Кіріспе

Италиялық студент және католик қасиетті Доминик Савио (2 сәуір 1842 – 9 наурыз 1857) – Иоанн Босконың итальяндық шәкірті. Ол дін қызметкері болуға дайындалып оқығанда, 14 жасында ауырып, мүмкін плевриттен қайтыс болды. Ол өзінің құлшынысымен және католик дініне берілгендігімен белгілі болды, ал 1954 жылы Папа Пий XII оны қасиетті деп жариялады. Боско Савионы жоғары бағалап, оның жас шәкірті туралы «Доминик Савионың өмірі» атты өмірбаян жазды. Осы том, сондай-ақ оның басқа да естеліктері қасиеттілік мәртебесіне ие болуына маңызды фактор болды. Көптеген адамдар оның он төрт жасында қайтыс болғанын, қасиеттілікке үміткер болу үшін тым жас деп есептесе де, оның күнделікті өмірінде «батырлық ізгілік» көрсеткендігіне байланысты осындай ерекше құрметке лайық деп танылды. Савио 12 маусым 1954 жылы Папа Пий XII қасиетті деп жариялады, бұл оны Фатиманың ізгі көрушілері Франциско мен Хасинта Марто қасиетті деп жарияланғанға дейін католик шіркеуінде қасиетті деп жарияланған ең жас адам етті.

Өмірбаян

Доминик Савио туралы белгілі өмірбаяндық мәліметтердің көп бөлігі Джон Боско жазған өмірбаяндық еңбегінен, сондай-ақ Савионың отбасы мен достарының айғақтарынан алынған.

Ерте өмір

1842 жылғы 2 сәуірде Рива ауылында, Пиемонт аймағында, Италияның солтүстігінде, Чиери қаласынан 2 миль (3 км) қашықтықта дүниеге келді. Савио тегі "ақылды" деген мағынаны білдіреді. Оның ата-анасының барлығында он бала болған. Әкесі – темірші, анасы – тігінші. Олар кедей, еңбекқор және діндар болған. Екі жасқа келгенде, ата-анасы 1841 жылы Риваға келген жерінен Кастельнуово д'Астидің шетіндегі Мюриалдодағы туған жеріне қайтып келді. Ата-анасы оған христиандық тәрбие беруге көп көңіл бөлді. Төрт жасқа келгенде Доминик өзімен-өзі дұға ете бастады және кейде жалғыздықта дұға ететін болды. Джон Боско Савионың ата-анасы оның үйде анасына қалай көмектескенін, әкесін қалай қарсы алғанын, еске түсірмей дұға жасағанын (тіпті ұмытқандарды да еске түсіріп) және тамақ ішер алдында міндетті түрде дұға оқығанын айтады. Джон Боскоға берген мәлімдемесінде, ол Доминикке анасымен бірге үнемі шіркеуге баруы және шіркеу есігі ашылмағанда таңертең сыртында тізе бүгіп (тіпті лайда немесе қарда) дұға ететін әдетіне назар аударғанын айтады. Шапалла Савионың ауыл мектебінде тек зиялылығымен ғана емес, сонымен қатар көп еңбек етуінің арқасында жақсы үлгергенін атап көрсетеді. Ол басқа балалардың қате деп санайтын ісіне қатыспайтын және әлдебір істің неліктен дұрыс емес екенін түсіндіретін.

Бірінші Қасиетті Қасиетті

Сол кезде балалар он екі жасқа келгенде алғашқы қасиреттерін қабылдау қалыпты жағдай еді. Бастапқыда қысылып, кейін басқа дін қызметкерлерімен ақылдасып, приход пастыры Доминикке жеті жасында алғашқы қасирет қабылдауға рұқсат берді, себебі ол катехизисті жақсы білді және Евхаристияның мәнін түсінді. Ол көп уақытын дұға оқып, дайындалуға жұмсады, анасының ренжіген жағдайларын еске алып кешірім сұрады, сосын шіркеуге барды. Доминик Савионың өмірбаянында Иоанн Боско Доминик алғашқы қасирет қабылдаған күні туралы бір тарау арнады. Ол бірнеше жыл өткен соң, алғашқы қасирет күнін еске алғанда, қуанышпен: "Сол күн – өмірімдегі ең бақытты және керемет күн болды", – дейтінін айтады.

