Құралалы орындықтар тарихы және мәртебесі

Кіріспе

Жабылатын және тасымалданатын орындық

Кюрульдік орындық – (әдетте) жабылатын және тасымалданатын орындықтың дизайны. Ол ежелгі Римде және Еуропада 20 ғасырға дейін қолданылып келген. Оның ертедегі Римдегі саяси немесе әскери биліктің символы ретіндегі мәртебесі басқа өркениеттерге де көшкен, сондықтан Еуропадағы патшалар, Наполеон және тағы басқалары да осы мақсатта оны пайдаланған.

Ежелгі Рим

Рим республикасында және Рим империясында курул креслосы (sella curulis, “арба” дегенді білдіретін currus сөзінен шыққан) империум билігіне ие судьялардың отыруға құқығы бар орындық болды. Бұған диктаторлар, magistri equitum, консулдар, преторлар, курул эдилдер және уақытша немесе де-факто осындай лауазымдарды иеленушілер кірді. Сонымен қатар, цензорлар мен Юпитердің фламені (Flamen Dialis) де курул креслосына отыруға құқылы болды, бірақ бұл лауазымдар империум билігіне ие болған жоқ. Ливийдің айтуынша, Архаикалық үштік құдайлардың үш бас діни қызметкеріне (flamines maiores) әрқайсысына курул креслосының құрметі берілді. Рим республикасында интеррегнум кезінде интеррекстің де sella curulis-і болды, сондай-ақ ол ресми судьяға берілетін биліктің басқа да белгілеріне ие болды. Курул креслосының нақты атауы оның түріне және иесіне байланысты өзгерді, мысалы: “sella regia (патшалық кресло), sella ducis (генералдың креслосы), sella consularis (консулдық кресло), sella consulis (консулдың креслосы), sella eburnea (азу сүйектен жасалған кресло, көбінесе шетелдік дипломаттарға сыйлық ретінде қолданылды), sella castrensis (лагерь креслосы, sella curulis креслосының әскери нұсқасы) және sella aurea (алтын кресло)”. Курул креслосын бір жерден екінші жерге тасығанда мемлекеттік құлдар көтеріп жүретін. Бұл әдет-ғұрып кресло иесінің билігін көрсететін болды. Курул креслоны көтеріп отырған құлдың бейнесі этрус өнерінде кездеседі (Галереядағы “Аугурлардың қабірі”, б.з.б. 530 жыл). “Аугурлардың қабірінде” көрсетілгендей, төменгі сол жақ бұрышта кішкентай құл иығында sella curulis-ті көтеріп барады. Б.з.б. 520 жылғы “Жонглерлер қабірінде” (Галереядағы “Жонглерлер қабірін” қараңыз) қабірге арналған судья қабірдің оң жағында sella curulis-інде отырғаны көрсетілген, бұл оның креслоның иесі және судья екенін көрсетеді. Курул креслолары судьяның осы креслода отырып жұмыс істеудегі билігін көрсететін. Сондықтан, осы креслолардың өзі Рим үстінен билік үшін саяси құрал ретінде қарастырылды. Алайда, sella curulis-тің әдейі жойылған жағдайларына байланысты бұл күшті символизм шектеулі болып көрінеді. Судьяның билігін бұзу немесе оған шабуыл жасау үшін креслоны жою кресло иесінің өкілетін жүзеге асыруына кедергі келтірмеді. Кассиус Дионың “Рим тарихында” Дио Глабрионың Лукуллға деген ашуынан Лукуллдың курул креслосын жойғанын баяндайды. Алайда, Лукулл және оның қызметкерлері sella curulis жойылғанмен, жұмысын жалғастырды. Ливийдің айтуынша, римдік тога сияқты курул креслосы да Этрурияда пайда болған және этрус ескерткіштерінде судьяларды анықтау үшін қолданылған. Алайда, айқышқа тірелген аяқтарға сүйенетін одан да ертедегі табуреттер Египеттің Жаңа Патшалығынан белгілі. Курул креслосының ең алғашқы мысалы б.з.б. 494 жылы цирк максимусындағы курул креслосының құрметі Рим диктаторы Маний Валерий Максимусқа Сабиндердегі жеңісі үшін берілді. Кассиус Дионың айтуынша, б.з.б. 44 жылдың басында сенаттың қаулысы Юлий Цезарьге театрдағыдан басқа барлық жерде курул креслосын беруге рұқсат берді, онда оның алтынға қапталған креслосы мен асыл тажын алып, оны құдайлармен теңестірді. Курул креслосы римдік медальдарда, сондай-ақ жерлеу ескерткіштерінде курул магистратурасын көрсету үшін де қолданылды; Хестадан өтетін болса, ол Юнонаның символы болып табылады. Сондай-ақ, жерлеу процессияларында да курул креслосы қолданылды. Біздің заманымызға дейінгі IV ғасырға жататын этрус өнерінің бірнеше бөлшектері, урналар мен қабір рельефтері судьяның жерлеу процессиясын бейнелейді. Курул креслосы процессия кезінде оның мәртебесі мен беделін көрсететін көптеген символдардың бірі болды, сондай-ақ фассе, литус иелері және оның лауазымының басқа да белгілері болды. Римде де жерлеу рәсіміне қатысқанда судьяның креслосын алып жүру дәстүрі болған. Лабикана даңғылындағы жерлеу ескерткішінің өзі sella curulis пішіндес (төмендегі Галереяны қараңыз). Сонымен қатар, ескерткіштің жоғарғы бөлігіндегі фризде болжамды судья мен оның қызметкерлерінің қасында sella curulis суреттелген. Мысалы, Дио Цезарьдің алтын курул креслосының оның жерлеу процессиясында алтын тәжі мен оның алтын мүсілімен бірге көрсетілгенін баяндайды. VI ғасырға жататын Орест пен Константиннің азу сүйегінен жасалған консулдық диптихтері консулды жануар аяқтары қиылысқан күрделі креслоға отырған күйін бейнелейді. Тақ ретінде sella римдіктер мен сенат одақтас деп таныған шетелдік патшаларға құрмет ретінде берілді. Азу сүйегінен жасалған курул креслосы Рим сенаты шетелдік патшаларға сыйлық ретінде жіберген арнайы құрметті сыйлық болды. Азу сүйегінен жасалған курул креслосы сияқты патшалық белгілердің ұсынылуы (бұлақ, алтын таж, жылқы, қару және кестеленген халатпен бірге) шетелдік патшаның осы делегациялық билікке лайық екенін білдірді.

