Кримтанн Мór: Мунстерлік патша және Ирландияның жоғары патшасы
Crimthann mac Fidaig
Кримтанн Мór – 4 ғасырдағы Ирландияның жоғары королі, Манстер патшасы. Британия, Галлияда билік жүргізген, бірақ қарындасының уынан өлген. Тарихы, генеалогиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кримтанн Мор, Фидахтың ұлы, сондай-ақ Кримтанд Мор деп те жазылады, 4-ші ғасырдағы Мюнстердің жартылай мифологиялық патшасы және Ирландияның Жоғарғы патшасы. Ол Британия мен Галлияда жерлер бағындырған, бірақ қарындасы Монгфиндтен уланып қайтыс болған. Ол Шотландияның патшасы ретінде де танылған болуы мүмкін. Бұл Кримтанн осы есімді бұрынғы екі Ирландияның Жоғарғы патшасынан, Лейнстердің екі патшасынан және Мюнстердің тағы бір патшасынан ерекшеленеді. Маңыздысы, ол Baile Chuinn Chétchathaig (қорытынды) кіретіні болғандықтан, ол алты жүз жылдан астам уақыттан кейін Брайан Борумаға дейін Мюнстерден шыққан соңғы Ирландияның Жоғарғы патшасы болып саналады. Джеффри Китинг оның билігін сипаттаған және «Төрт шеңбердің жылнамаларында» айтылғаннан басқа, Кримтанд Мор мак Фидайг Патшалар циклдарына жататын көптеген әңгімелерде де маңызды рөл атқарады. Онда ол әдетте Ирландияның Жоғарғы патшасы ретінде Тоғыз Кепілдің Ниаллмен және Мюнстердің патшасы ретінде Коналл Коркпен ауыстырылады, ал оның қарындасы Монгфинд, Эохайд Мугмедонның бірінші әйелі, Үш Коннахтаның ата-анасы болады. Осылайша, бұл әйтпесе беймәлім рулық байланыс ортағасырлық Ирландияның көптеген ірі әулеттерінің мифологиясында орталық рөлде тұрады. Джеффри Китингтің айтуынша, Коннахттың аты аталмаған патшасының қызы Фидханг Кримтанн Мордың әйелі болған. Ол басқа дереккөздерде есімдері жоқ.
Crimthann Mór, son of Fidach '/k//r//iː//v//ən// /'/m//ɔər// //m//æ//k// /'/f//iː//aɪ/, also written Crimthand Mór, was a semi mythological king of Munster and High King of Ireland of the 4th century. He gained territory in Britain and Gaul, but died poisoned by his sister Mongfind. It is possible that he was also recognized as king of Scotland. This Crimthann is to be distinguished from two previous High Kings of Ireland of the same name, two Kings of Leinster, and another King of Munster, among others. Importantly, he is included in the Baile Chuinn Chétchathaig (summary), and is thus the last High King of Ireland from Munster until Brian Bóruma, over six hundred years later. In addition to having his reign described by Geoffrey Keating and mentioned in the Annals of the Four Masters, Crimthand Mór mac Fidaig also plays a major role in many stories belonging to the Cycles of the Kings. In these, he is typically succeeded by Niall of the Nine Hostages as High King of Ireland and by Conall Corc as King of Munster, while his sister Mongfind, the first wife of Eochaid Mugmedón, becomes the ancestor of the Three Connachta. Thus this otherwise obscure kindred is central in the mythologies of most of the great medieval Irish dynasties. According to Geoffrey Keating, Fidheang, daughter of an unnamed king of Connacht, was the wife of Crimthand Mór. She is not mentioned in other sources.
Тіл аударма
Санс Кормайк бойынша, Кримтханд Мór мак Фидайг Корнуоллда Динд Традуи немесе Динн Тради (Дун Тредюи/е, үш қамалдың бекінісі) деп аталатын үлкен бекініс салған. Оның болғанына күмән жоқ, британдық археологтар мен тіл білімі мамандары оны Корнуоллда және Уэльстегі бірнеше жерлермен анықтауға тырысты, мысалы, Дин Драйту, ол дыбысталу жағынан ұқсас. Дин Драйту қазіргі Данстер немесе жақын жердегі темір дәуірінің төбелік бекінісі Бат қамалы деп есептеледі. Ол сондай-ақ Динд мап Летайнмен байланысты болуы мүмкін, бұл Британияда ғасырлар бойы белсенді болған Мунстер патшалығының Уи Лиатайн тайпасы салған колониялық бекініс. Олар, Historia Brittonum-да айтылғандай, Кунедданың Солтүстік Уэльстен қууынан кейін Оңтүстік Уэльске немесе Корнуоллға шегінген болуы мүмкін. 1926 жылғы мақаласында Эойн МакНилл Уи Лиатайнның қозғалысын егжей-тегжейлі талқылайды, олардың Оңтүстік Ирландияны жаулап алудағы жетекшілік рөлін және кейінірек Брихиниог әулетін құруын көрсетеді, Уэльс шежірелері Ирландия шежірелеріндегі Уи Лиатайн әулеттерімен сәйкес келеді. Ол Деизидің Уэльстегі кез келген қонысы Кунедда ұлдарының Уи Лиатайнды қууына дейін бағынышты боларына сендіреді. Брихиниогтің негізін қалаушы Брайхан, бәлкім, ертедегі Уи Лиатайн әулетінің өкілі Макк Брокк, ал Бракан аты Уи Фидженти мен Уи Дедайдтың шежірелерінде де ерте кездеседі, олар Уи Лиатайнмен жақын туыс. МакНилл мұны Ирландиядағы билікке және олардың туысы, монарх Кримтханд мак Фидайгтің Британиядағы жаулауларына байланыстырады. Кримтханд Мór мак Фидайг және ертедегі Уи Лиатайн, шамамен 368 жылы болған тарихи Атакотти тайпасына жатқан болуы мүмкін. Даталардың сәйкестігіне назар аударыңыз.
