Кіріспе

Индуистік құдай Вишнудың шошқа аватары (Вараха) – үнді шошқасы түріндегі индуистік құдай Вишнудың аватары. Вараха Вишнудың он негізгі аватарынан құралатын Дашаватарада үшінші болып саналады. Вараха жерді (Бхуми қадірлі құдай ретінде) ғаламдық мұхиттан көтеру туралы аңызбен байланысты. Асура Хиранякша жерді ұрлап, оны бастапқы суларға жасырғанда Вишну оны құтқару үшін Вараха түрінде пайда болды. Вараха Хиранякшаны өлтіріп, жерді мұхиттан алып, оны тістерімен көтеріп, Бхумиді ғаламдағы орнына қайтарды. Вараха шошқа түрінде немесе антропоморфты бейнеде, шошқа басы мен адам денесімен бейнеленеді. Оның жұбайы Бхуми көбінесе Вараха көтеріп тұрған қадірлі әйел құдай ретінде суреттеледі.

Этимологиясы және басқа атаулары

Вараха құдайының аты санскрит тіліндегі "варāха" (деванагари: वराह, varāha) сөзінен шыққан. "Варāха" сөзі прото-иран тіліндегі *warāȷ́ʰá сөзінен туындаған, ол "шошқа" дегенді білдіреді. Осылайша, ол ауэста тіліндегі "варāза", күрд тіліндегі "берāз", орта парсы тіліндегі "варāз" және жаңа парсы тіліндегі "гораз" (گراز) сияқты сөздермен байланысты, барлығы "жабайы шошқа" деген мағынаны білдіреді. Санскрит грамматигі және этимологы Яска (шамамен б.з.д. 300 жыл) "варāха" сөзі √hr түбірінен шыққан дейді. Мониер Уильямс сөздігінде √hr түбірі "ұсыну/сыйлау, басып өту, көлденең келу, таң қалдыру, әсемдеу, қызықтыру және жамандық немесе күнәні алып тастау/жою" мағыналарын білдіреді, сондай-ақ "алып кету, алып қашу, тартып алу, тонау" дегенді де білдіреді. Ясканың айтуынша, шошқа – "тамырларды жұлып алатын, немесе барлық жақсы тамырларды жоқ ететін" жануар, сондықтан оны "варāха" деп атаған. Бұл сөз сонымен қатар "жаңбыр бұлты" деген мағынаны да білдіреді және кейбір Ригведа гимндерінде символдық рөл атқарады, мысалы, Ригведаның 1.61.7 және 10.99.6 тармақтарында Веда демоны Вритра "варāха" деп аталады, ал 10.97.7 тармағында Соманың эпитеті "варāха" болып келеді. Кейіннен жаңбырмен байланысы терминнің мағынасын "жақсылық әкелуші" (жаңбыр) дегенді білдіретін "вара ахарта"ға қарай өзгертеді, оны Яска да атап өткен. Сөз сөзбе-сөз "тыныс алғанда ерекше мұрын дыбысын шығаратын жануар" дегенді білдіреді; Бхагавата Пуранада Вараха, ол құдай Брахманың мұрын тесігінен туған кезде Сукара деп аталады.

Ведалық шығу тегі

Вараханың шығу тегі ең көне индуистік кітаптар – Ведаларда кездеседі. Артур Берридейл Кит Макдонеллмен келіседі; тауды бұлт ретінде түсіндіреді және өлтіруді Индраның асура Витраны жоюының басқаша нұсқасы ретінде қарастырады. Вишну – құрбандық та, сонымен қатар "құрбандық әкелуші" де; шошқа – құрбандықтың өзі. Бұл оқиға сондай-ақ "Чарака Брахмана" және "Катака Брахмана" кітаптарында да еске алынады; соңғысы шошқаны "Эмуша" деп атайды. Шатпатха Брахмана әлемнің бастапқыда судан тұрғандығын айтады. Жер, бір қолдың көлеміне тең болған, оның ішінде тұтқындалып қалды. Праджапати (Брахмамен теңестірілген) құдай шошқа (вараха) ныбындай суға сүңгіп, жерді шығарып алады. Кейін ол жерге үйленеді. Шатпатха Брахмана шошқаны Эмуша деп атайды, Кит бұл атауды Ригведадағы шошқаның "эмуша" эпитетімен байланыстырады. Тайттирия Самхитада (7.1.5) желдей саялаған Праджапати "космогониялық" шошқа түріне енеді, ол бастапқы сулардан жер анасын көтереді. Әлемді жаратушы Вишвакарма ретінде ол оны жайпақ етті, сол себепті жер "Пртхиви", яғни "кернеулі" деп аталды. Олар түрлі құдайларды жаратады. Тайттирия Брахмана (1.1.3.6) Тайттирия Самхитаның баяндамасын кеңейтеді.

