, ол кезде Терман АҚШ армиясында психологиялық тестілеу саласында қызмет етті. Терман басқа қолданбалы психологтармен бірге әскери қызметке шақырылғандарды саралауға көмектесті. Сарбаздарға шамамен бір сағатқа созылатын топтық интеллект тестілері тапсырылды. Тестілеу опцияларының ішінде мәтінге негізделген «Арми Альфа» және оқымағандар үшін суреттерге негізделген «Арми Бета» тесттері болды. 25% сарбаз «Альфа» тестін аяқтауға құрметсіздік танытты. Тексерушілер тесттерді «А»-дан «Е»-ға дейінгі шкала бойынша бағалады. «А» бағасын алған сарбаздар офицерлік мектепте оқытылды, ал «D» және «E» бағасын алғандар офицерлік білім алмайтын. Соғыс кезінде психологтардың жұмысы американдықтарға интеллект тестілеуінің пайдалылығын көрсетті. Соғыстан кейін Терман және оның әріптестері американ мектептерінің тиімділігін арттыру үшін мектептерде интеллект тестілерін пайдалануды ұсынды.
Біліктіліктің пайда болуы
Терман Дж. Маккин Кэттелдің жұмысын ұстанды, ол Вильгельм Вундт пен Фрэнсис Гальтонның идеяларын біріктірген болатын. Терман интеллектуалды жоғары деңгейдегі адамдардың "сезімталдық қабілеті, қолдың күші, ауырсынуға төзімділігі және диктантпен берілген әріптерді есте сақтау" жақсы болатынын айтты. Кларк университетінде Терман "Дарын мен еңкіштік: жеті "дарынды" және жеті "еңкіш" баланың кейбір ақыл-ой процестерін зерттеу" тақырыбында докторлық диссертациясын жазды. Ол Каттлдің сынақтарын интеллектуалды деп саналатын ұлдарға және интеллектуалды емес деп саналатын ұлдарға жүргізді. Бине мен Саймонның мақсаты, қажетті көмек көрсету үшін мектептегі қабілеті төмен балаларды анықтау болғанмен, Терман балаларды жіктеу және оларды тиісті мамандық жолына бағыттау үшін IQ тесттерін пайдалануды ұсынды. Ол IQ-ның тұқым қуалайтынына және адамның өмірдегі табысына ең зор ықпал ететініне сенді.
Өте талантты психология
Терманның дарынды балалар мен гениалды балаларды зерттеуі – өмір бойына созылған қызығушылық болды. Оның балалардың интеллектына деген қызығушылығы карьерасының басында, Альфред Бинетің осы саладағы зерттеулерімен танысқаннан бастау алды. Дарынды балалар туралы зерттеулері арқылы Терман, ең алдымен, дарынды балалар үшін ең қолайлы білім беру ортасын табуға, екіншіден, дарынды балалар "мақтаншыл, ерекше, әлеуметтік жағынан эксцентрикалық және [ақылдан безген]" деген теріс стереотиптерді тексеруге және жоюға үміттенеді. Бұрын гениальды ересектерді зерттеу ретроспективті болған, олардың ерте жылдарына таланттың дамуына қатысты іздер іздеу үшін қараған. Бине IQ тесттерін жасағаннан кейін, дарынды балаларды жылдам анықтап, оларды балалық шақтан бастап ересекке дейін зерттеу мүмкіндігі туды. Терман өзінің жауаптарын дарынды балаларға қатысты ұзақ мерзімді зерттеуінде тапты: "Гениальдылықтың генетикалық зерттеулері". 1921 жылы басталған "Гениальдылықтың генетикалық зерттеулері" бастапқыда дарынды балаларды ұзақ мерзімді зерттеу болып жоспарланған. Бес томдық басылымда Терман балалық шағында өте жоғары IQ көрсеткішіне ие балаларды өмір бойы қадағалап өтті. Бесінші томда балалар 35 жылдық ізілді зерттеуден өткізіліп, дарынды топтың өмір ортасы шағындағы жағдайы қарастырылды. "Гениальдылықтың генетикалық зерттеулері" гениальды және дарынды балалардың денсаулығының орташа деңгейде екенін және олардың мінез-құлқының қалыпты екенін көрсетті. Олардың көпшілігі бұрынғы дарынды балаларға қатысты теріс стереотиптерді көрсетпеді. Ол дарынды балалардың олармен жиі байланыстырылатын стереотиптерге сәйкес келмейтінін анықтады: олар әлсіз және әлеуметтік бейімделе алмаған емес, керісінше, әдетте бойлары ұзын, денсаулығы жақсы, физикалық және әлеуметтік жағынан басқа балаларға қарағанда жақсы дамыған. Оның зерттеулеріне қатысқан балалар бұл қауымда "термиттер" деп аталды. Дарынды балалар әлеуметтік және академиялық салаларда да табысқа жетті. Олардың ажырасуға ұшырау ықтималдығы төмен болды. Терман интеллект қабілетінің тұқым қуалайтынына сенсе де, ерекше интеллектке ие адамдарға ерекше білім берудің қажеттігін атап өтті. Терман былай деп жазды: "[Дарынды балаларға] олардың ең жақсы қабілеттерін көрсетуге мүмкіндік беретін тапсырмалар сирек беріледі, нәтижесінде олар өмір бойына ең жақсы нәтижелерге жете алмайтын әдетке бейімделуі мүмкін".
Мұра
Терман өмір бойы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының, Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының сайланған мүшесі болды. 1957 жылдан 2018 жылға дейін Терман мен оның ұлы Фредерик Терманның есімімен орта мектеп аталды. Бірақ 2018 жылы Пало-Альто біріккен мектеп округінің мектеп кеңесі ата-аналар мен кеңес мүшелеріне Терманның евгеника қозғалысына қатысқандығы мәлім болғаннан кейін, мектепті бұрынғы Пало-Альто қалалық кеңесінің мүшесі Эллен Флетчердің құрметіне бірауыздан қайта атауға шешім қабылдады. Фредерик Терман Стэнфорд университетінің проректоры ретінде ғылым, статистика және инженерлік факультеттерді кеңейтіп, Стэнфордты әлемдік деңгейдегі жетекші білім беру орталықтарының қатарына қосуға және Кремний алқабының дамуына зор үлес қосты. Стенфорд университетінде оның құрметіне профессорлық қызмет орнатылған.
Кітап тізімінің ішінара сипаттамасы
Терман, Л. М. (Ред.). (1959). Өмірдің ортасындағы дарындылар тобы. Стэнфорд, Калифорния: Стэнфорд университеті баспасы.