According to the Sanas Cormaic, Crimthand Mór mac Fidaig built a great fortress in Cornwall known as Dind Traduí or Dinn Tradui (Dun Tredui/e, fortress of the three ramparts). There appears to be little doubt that it existed, and British archaeologists and linguists have attempted to identify it with a number of sites in Cornwall and in Wales as well, for example, Din Draithou, which is phonetically similar. Din Draithou is widely thought to be the modern Dunster, or the nearby Iron Age hillfort Bat's Castle. It may also be associated with Dind map Letháin, a colonial fortress constructed by the related Uí Liatháin, earlier form Létháin, kingdom of Munster, who is known to have been active in Britain for centuries. They may have retreated to South Wales or Cornwall after being expelled from North Wales by Cunedda, as mentioned in the Historia Brittonum. In a 1926 paper, Eoin MacNeill discusses the movements of the Uí Liatháin at considerable length, arguing their leadership in the South Irish conquests and the founding of the later dynasty of Brycheiniog, the Welsh genealogies matching Uí Liatháin dynasts in the Irish genealogies. He argues any possible settlement of the Déisi in Wales would have been subordinate until the ousting of the Uí Liatháin by the sons of Cunedda. The founder of Brycheiniog, Brychan, is in all probability the early Uí Liatháin dynast Macc Brocc, while the name Braccan also occurs early in the pedigrees of the Uí Fidgenti and Uí Dedaid, close kindred of the Uí Liatháin. MacNeill further associates this with the sovereignty in Ireland and conquests in Britain of their cousin germane, the monarch Crimthann mac Fidaig. Crimthand Mór mac Fidaig and the early Uí Liatháin may have belonged to the historical Attacotti (circa 368). Note the correspondence of dates.
Шығу тегі
Көптеген дереккөздерде (мысалы, Rawlinson B 502) Даир Серббаның немерелері ретінде, сонымен қатар Уи Лиатайн мен Уи Фиджентинің ата-бабасы, осы бауыр мен қарындас кейде кейінірек шетке кеткен немесе жойылған Эоганахтаның ерте тармағына жататын болып есептеледі, бірақ Даир Серббаның барлық ұрпақтары ерекше халыққа, мүмкін Даирлерге жататындығы ықтимал, бұл туралы Флан мак Лоншеннің ежегір ирланд поэмасында қынып айтылған. Дегенмен, Монгфиндті «Эрнайдың Монгфинді» (Érainn) деп атайды, бұл халықтың кез келген жағдайда Даирлермен байланысы бар. Rawlinson B 502 нұсқасында Даир Сербба Маг Брег (Брега), Мидеде дүниеге келгені айтылады, оның көп бөлігі оның өркендеген кезінде Эрайн немесе Даир жері болып қалып отырған болуы мүмкін. Кейінгі саяси шежірелер монархты тарихи Эоганахтаға жақындату үшін осы буынды жоюы мүмкін, оның табиғи туыстары көбінесе қараңғылыққа ұшыраған. Бірн осылардың бірін қайта жариялайды (2001), бірақ өзінің дереккөзін көрсетпейді, мүмкін Лауд 610, онда Кримтханд Мордың әкесі Айлиль Фланн Бектің ұлы Лар Фидах деп көрсетілген. Бұл қателік болуы мүмкін, немесе саяси аңыздарымен танымал Эоганахта әдебиетшілерінің осы бауыр мен қарындасты жаңа Манстер әулетімен жақындастыруға жасаған әрекеті болуы мүмкін. Лисмор кітабында Монгфиндті Даирдің (Серббаның?) қызы деп ғана айтылады, Фидах емес, ал онда Даирдің әкесі Финдхад деп аталады, ал Кримтханд Мор туралы мүлдем еске алынбаған.
As grandchildren of Dáire Cerbba (Cearba, Cearb) in most sources (e. g., Rawlinson B 502), also an ancestor of the Uí Liatháin and Uí Fidgenti, the brother and sister are sometimes regarded as belonging to an early branch of the Eóganachta which later became peripheral or became extinct, although it is more likely that all descendants of Dáire Cerbba belong to a distinct people, possibly the Dáirine, which may be hinted at in an obscure Old Irish poem by Flann mac Lonáin, although in the Banshenchas Mongfind is called "Mongfind of the Érnai" (Érainn), a people in any case related to the Dáirine. A passage in Rawlinson B 502 declares that Dáire Cerbba was born in Mag Breg (Brega), Mide, much of which probably remained Érainn or Dáirine territory at the time of his supposed floruit. Later political genealogies may remove this generation to make the monarch appear closer to the historical Eóganachta, his natural kindred having mostly fallen into obscurity. Byrne reproduces one of these (2001), and does not give his source, probably Laud 610, in which the father of Crimthand Mór is a certain Láre Fidach, son of Ailill Flann Bec. Possibly this is a mistake, or an attempt by the Eóganachta literati, well known for their political fables, to more closely associate the brother and sister with the new Munster dynasty. Mongfind is simply called the daughter of Dáire (Cerbba? ), not of Fidach, in the Book of Lismore, and there Dáire's father is called Findchad, while Crimthand Mór is not mentioned at all.