Жаратылыс туралы аңыз

Рамаяна эпосының Айодхья Канда кітабында Вараханың Пражапати Брахмамен байланысын сақтағаны айтылады. Космогониялық мифте Брахма суға толы бастапқы ғаламда пайда болады және жерді судан көтеру үшін шошқа түрін алады; жаратылыс Брахма мен оның ұрпағымен басталады. Юддха Канда кітабы Раманы (эпостың батыры, Вишнумен теңестірілетін) "бір тісті шошқа" деп мақтайды, бұл Варахаға сілтеме ретінде түсіндіріледі және Вараханы Вишнумен байланыстырады. Махабхаратада Нараяна ("суда жатқан", кейін Вишнуға ауысқан Брахманың атауы) жерді шошқа ретінде құтқаратын ретінде мадақталады. Пураналар Вараханың Пражапати Брахма түрінен Нараяна Вишнуға толық айналуын көрсетеді. Брахманда Пурана, Ваю Пурана, Вишну Пурана, Линга Пурана, Маркендея Пурана, Курма Пурана, Гаруда Пурана, Падма Пурана және Шива Пурана космогониялық мифтің ұқсас әңгімелерін қамтиды, онда Нараяна Вишнумен теңестірілген Брахма жерді бастапқы сулардан көтеру үшін Вараха түрін қабылдайды. Брахманда Пурананың ең көне Пураналарының бірінде, қазіргі кальпа ("эон") Вараха кальпа деп аталады, онда Брахма ұйқысынан оянады. Брахма Нараяна ("суда жатқан") деп аталады. Ваю Пуранада Брахма судағы жел сияқты қозғалады делінеді, бұл Веданың Тайттирия Брахмана нұсқасына сілтеме ретінде түсіндіріледі. Ведалық нұсқаға сілтеме жасай отырып, Брахманда Пурананың егжей-тегжейлі нұсқасы Брахманың "көрінбейтін" екенін айтады, ал қысқаша қорытындыда ол желге айналады. Брахманда Пуранада жердің суда екенін білген ол, суда ойнағанды ұнататын жануардың түрін қабылдауға шешім қабылдайды. Линга Пурана, Матся Пурана және Ваю Пуранада да шошқа түрін қабылдау себептері келтірілген. Вишну Пурана мен Маркендея Пуранада Брахма Нараянаның бұрынғы кальпаларда алған балық (Матся) және тасбақа (Курма) түріне ұқсас Вараха түрін қабылдауға шешім қабылдағаны айтылады. Брахма Пурана, Сканда Пурананың Вайшнава Канда кітабындағы Венкатакала Махатмья және Вишну Смритиде әңгіме аздап өзгеше айтылады, бірақ Брахма жоқ; судан батқан жерді көтеру үшін Вишну Нараяна ғана Варахаға айналады. Брахманда Пурана мен Ваю Пурана сияқты ертедегі мәтіндер Тайттирия Брахмананың Ведалық космогониялық концепциясы – Яджня Варахаға (құрбандық ретіндегі Вараха) негізделген. Брахманда Пуранада ол Ведалық құрбандықтардан құралған шошқа кейпіне ие болып, суға шомылып, жер асты әлемінде жерді табады деп сипатталады. Вараханың дене мүшелері түрлі құралдармен немесе яджняға (құрбандыққа) қатысушылармен салыстырылады. Яджня Вараханың бұл сипаттамасы басқа да Пураналарда (Брахма Пурана, Бхагавата Пурана, Матся Пурана, Падма Пурана, Сканда Пурананың Венкатакала Махатмьясы, Вишнудхармоттара Пурана), Харивамса, Смрити мәтіндерінде (оның ішінде Вишну Смрити), Тантраларда және Ади Шанкараның Вишну Сахасранамаға түсініктемесінде Яджнанга ("денесі яджня") эпитетін түсіндіреді. Вишну Пурана, Бхагавата Пурана және Падма Пурана жерді құтқарып алғаннан кейін Жаналока даналарының Варахаға арнаған мадақтауында құрбандық туралы сипаттама берілген. Рошен Далал Вишну Пуранаға негізделген оның иконасының символикасын былайша сипаттайды: Тағы бір кешкі енгізілімде Вишну жерді көтеруді және барлық данаваларды (шайтандарды) жеңуді сипаттайды. Кейінгі үзінділерде Хираньякшаның Варахамен байланысы басталады. Вишну үш рет Хираньякшаны жеңген Вараха ретінде мақталады.