Аудандық мектепте

Орта білім алу үшін Доминикке басқа мектепке бару қажет болды, сондықтан ол үйінен 5 шақырым қашықтықтағы Кастельнуово қаласындағы округтік мектепке барады деп шешілді. (Castelnuovo d' Asti, қазіргі Castelnuovo John Bosco, Иоанн Босконың замандасы Иосиф Кафассоның туған жері, ол да әулие. Ол Джон Боскодан төрт жас үлкен және Босконың кеңесшісі мен наставнигі болды.) Он жаста болғандықтан, ол күн сайын мектепке жаяу барып, қайтып келді. Доминик Савионың өмірбаянында Джон Боско бір күні ыстық аспан астында жергілікті шаруаның одан серуендеуден шаршамайтынын сұрағанын және оған: «Жақсы төлейтін мырзаға қызмет еткенде ештеңе мазасыздық тудырмайды және қиындық тудырмайды» деген жауап алғанын жазды. Дон Боско сондай-ақ Доминиктің достарымен жүзуге барудан бас тартқанын атап өтті, себебі Доминик мұндай жағдайда «Құдайды ренжітудің де мүмкіндігі бар» деп ойлады. Осы мектептің директоры, Толо, Доминик туралы былай деді: «Оны Савио (ақылды) деп атауға толық негіз бар, ол тек атымен ғана емес, іс жүзінде де ақылды, яғни оқуында, ізгілігінде, сөйлесуінде, басқалармен қарым-қатынасында және барлық ісінде». Джон Боско осы әңгімені егжей-тегжейлі жазды. Ол Доминиктің Джон Боскомен бірге Туринге баруға ынтақтанғанын және сол қалада оқуын аяқтағаннан кейін дін қызметкері болуды қалағанын айтады. Доминиктің зиясын сынау үшін Дон Боско оған «Католик оқулары» (католик апологетикасы тақырыбына арналған жапырақшалар) беріп, келесі күні белгілі бір бетті жаттап алып, мағынасын түсіндіруін сұрады. Он минуттан кейін ол Доминиктің өзінің жанында отырып, сол бетті жатқа айтып, мағынасын толыққанды түсіндіріп жатқанын көрді. Сондай-ақ, Доминик еңбекқор болғанын және мектеп ережелерін қатаң сақтағанын айтады. Ол лекцияларды және уағыздарды қуана тыңдайтын (кейде олар ұзаққа созылса да), ал түсініксіз нәрселер болса, оларды түсіндіруді сұраудан тартынбады. Джон Боско Доминиктің мұғалімдеріне бағынышты болғанын және достарын сараптап таңдағанын да атап өтті. Бұл 1854 жылы болды, Римде Мәрияның мінсіз тұжырымдалуы туралы догма бекітіліп жатқанда. Сондықтан ораторияда осы мерекеге дайындық жұмыстары жүргізілді. Босконың айтуынша, осы кезден бастап Доминиктің қасиетті өмірге ұмтылуының нәтижесі айқын байқалды, сондықтан ол (Джон Боско) болашақта пайдалану үшін осы оқиғаларды жазып қалдырды.