In the Roman Republic and the Roman Empire, the curule chair (sella curulis, supposedly from currus, "chariot") was the seat upon which magistrates holding imperium were entitled to sit. This includes dictators, magistri equitum, consuls, praetors, curule aediles, and the promagistrates, temporary or de facto holders of such offices. Additionally, the censors and the flamen of Jupiter (Flamen Dialis) were also allowed to sit on a curule seat, though these positions did not hold imperium. Livy writes that the three flamines maiores or high priests of the Archaic Triad of major gods were each granted the honor of the curule chair. Additionally, when an interregnum occurred in the Roman republic, the interrex was also granted a sella curulis along with the other symbols of power given to a regular magistrate. The precise name of the curule seat also varied based on the specific type and holder of the seat, such as: "sella regia (royal chair) sella ducis (general's chair), sella consularis (consular chair), sella consulis (chair of a consul), sella eburnea (an ivory seat often used a gift for foreign dignitaries), sella castrensis (the campstool, a military version of the sella curulis), and sella aurea (a gold chair)." The curule seat was carried by public slaves when being transported from place to place. This custom further symbolized the authority of the magistrate/owner of the sella curulis. Imagery of a slave carrying a curule seat can be seen in archaic Etruscan art (see in Gallery "Tomb of the Augurs" 530 BCE). As seen on the Tomb of Augurs, a small slave is seen to be bearing a sella curulis on his shoulders in the lower left corner. In the Tomb of the Jugglers from 520 BCE (see in Gallery "Tomb of the Jugglers"), the magistrate for whom the tomb is dedicated to is also seen to be seated on his sella curulis on the far right which indicates that he is the owner and magistrate. The curule chairs themselves indicated the authority of the magistrate as he conducted business while sitting in the chair. Therefore, the seats themselves have been symbolically viewed as political pawns for power over Rome itself. However, this powerful symbolism appears to be limited due to incidents where the sella curulis was purposely destroyed. The destruction of the chair as a means to disrupt or attack a magistrate’s rule did not actually prevent the owner of the curule seat from exercising his power. In Cassius Dio’s Roman History, Dio recounts the event where Glabrio destroyed Lucius Lucullus’ curule seat out of anger towards Lucullus. However, Lucullus and his attending officials still proceeded with business although the sella curulis was destroyed. According to Livy, the curule seat, like the Roman toga, originated in Etruria, and it has been used on surviving Etruscan monuments to identify magistrates. However, much earlier stools supported on a cross frame are known from the New Kingdom of Egypt. One of the earliest recorded examples of the curule chair proper was in 494 BC when the honour of a curule chair in the circus maximus was awarded to the Roman dictator Manius Valerius Maximus as a result of his victory over the Sabines. According to Cassius Dio, early in 44 BC a senate decree granted Julius Caesar the curule seat everywhere except in the theatre, where his gilded chair and jeweled crown were carried in, putting him on a par with the gods. The curule chair is also used on Roman medals as well as funerary monuments to express a curule magistracy; when traversed by a hasta, it is the symbol of Juno. The curule seat was also used in funeral processions. Several pieces of Etruscan art, urns, and tomb reliefs from the 4th century BCE portray a magistrate's funerary procession. The curule seat was one of the many symbols displayed during the procession which indicated his status and prestige, along with the fasces, lituus bearers, and other emblems of his office. The custom of bearing the curule chair of the magistrate at his funeral was present in Rome as well. The funerary monument from via Labicana itself is shaped like a sella curulis (see in Gallery below). Additionally, on the top beam of the monument, the frieze prominently features a sella curulis beside the presumed magistrate and his attendants. For example, Dio recounts that Caesar’s golden curule seat was displayed in his funeral procession along with his golden crown and a golden image of him. 6th century consular ivory diptychs of Orestes and of Constantinus each depict the consul seated on an elaborate curule seat with crossed animal legs. As a form of throne, the sella might be given as an honor to foreign kings recognized formally as allies by the Roman people or Senate. The ivory curule seat specifically was used as an honorary gift which was sent to foreign kings by the senate of Rome. The presentation of the insignia of royalty which included an ivory curule seat, (along with other insignia such as a scepter, golden crown, horse, armor, and embroidered robe), signified that the foreign king was worthy of this delegated power.