Ата-бабаларымыздың құтқарушысы

Махабхаратада жерді көтергеннен кейін Вишну Вараха бейнесінде, оның тісін шайқап, үш саз шары Оңтүстікке түседі, ол Питрлерге (ата-бабаларға) арналған үш пинда (дәмдік тағам) деп жариялайды. Вараханың үш пиндамен байланысы эпостың қосымшасы – Харивамса, Вишнудхармоттара Пурана және Брахма Пурана сияқты кейінгі мәтіндерде қайталанады. Бұл оқиға Питр-яджна немесе Шраддха – ата-бабаларға арналған құрбандық шалу мифологиясын құрайды. Брахма Пурана Вараханың Питрлерді (арбақтарды) құтқаруы туралы баяндайды. Бір күні Питрлер Ай құдайы Чандраның қызы Урджаға (сондай-ақ Свадха және Кока деп те аталады) құмарлық танытады. Чандраның қарғысымен Питрлер Гималай тауларына адам түрінде құлайды, ал Кока тауларда өзенге айналады. Демондар Питрлерге шабуыл жасайды, олар Кока өзеніндегі тақтаның астына жасырынады. Питрлер оны мақтап, дәріптегенде Вараха өзеннен батып бара жатқан Питрлерді тісімен көтеріп шығарады. Содан кейін ол Шраддханың рәсімдерін орындайды, Питрлерге су шашу және пинда жасау арқылы, ал Жер рәсімдерде Чайя рөлін атқарады – оның серігі. Вараха Питрлерді қарғыстан босатып, Кокаға Свадха (Питрлерге ұсынылатын тағам немесе құрбандық) болып қайта тууы және Питрлердің әйелі болуын тиледі. Бұдан әрі, Наракасура (Бхаума деп те аталады) Жердің Варахамен байланысы арқасында дүниеге келді. Сондай-ақ, Вараханың ғибадатханасы Кокамухада салынды, онда Вараха Питрлерді босатып, құтқарды.

Бала

Вишну Пурана, Брахма Пурана және Бхагавата Пуранада Вишнудің Кришна аватары Наркасура демонын өлтірген эпизодта, демонның Вараха мен жер анасы Бхудевидің ұлы екені айтылады. Әңгіменің кейбір нұсқаларында Вишну Вараха жердің келісімінсіз олардың ұлын өлтірмейтініне уәде береді. Кришна бейнесінде Вишну Кришнаның жұбайы және Бхудевидің аватары Сатьябхаманың көмегімен демонды өлтіреді. Брахмавайварта Пуранада Вараха Хираньякшаны өлтіріп, жерді судан құтқарғаны туралы баяндалады. Вараха мен жер анасы бір-біріне тартылып, махаббатқа берілді. Олар есін жиғаннан кейін Вараха жерге табыну етіп, үй салу, көлдер, құдықтар, тоғандар сияқты белгілі бір жағдайларда жерге құлшылық етуді жарлықтады. Олардың одағынан Марс планетасының құдайы Мангала дүниеге келді. Сканда Пурананың Авантикшетра Махатмьясында Хираньякшаны өлтіргеннен кейін Шипра өзені Вараханың жүрегінен пайда болғаны айтылады. Осылайша, қасиетті өзен Вараханың қызы ретінде сипатталады.