Қасиетті болуға ұмтылыңыз

Доминик ораторияға келгеннен кейін шамамен алты ай өткен соң, ол әулиелік туралы лекция тыңдауға мүмкіндік алды. Джон Боско Доминикке үш маңызды ойдың әсер еткенін жазды:

Құдайдың қалауы – әрбір адамның қасиетті болуы. Қасиетті болу – оңай. Қасиеттілікке ұмтылғандар үшін жұмақта үлкен сыйлық күтіп тұр. Бұл Доминикке қасиетті болуға бел бууға түрткі болды. Оның тікелей нәтижесі – қасиетті өмірді қалай өткізуді білмей, алаңдап, бірнеше күн бойы үнсіз және ойлы жүрді. Мұны байқаған Джон Боско Доминикке әдеттегі көңілділігін қайтаруға, оқу және діни амалдарды үздіксіз жалғастыруға, әсіресе достарымен ойын-сауыққа және демалысқа немқұрайды қарамайтын болуға кеңес берді. Өзінің есімінің "Құдайға жататын" деген мағынаны білгеннен кейін, қасиетті болуға деген құштарлығы күшейді.

Күнәсін кешіруге тырысу

Қасиетті болуға құштар Доминик, кішкентай тастар мен ағаш сынықтарымен төсегін қолайсыз ету, қыста жұқа жамылғымен ұйықтау, шашты көйлек кию және нан мен суға ораза ұстау сияқты денелік азабына салуға тырысты. Оның жоғары тұрғандары (яғни, Джон Боско, немесе оның ректоры, немесе оның рухани кеңесшісі) бұл туралы білгенде, оның денсаулығына зиян келтіретіні үшін дене азабына салуын тыйым салды. Джон Боско Доминикке мектеп оқушысы кезіндегі ең жақсы тәубасы – барлық міндеттерін жетік және қарапайымдықпен орындау екенін, ал бағыну – ең үлкен құрбандық екенін айтты. Осылайша, Доминик өмір философиясының маңызды бір бөлігін қалыптастырды, ол өзінің сөзімен айтқанда: "Мен үлкен істер істей алмаймын, бірақ баршасын Құдайдың даңқы үшін жасағым келеді". Дон Боско сол кезден бастап Доминик тамаққа немесе ауа-райына шағымданбай, Ораториядағы басқа балалардан өзгеше, барлық қиындықтарды шаттықпен көтеріп, көзін және тілін сақтай білгенін айтады. Иоанн Босконың өмірбаянға (Сан Франциск де Салесье Ораториясының естеліктері) салезиандық комментаторы Эухенио Черия, осы кезде Джон Босконың педагогтік тәжірибесінің арқасында, бірнеше педагогикалық және рухани принциптер бойынша ойлары жетілгенін және байланысты болғанын, соның нәтижесінде ол күнделікті міндеттерді орындауды қасиеттілікпен байланыстыруға келгенін атап көрсетеді.

Қасиетті Бойындағы Қауымдастық

Марияның мінсіз тұжырымдалуының догмасының анықтамасы Доминикке әсер етті және ол мектепте осы оқиғаның ұзақ сақталар естелігін жасауға ниеттенді. Ол енді көп өмір сүре алмайтынын сезінді. Достарының көмегімен ол "Таза Марияның бірлестігі" деп аталатын топты құрды, оның басты мақсаты – өмір бойы және өлім кезінде Марияның ерекше қорғанысын алу болды. Доминик осы мақсатқа жету үшін мынадай шараларды ұсынды: 1) Марияны түрлі жолдармен құрметтеу және басқаларды да оған құрмет көрсетуге шақыру, және 2) жиі Қасиетті Евхаристия қабылдауға ынталандыру. 8 маусымда ол және оның достары Ораторийдегі Мария алтарінің алдында олар жазған ережелерді оқып берді. Ережелер жиырма бір баптан тұрды (оларды Джон Боско өзінің өмірбаянында тіркеді) және Мариядан көмек сұраумен аяқталды. Олар ректорға жіберілді, ол мұқият қарастырғаннан кейін, белгілі бір шарттармен келісім берді. Осы бірлестіктің мүшелерінің бірі, Джузеппе Бонгионни, өлім алдындағы соңғысы сияқты, тәубеге келу және қасиетті Евхаристия қабылдау рәсімдерін жасауды міндет етті. Боско Доминик бұл рәсімді ықыласпен орындағанын және бір күні Доминик топтың арасында бірінші болып өлетінін айтқандығын жазды.

