Кіріспе

Ағылшын заңдағы термин. Деодант – Құдайға арналған немесе оған берілген нәрсе, нақтырақ айтқанда, заңда, адам өліміне себеп болғандықтан тәркіленетін зат немесе құрал. Англияның деоданттарға қатысты ортақ құқығы 11 ғасырға дейін жетеді және 1846 жылы Парламент оны жойғанға дейін қолданылып келді. Осы заң бойынша, егер сот төрешісінің қазылар алқасы жылжымалы мүлік (яғни жылқы немесе сабан сияқты жеке мүлік) адам өліміне себеп болды деп шешсе, ол деодант деп есептелді. Теориялық тұрғыдан алғанда, деодандтар Корольге тиесілі болды, ол мүлікті сатуға және түскен табысты қайырымдылыққа жұмсауға міндетті еді. Деодант термині латын тіліндегі "deo dandum" фразасынан шыққан, ол "Құдайға беру керек" дегенді білдіреді. Іс жүзінде, белгілі бір жануар немесе затты деодант деп шешкен қазылар алқасы оның құнын да бағалап, иелері деоданттың құнына тең айып төлеуге міндетті болды. Егер иесі деодандты төлей алмаса, оның ауданы жауапкершілікке тартылды. Ерте заңнамаларда да адамдар басқа біреудің өліміне әкелген іс-әрекеттері үшін өтемақы ретінде белгілі бір сомада ақша төлеуге, яғни вергильд төлеуге міндетті болды. Бэйннен деоданға өтудің себебі әлі де анық емес. Алайда, 13 ғасырдың екінші жартысында сот актілерінде ыдыстар, ванналар, аттар, арбалар, қайықтар, тастар, ағаштар және т.б. туралы көптеген жазбалар кездеседі. Деодандтар 16 және 17 ғасырларда да тәркіленді, бірақ бұрынғыдан гөрі сирек. Кейбір ғалымдар бұл практика 18 ғасырда толығымен тоқтатылған деп санайды. Басқалары деодандтар әдеттегідей алынатын номиналды төлемге айналды деп болжайды. Тағы бір мүмкіндік – бұл практикаға ресми назар аз аударылды, себебі деодандтан түскен табыс енді патша қазынасына түспеді. Осы кезде Король көптеген юрисдикциялардағы деодандтарға қатысты құқықтарды иелерге, қалаларға және корпорацияларға сатқан болатын.

Өлім

1830 жылдары теміржолдың қарқынды дамуы теміржол оқиғаларынан туындаған өлім-жітімдердің өршуіне әкелді. Теміржол компанияларының салқын қабақтылығы халықтың наразылығын күшейтті. Англия мен Уэльстің жалпы құқығы бойынша, өтемақы талапкерге немесе олардың мүлкіне келтірілген нақты зиян үшін ғана төленеді. Қайғылы оқиғалардан қаза тапқандардың отбасылары тек қана эмоционалды және экономикалық зиян үшін талап етуге құқылы болған жоқ. Осының салдарынан, сот төрешілері теміржолдарды жазалау мақсатында деодандтар тағайындауды бастады. 1841 жылғы Рождество қарсаңында Ұлы Батыс теміржолындағы апатта, поезд Сонинг Каттингтегі жер көшкініне соқтығысып, сегіз жолаушы қаза тапты. Сот сарапшылары пойызға 1000 фунт стерлингтік деоданд мөлшерін белгіледі. Кейіннен Сауда министрлігінің инспекторы компанияны кінәсінен босатты және техникалық себептермен апелляциялық шағым бойынша деоданд күшін жойды. Бұл заң шығарушыларды, әсіресе Лорд Кэмпбеллді және 1846 жылғы Теміржол жұмысшылары жөніндегі арнайы комитетті ескертті. Теміржолдардың қарсылығына қарамастан, Кэмпбелл 1845 жылы зардап шеккендерге өтемақы төлеу туралы заң жобасын енгізді. Бұл заң жобасы 1846 жылғы Өлімге әкелген оқиғалар туралы заңға, сондай-ақ Лорд Кэмпбеллдің заңына айналды. Кэмпбелл деодандтарды жою туралы заң жобасын да ұсынды. Бұл соңғы ұсыныс, 1846 жылғы Деодандтар туралы заң ретінде қабылданып, теміржолдарға деген наразылықты белгілі бір деңгейде азайтуға көмектесті. Нью-Гэмпшир және Вермонт штаттарының конституциялары, Айдахоның қылмыстық кодексі және Род-Айленд заңдары деодандтарға тыйым салады.