Аватар тізімдерінде

Махабхарата Вишну теологиясында аватар тұжырымдамасының негізін қалайды; pradurbhava ("көрініс") термині алғашқы тізімдерде аватар терминінің орнына қолданылады. Вараха ертедегі тізімде "жердің салмағын жеңілдететін" Нараяна Вишнудың төрт инкарнациясының бірі ретінде тізімделген; эпосқа кейінірек қосылған болуы мүмкін басқа тізімде Вараха сегіз прадурбхаваның бірі болып табылады. Кейбір қолжазбаларда тізім классикалық он Дашаватарға дейін кеңейтілген, Вараха үшінші немесе төртінші прадурбхава ретінде көрсетілген. Вараха кейбір жағдайларда яджня вараха ("құрбандық шошқа") деп аталады. Агни Пурана Дашаватара туралы әңгімелерді баяндай келіп, асуралардың (демондардың) басшысы Хираньякшаның құдайларды жеңіп, Сварганы (көк) басып алғанын қысқаша айтады. Вишну үшінші аватары – Вараха ретінде демондарды өлтірді. Линга Пурана Вишнудың Бхригудың қарғысынан туындаған аватарларды алатынын айтады. Онда Вараха Дашаватараның үшіншісі ретінде көрсетілген. Нарада Пурана, Шива Пурана және Падма Пурана Вараханы он аватардың үшіншісі ретінде көрсетеді. Бхагавата Пурана мен Гаруда Пурана Вараханы 22 аватардың екіншісі ретінде атайды. Олар "құрбандықтардың иесі" Вараханың жерді жер астынан немесе судан құтқарғанын айтады. Гаруда Пуранадағы тағы екі жағдайда Вараха классикалық Дашаватараның үшіншісі ретінде еске алынады. Нарада Пуранада Нарайана, Вараха, Вамана және Баларма (Халадхара) төрт эманация ретінде Катурвьюханың нұсқасы бар.

Басқа аңыздар мен мәтіндік сілтемелер

Линга Пурана, Шива Пурана және Сканда Пурананың Махешвара Кханда кітабында Вишнудың линга (Шиваның белгісі) пайда болуы туралы әңгімеде Вараха бейнесін алғандығы айтылады. Бір кезде Брахма мен Вишну үстемдік үшін жарысады. Линганы білдіретін шексіз, отты жоғары бағана пайда болады. Брахма, хамса (қу) ретінде, оның жоғарғы шегін табу үшін көтеріледі, ал Вараха, ірі шошқа түрінде, оның негізін іздеу үшін төмен қарай жүреді. Бірақ екеуі де линганың соңын таба алмайды. Шива линга орнында пайда болып, оларға Өзінің Жоғарғы Құдай екенін түсіндіреді. Шива Пуранада Вишну шошқа бейнесін оның табиғи қазба жасау қабілеті болғандықтан таңдады делінеді. Сондай-ақ, қазіргі кальпа Вараха кальпа деп аталады, себебі Вишну осы кальпаның басында Вараха түрінде пайда болды. Бұл оқиға Лингодбхава бейнесінде Шиваның ғарыштық бағанадан шығып келуімен бейнеленген, ал Вишну Вараха түрінде төмен қарай бағытталған, ал Брахма құс ретінде жоғары көтеріледі. Шиваға табынушы Шайва сектасының Лингодбхава иконасы Вишнудың аватар туралы теориясына қарсы тұру мақсатында жасалған, ол Оны Жоғарғы Құдай ретінде көрсеткен. Бұл бейне Шиваны Жоғарғы мәртебеге көтеріп, Вараха аватарын артық көру арқылы Вишнуды одан төмен деңгейге түсіреді. Сол сияқты, Шиваның Шарабха бейнесі Вишнудың арыстан-адам аватары Нарасимхаға қарсы қойылды. Кіші Пурананың бірі – Калика Пурана да Вишнудың Вайшнава жақтастары мен Шиваның Шайва сектасы арасындағы діни қақтығыстарды көрсетеді. Вараха Маркендея Пуранаға енген Деви Махатмия мәтінінің соңғы эпизодында Шакта (Құдайшаға бағытталған) баяндамасында да кездеседі. Вишну Вараха ретінде өзінің шактисі Варахині (басқа құдайлармен бірге, олар сегіз Матрика құдайлары деп аталады) құдайшаға Рактабиджа демонмен күресуге көмектесу үшін жасайды. Вараха Пурананы Вишну Будевиге Вараха бейнесінде айтқан деп есептеледі. Бұл Пурана көбінесе Вишнуға табынумен байланысты «мифтер мен шежірелерге» арналған. Агни Пурана, Брахма Пурана, Маркендея Пурана және Вишну Пуранада Вишнуның Кетумала варшада, Меру тауының айналасындағы таулардың сыртындағы аймақтардың бірінде Вараха ретінде мекендейтіні айтылады. Бхагавата Пуранада Вишну Солтүстік Куру варшасында жер анасымен бірге Вараха ретінде тұрады делінеді. Ваю Пуранада Джамбудвипаның жанында Вараха двипа деп аталатын арал туралы айтылады, онда тек Вараха түріндегі Вишнуға ғана табынады.