Денсаулығы нашарлау

Доминиктің денсаулығы тұрақты түрде нашарлап бара жатқан еді, бірақ ол көбінесе достарымен бірге болып, олармен сөйлесіп, қиындыққа тап болғандарға көмектесіп, жігерлендіретін. Сонымен қатар, ол достары ауырғанда мектеп медпунктында көмекке келді. Дәрігерлердің кеңесімен Доминик денсаулығын жақсарту үшін үйге жіберілді, бірақ бірнеше күннен кейін Боско оны қайтадан ораторияда тапты. Доминикке деген әуешілігіне және оны ораторияда қалдыру ниетіне қарамастан, Джон Боско дәрігерлердің ұсынысын орындауға шешім қабылдады, әсіресе Доминик қатысты жөтелге шалдыққандықтан, ол Доминик әкесіне хат жазып, 1857 жылдың 1 наурызын аттанатын күні деп белгіледі. Доминик соңғы күндерін ораторияда өткізгісі келгенін айтса да, бұл шешімге келісті және кетер алдындағы кешті Джон Боскомен рухани әңгімелермен өткізді. (Боско осы әңгіменің бір бөлігін Доминик туралы өмірбаянында жазған).

Өлім

Үйде алғашқы төрт күн бойы оның тәбеті азайды, жөтел нашарлады; бұл оның ата-анасын оны дәрігерге жіберуге мәжбүр етті, ол бірден төсекке жатуды бұйырды. Дәрігер қабынуды анықтады, және сол кездегі әдет бойынша, дәрігер қан тастауды шешті. Дәрігер төрт күн ішінде Доминикке он рет қол кесіп, бұл оның өлімін жеделдеткен болуы мүмкін деп есептеледі. Жон Боско өзінің өмірбаянында Доминик процедура кезінде тыныш болғанын жазды. Дәрігер ата-анасына қауіптің өткенін және енді оның жазылуы ғана қажет екенін жеткізді. Бірақ Доминик өлімінің жақындап келе жатқанына сенді және мойынұстық пен қасиетті тамақ алуға рұқсат сұрады. Ата-анасы қажет деп санамаса да, олар шіркеудің діни қызметкерін шақырып, Доминик мойынұстық етіп, қасиетті тамақ алды. Төрт күннен кейін, дәрігер мен ата-анасының жақсаратынына сенімді болғанына қарамастан, Доминик өлімге дайындалу үшін соңғы жамау (Extreme Unction) беруді сұрады. Ата-анасы оның қалауын орындау үшін келісті. 9 наурызда оған Папаның батасын берді, ол Confiteor-ды оқыды. Дон Боско осы күндері оның тыныш және сабырлы болғанын айтады. 1857 жылдың 9 наурызында кешке, шіркеудің діни қызметкері келгеннен кейін, ол әкесінен өзінің құлшылық кітабынан бақытты өлім туралы дұғаларды оқып беруін сұрады. Содан кейін ол біраз уақыт ұйықтады, оянғанда айқын дауыспен: "Қош бол, әке, қош бол... шіркеудің діни қызметкері маған не кеңес бергенін есімде жоқ... О, мен қандай ғажайып нәрселерді көріп тұрмын!" деді. Доминик әкесі Жон Боскоға ұлының өлімі туралы хабарлама жіберді:

