Маркиз аралдары: тарих, мәдениет және өркениеттердің қайнасысы
Culture of the Marquesas Islands
Маркез аралдары: Полинезиялықтардың ежелгі отаны, 300 ж. дейін қоныстанған. Гавайи, Таитиге халық таратушылар. Еуропалықтар келгеннен кейін мәдениеті құлдырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Маркиза аралдары біздің заманымыздың 300 жылында Тонга және Самоа аралдарынан келген теңізші полинезиялықтармен отарланды. Халық тығыздығы тар алқаптарда шоғырланған және соғысатын тайпалардан тұрған. Гавай, Таити, Рапа-Ити және Пасха аралының алғашқы қоныстанушыларының арасында Полинезияның көп бөлігін Маркиза аралдарынан келгендер қоныстандырған. Олар аралдар мәдениетінің ерекшелігіне айналған, үздірілмейтін соғысқа қарағанда, көбінесе халықтың тығыздығының артуы және құрғақшылықтан туындаған азық-түлік тапшылығы салдарынан Маркиза аралдарынан кеткен деп саналады. Батыс Полинезияның кейбір аймақтары мен Полинезияның шет аралдарынан басқа Полинезияның қалған бөлігінің көп бөлігі Таитидегі Маркиза аралдарының ұрпақтарымен отарланды.
The Marquesas Islands were colonized by seafaring Polynesians as early as 300 AD, thought to originate from Tonga and the Samoan Islands. The dense population was concentrated in the narrow valleys and consisted of warring tribes. Much of Polynesia, including the original settlers of Hawaii, Tahiti, Rapa Iti and Easter Island, was settled by Marquesans, believed to have departed from the Marquesas as a result more frequently of overpopulation and drought related food shortages, than because of the nearly constant warfare that eventually became a prominent feature of the islands' culture. Almost the entire remainder of Polynesia, with the exception of a few areas of western Polynesia as well as the majority of the Polynesian outliers, was colonized by Marquesan descendants centered in Tahiti.
15951945 жыл
Маркиздік халықтың мәдениеті еуропалық саяхатшылар келгеннен кейін қатты қиындыққа ұшырады. Оның құлдырауының басты себебі – жат аурулардың, әсіресе шешек ауруының апатты салдарымен тікелей байланысты, ол халық санын шамамен 98%-ға азайтты. Маркиздіктердің жыныстық мәдениеті көбінесе дұрыс емес бейнеленгенін атап өткен жөн. Аралдарға сапар шегіп, жергілікті тұрғындарымен сөйлескен Роберт Луис Стивенсон былай деп жазды: (Мұндағы келіспеушіліктерді Роберт Карл Саггс жинақы түрде баяндады.)
Native Marquesan culture was devastated in the period following the arrival of European explorers. The primary cause of its collapse can be directly linked to the catastrophic effects of alien diseases, especially smallpox, which reduced the population by an estimated 98%. It is worth noting that the sexual culture of Marquesans is often misrepresented. Robert Louis Stevenson, who visited the islands and talked to the natives, wrote: (The conflicting reports mentioned here are compactly summarized by Robert Carl Suggs.)
Тату
Маркиз аралдарында ерлер мен әйелдердің бүкіл денесін жабатын күрделі геометриялық татуировкалардың ұзақ тарихы бар. Маркиздік татуировкаларды геккон, көп аяқты жәндіктер, Тии, Маркиздік крест (осы белгі басқа суреттермен шатастырылуы мүмкін) және басқа геометриялық өрнектер сияқты "ерекше белгілер" арқылы тануға болады. Маркиздік суреттер символдық белгілерді пайдалану және түзу сызықтар, доғалар мен шеңберлерді тұрақты көркемдік тұрғыдан бейнелеу арқылы ерекшеленеді, бұл белгілер Оңтүстік Тынық мұхиты аралдарымен байланысты және тарихи тұрғыдан оларға тән. Ұлдар жасөспірім шағында алғашқы татуировкаларын рәсімдік ортада алатын, ал қарт жасқа келгенде олардың барлық денесі татуировкамен жабылған болатын. Әйелдер де татуировка жасатқан, бірақ ерлерге қарағанда олардың татуировкасы кеңінен болмаған. Суреттерде көптеген символдық мотивтер кездеседі, бірақ олар ешқашан толық көшірілмеген; әр адамның татуировкасы ерекше болды және оның тегін, жетістіктерін, Маркиз аралдарының қай аралынан шыққанын және отбасылық жағдайын көрсететін.
The Marquesas have a long history of complex geometric tattooing, covering the whole bodies of both men and women. Marquesan tattoos can be recognized by 'trademark symbols', such as geckos, centipedes, Ti'i's, the Marquesan Cross (which is also commonly confused with other designs) and other geometric designs. Marquesan designs distinguish themselves through the use of symbols and consistent artistic renderings of lines, arches and circles, which are uniquely attributed and linked through history to the South Pacific Islands. Boys received their first tattoos in their teens in a ritual setting, and by old age often had tattoos all over their bodies. Women were also tattooed, but not as extensively as men. The designs share many symbolic motifs, but were never copied entirely; every individual's tattoos were different and signified heritage, accomplishments, the specific Marquesan island the individual came from and their familial position.
Қазіргі кезең
Бүгін Маркиз мәдениеті – ежелгі Маркиз мәдениетінің негізіне Таити және француз мәдениеттерінің күшті әсерімен қалыптасқан, әртүрлі элементтердің қосындысы.
Today, Marquesan culture is a mélange created by the layering of the ancient Marquesan culture, with strong influences from the important Tahitian culture and the politically important French culture.
Батыс мәдениетінде
Танымал француз суретшісі Пол Гоген және бельгиялық әнші Жак Брель өмірінің соңғы жылдарын Маркиза аралдарында өткізді және олар сол жерде жерленген. Брел өзінің соңғы мекені болған Маркиза аралдары туралы "Маркиздер" атты әйгілі ән жазған. Маркиза аралдары американдық жазушы Герман Мелвиллге шабыт сыйлады, ал оның Маркиза аралдарындағы тәжірибесі "Тайпи" романының негізіне айналды. Роберт Луис Стивенсон 1888 жылы Маркиза аралдарына сапар шегіп, 1900 жылы "Оңтүстік теңіздерде" атты кітабында өз тәжірибесі мен әсерлері туралы жазды. Тор Хейердал сол аралда бір жыл тұрғанда "Фату Хива" кітабын жазды. Аралдар тобы Crosby, Stills & Nash әнінде, "Southern Cross" деп аталады. Маркиза аралдары АҚШ-та "Survivor: Marquesas" реалити-шоуы түсірілген кезде қысқа мерзімге халықаралық назарға ілікті. Бұл американдық "Survivor" телесериалының төртінші маусымы болды.
Famous French painter Paul Gauguin and Belgian singer Jacques Brel spent the last years of their lives in the Marquesas, and are buried there. Brel composed a famous song, Les Marquises, about the Marquesas Islands, his last home. The Marquesas provided inspiration to American novelist Herman Melville, whose experiences in the Marquesas formed the basis for his novel Typee. Robert Louis Stevenson visited the Marquesas in 1888, and wrote about his experiences and impressions there in 1900, in a book called In the South Seas. Thor Heyerdahl wrote his book Fatu Hiva during a year long stay on that island. The island group is also mentioned in passing in the Crosby, Stills & Nash song, "Southern Cross". The Marquesas Islands temporarily received an international spotlight in the United States when the reality TV show Survivor: Marquesas was filmed there. It was the fourth installment of the American TV series Survivor.