Иконография

Вишнудың алғашқы екі аватары – Мацья (балық) және Курма (тасбақа) сияқты, үшінші аватары Вараха да зооморфтық түрде жануар (жабайы шошқа) ретінде немесе антропоморфтық түрде бейнеленеді. Антропоморфтық түрде бейнелеудің басты айырмашылығы – алғашқы екі аватар адам денесімен және төменгі жартысы жануар ретінде көрсетілсе, Варахада жануар (шошқа) басы мен адам денесі болады. Антропоморфты Вараханың бейнесі төртінші аватары Нарасимхаға (арыстан басы бар адам ретінде бейнеленген) ұқсас, ол Вишнудың толыққанды жануар емес алғашқы аватары болып табылады.

Мәтіндік сипаттамалар

Агни Пуранада Вараха адам денесімен және шошқа басымен бейнеленгені айтылады. Бір түрінде ол сол жағында Лакшмимен бірге гада (мач), шанкха (конка), падма (лотос) алып жүреді. Тағы бір бейнеде ол сол жақ иығында жер анасымен, ал аяқтарында Шеша жыланымен көрсетілген. Вишнудхармоттара Пуранада адам денесі мен шошқа басы бар Нри Вараханың ("адам шошқасы") иконографиясы сипатталған. Вараха төрт қолмен қаруланған Шеша жыланының үстінде, бір аяғы тік, екіншісі сәл бүктелген жауынгерлік әлидха позасында тұрады. Сол қолында шанкха ұстап, сол иығында екі қолын жиған жер анасын қолдайды. Сондай-ақ, ол қолында шашақ, лотос және чакра (дискус) ұстайды. Ол Хиранякшаға чакра лақтырып жатқан немесе демонға найза көтеріп тұрған күйде де бейнеленуі мүмкін. Вараханы Капила ғалымы сияқты медитациялық күйде немесе пинда шашқанда да бейнелеуге болады. Ол шайқаста демонмен қоршалған немесе жерді қолдап тұрған шошқа түрінде де суреттеледі. Мәтінде Варахаға табыну өркендеуге жеткізеді делінген. Демон – қайғы-қасірет пен білімсіздікті бейнелейді, ал Вараха – даналық, байлық және күштің символы. Мацья Пуранада Вараханың сол аяғы тасбақаның үстінде, ал оң аяғы Шешаның басына тигені айтылады. Көтерілген жер оның сол иығында болуы керек. Сол қолы сол жағындағы Шакти (әйелі) үстінде, ал екінші қолында лотос пен мач ұстайды. Локапала құдайлары оны қоршап, оған табынулары керек. Нарада Пуранада Вараха алтын түсті, ақ тістерінде жері бар, қолында темір таяқ, конка, дискус, қылыш, найза ұстап, абхаямудра (сенімділік белгісі) жасайтыны ұсынылады. Сканда Пурананың Венкатакала Махатмьясында төрт қолды Вараха дискусты және конканы ұстап, бата (варадамудра) және сенімділік белгілерін жасайтыны айтылады. Ол түрлі әшекейлер, соның ішінде Каустубха зергерлігі мен сары киім киеді. Көкірегінде Шриватса белгісі бар. Жер анасы оның сол жақ сандарына отырған.