«Жүрегім қайғыға толы, сізге осы қасіретті жаңалықты жеткіземін. Менің жақын ұлым және сіздің Құдай алдындағы балаңыз Доминик, ақ лелейдей, Алойсиус Гонзага сияқты, 9 наурызда соңғы қасиеттерді және Папаның батасын алғаннан кейін жанын Құдайға тапсырды. Бір күні мұғалімі болмағанда, Доминиктің екі сыныптасы ойын үшін бөлмені жылытатын пешке қар мен қоқыс толтырды. Олар қуылды деп қорқып, Доминикті кінәлады. Әкесі Куглиеро Доминикке сыныптың алдында қатты сөгіс берді, ал Доминик оған үнсіз шықты. Келесі күні нағыз кінәлілер анықталды. Неге үнсіз қалғанын сұрағанда, ол егер өзі сөгіс алса, ал басқа балалар қуылған болар деп ойлағанын айтты. Доминик Иса әділетсіз айыптағанда үнсіз болғанын және оның үлгісін ғана тырысқанын қосты.» Физикалық араласу мүмкін болмады. Ол олармен ақылдасуға тырысты, бірақ нәтиже болмады. Сондықтан, төбелеске барар күні ол олармен төбелес болатын жерге барды, және олар бастамас бұрын, олардың арасына тұрып, айқышқа ілінген бағанасын көтеріп, олардан алғашқы тастарды өзіне лақтыруды сұрады. Ұялған екі жігіт төбелестен бас тартты. Содан кейін Доминик оларды мойынұстық етуге көндірді.

Көзді күзету

Джон Боско бірде бір баламен бірге "жаман суреттері бар журнал" әкелгенін, ал бір топ бала қызығып қарап тұрғандағы жағдайды айтады. Доминик бұл туралы білгенде, журналды тартып алып, жыртып тастады да: "Жандарың бір қараумен де ластанатынын жақсы білесіңдер, ендеше неге осыған көздеріңді тойдырып отырсыңдар?" деді. Сондай-ақ, ол жексенбілік мектепте катехизис сабағын оқыды. Боско достарын жиі мойынұсқау рәсімін өтеуге және үнемі қасиетті тағамды қабылдауға шақыратынын, тіпті ойын кезінде рухани тәжірибелерде оларға жігерлендіру мен кеңес беретінін айтады. Джон Боско Доминиктің екі досы – Тортоналық Камилло Гавио және Марморитолық Джон Массалья туралы ерекше айтады. (Джон Боско биография жазған кезде бұл екі дос қайтыс болған еді, себебі ол Доминиктің әлі тірі достары туралы жазбаған дұрыс деп ойлады.)

Доминиктің құлшылық етуі

Джон Боско Доминик ораторияға келмес бұрын, айына бір рет мойынұсап, қасиетті тамақтанған. Құдайдың құдіреті туралы уағыз тыңдағаннан кейін, ол өзіне тұрақты мойынұсаушы дін қызметкерін таңдады (Доминик ораторияда болған уақытының соңына дейін оған мойынұсады). Доминик қасиетті рәсімдерге жиі қатысуын арттырды және сол жылдың соңында, мойынұсаушысының кеңесімен, күн сайын қасиетті тамақтана бастады. Ол әр күні евхаристияға қатысты ерекше ниет тіледі. Джон Боско Доминик рұқсат болғанда дін қызметкерімен бірге Виатикумды қабылдауға құлшыныспен ілесіп отыратындығын, сондай-ақ католик елдеріндегі дәстүр бойынша, дін қызметкері евхаристияны алып өткен кезде көшеде тізе бүгіп отыру әдетін сақтағандығын айтады.

Доминик Савионың өмірі

Доминик қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Джон Боско оның өмірбаянын, «Доминик Савионың өмірі» деп жазды, бұл оның қасиеттілікке ие болуына үлкен үлес қосты. Джон Босконың басқа жазбаларының ішінде әйгілі Жозеф Кафассоның өмірбаяны бар.

Құрмет

Кейбіреулер Доминик қасиетті деп жариялауға тым жас екендігін ойласа да, Папа Пий X мұның рас емес екенін айтып, оны қасиеттілікке қабылдау процесін бастады. Доминик Савио 1933 жылы Папа Пий XI-нің бұйрығымен құрметті деп жарияланды, 1950 жылдың 5 наурызында Папа Пий XII оны мақұлдады, ал 1954 жылы әулие деп жарияланды. Папа Пий XI оны "денесі шағын болғанымен, рухы зор алып" деп сипаттады.