Суреттер

Зооморфтық түрінде Вараха көбінесе еркін тұрған шошқаның алып мүсіні ретінде бейнеленеді. Мысалы, Вараханың Хаджураходағы монолиттік мүсіні (шамамен 900–925 жж.), құмтастан жасалған, ұзын және биік. Мүсін шошқаға шынайы ұқсамауы мүмкін, және стильдік мақсаттар үшін оның сыртқы түрі өзгертілуі мүмкін. Жер, Будеви (Бхудеви) қасиетті әйел ретінде бейнеленген, Вараханың бір тісіне жабысады. Көбінесе алып мүсін денесінің барлық жерінде кездесетін құдайлардың, басқа аспан денелерінің, ақымақтардың, антропоморфты планеталардың, жұлдыздардың және басқа да әлемдік жаратылыстардың кішкентай мүсіндерімен әшекейленеді, олар бүкіл жаратылысты білдіреді. Сөз және білімнің қасиетті әйелі Сарасвати оның тілінде, ал Брахма оның басында бейнеленген. Хаджураходан басқа, мұндай мүсіндер Эран, Мурадпур, Бадо, Гвалиор, Джанси және Апасад қалаларында табылады. Антропоморфтық түрінде Вараха зооморфтық үлгілер сияқты стильді шошқа басына ие. Мұрыны қысқа болуы мүмкін. Тістердің орналасуы мен мөлшері де өзгертілуі мүмкін. Құлақтары, екі жағы, көздері әдетте адам сияқты болады. Удайгири мен Эрандағы алғашқы мүсіншілер шошқа басын адам денесіне қалай бекіту мәселесімен бетпе-бет келді және адам мойнын көрсетпеді. Алайда Бадамиде бұл мәселе адам мойнын қосу арқылы шешілді. Кейбір мүсіндерде жал (мане) болса, ол кейбіреулерінде Вишну бейнелеуіне тән биік конус тәрізді тәжбен ауыстырылады. Вараха мүсіндері көбінесе оңға қарай бағытталған; Вараханың солға қараған бейнелері өте сирек кездеседі. Кейде Лакшми, Вишнудың негізгі жұбайы, Вараханың оң аяғының жанында бейнеленеді. Вараханың екі бейнелеу түрі танымал. Яджня Вараха (құрбандықты білдіреді) – арыстан тағында отырып, оның екі жағында Будеви мен Лакшми тұрады. Вараха Дашаватара стеласында жиі кездеседі, онда Вишнудың он негізгі аватаралары бейнеленген, кейде Вишнуды қоршап тұрады. Вайкунтха Вишну (төрт басты Вишну) бейнелерінде шошқа сол бас ретінде бейнеленген. Вараханың шактисі (энергиясы немесе жұбайы) – Матрика (ана қасиетті әйел) Варахи, ол құдай сияқты шошқа басына ие. Бұларға Удайгири үңгірлеріндегі антропоморфтық нұсқасы және Эрандағы зооморфтық нұсқасы жатады. Басқа ерте мүсіндер Карнатакадағы Бадамидегі (VI ғасыр) және Махабалипурамдағы Вараха үңгір ғибадатханасында (VII ғасыр) орналасқан; екеуі де Оңтүстік Үндістанда, ал Эллора үңгірлерінде (VII ғасыр) Батыс Үндістанда. Гурджара-Пратихара патшасы Михира Бхожа (836–885 жж.) Ади Вараха атағын қабылдады және Вараха бейнесі бейнеленген монеталар шығарды. Кейбір ғалымдар Вараха аватары шошқа емес, бір мүйізді қарақшы деп санайды.

Символизм

Вараха жерді мәңгілік сақтап тұратын яджнаны (құрбандықты) білдіреді. Вараха – әлемдегі хаосты ритуалдық құрбандықтар арқылы тәртіпке келтіретін Жоғарғы Құдайдың бейнесі. Әртүрлі кітаптарда Вараханың құрбандықпен байланысы қайта-қайта айтылады, оның дене мүшелері құрбандыққа қатысты құралдар мен қатысушылармен салыстырылады. Х.Х. Уилсонның сөзіне қарағанда, Вараха туралы аңыз жердің қасиетті рәсімдер арқылы күнәдан құтылуын көрсетеді. Ауыл шаруашылығы саласында Рой Вараханы бұлтпен байланыстырады, бұл Вараханың Ведалық этимологиясына сілтеме жасайды және шошқаның германдық халықтарындағы «бұлт, нөсер және дауыл» ассоциациясына ұқсас. Жабайы шошқа, бұлттай, жаздың немесе құрғақшылықтың зұлым күштерін жояды. Әртүрлі теориялар Орион шоқжұлдызын Варахамен байланыстырады, бірақ бұл шоқжұлдыз басқа да құдайлармен байланысты. Күзде Вишну немесе Праджапати (күн) оңтүстік жарты шарға (төменгі әлем немесе мұхитпен теңестіріледі) кіреді, ал көктемгі күн мен түн теңелу кезінде Вараха – Орион түрінде қайта оралады. Вайкунтха Чатурмурти бейнесінде Чатурвьюха тұжырымымен байланысты болғанда Вараха Анируддха және энергиямен байланысты.

Дін

Агни Пуранада Вишну храмдарында немесе құлшылық етуде Вараханың солтүстік-шығыс бағытта орналасуы тиіс делінген. Вараха мүсінін орнату адамға билік, гүлдену және мокша (құтылу) сыйлайды деп есептеледі. Нарада Пуранада Вараханың "Ом намо Бхагавате Варахарупайя Бхурбхувасваха патайе Бхупатитвам ме дехи дадапайя сваха" мантрасы айтылады және Варахаға патшалық үшін дұға ету ұсынылады. Берекеге жету үшін "Ом бху варахай нама" деген қысқа мантра да берілген. Варахаға жауларды, әруақтарды, уды, ауруларды және "жаман жұлдыздарды" жою үшін дұға етіледі. Варахаға арналған бір буынды "хум" мантрасы да белгілі. Бхагавата Пуранада саяхат кезінде қорғаныш үшін Варахаға жалбарынылады. Сканда Пурананың Венкатакала Махатмьясында Вараханың мантрасы: "Ом нама Шриварахая Дхараньюдхараная Ча Сваха" ("Жерді көтерген Варахаға сәлем"). Агни Пурана мен Гаруда Пуранада "Бхух" мантрасы Варахамен байланыстырылған. Гаруда Пуранада билікке ие болу үшін Варахаға құлшылық ету ұсынылады. Гаруда Пурана мен Нарада Пуранада Маға айының ақ жартысында (яғни Бхаими Экадашиде) экадаши күні алтын Вараха мүсініне дұға етумен байланысты врата (уәжіп) туралы айтылған. Вараха Джаянти, Вараханың туған күні, Бхадрапада айының ақ он күндігіндегі үшінші күні тойланады. Бұл күні Варахаға құлшылық ету және Вишну туралы әңгімелер айта отырып, түнгі күзету (жагран) ұсынылады. Дастандағы он үшінші кітаптың Анушасана Парвасындағы Вишну Сахасранама – Вишнудың мың есімін тізімдейтін гимн. Вараха жырларына келесі эпитеттерде сілтеме жасалады: Махибхарта ("жердің күйеуі"), Дхаранидара ("жерді ұстап тұрушы", сондай-ақ басқа Вишну формаларына, Құрма, Шеша немесе жалпы Вишнуға да сілтеме жасай алады), Махавараха ("үлкен шошқа"), Кундара ("жерді тесіп өткен"), Брихадрупа ("шошқа түріне енген"), Яджнанга ("денесі яджна немесе құрбандық") және Вайхана ("жерді қазған"). "Капиндра" ("Капи Иесі") эпитеті, "капи" сөзінің мағынасына байланысты, Варахаға немесе Рама аватаринасына сілтеме жасай алады. "Шринги" ("мүйізді") аталымы, көбінесе Мацьяға қатысты, сонымен қатар Варахаға да қатысты болуы мүмкін. Гаруда Пуранадағы Вишну Сахасранама нұсқасында Шукура (шошқа) Вишнудың эпитеті ретінде айтылады. Падма Пуранада Вараха Вишнудың жүз есімдік гимніне енгізілген. Падма Пуранадағы мың есімдік гимн нұсқасында Вишну – Вараха, құрбандықтарды қорғайтын және оларға кедергі келтіретіндерді жоятын құдай делінеді.