Кіріспе

Антонио Вивальдидің операсы

Мотезума, RV 723 – Антонио Вивальдидің Альвизе Джиусти жазған итальяндық либреттосымен үш актілі операсы. Либретто 1520 жылы қайтыс болған ацтектердің билеушісі Монтесуманың өміріне шала-шала негізделген. Операның тұңғыш қойылымы 1733 жылдың 14 қарашасында Венециядағы Сант-Анжело театрында болған. (Бұрынғы анықтамалық кітаптарда опера Монтесума деп аталған, бірақ түпнұсқа қолжазбаның қайта табылуынан кейін бұл Мотезума деп түзетілді.) Музыка жоғалып кеткен деп есептелген, бірақ 2002 жылы Берлиндегі Sing Akademie музыка кітапханасының архивінен табылған. Қазіргі заманда операның толыққанды сахналық тұңғыш қойылымы 2005 жылдың 21 қыркүйегінде Германияның Дюссельдорф қаласында өтті.

Негізгі мәліметтер және жұмыс тәжірибесі

Вивальдидің либреттосын венециялық заңгер Жироламо Джусти жазған. Оның либреттосы ацтек билеушісі Монтесуманың өмірінен алынған бір эпизодтың көркемделіп баяндалуы болды. Операның аяқталуы бақытты, ал нақты Монтесума Мексиканы испандықтар басып алғанда қаза тапқан. 1733 жылдың 14 қарашасында Венециядағы Сант-Анжело театрында алғаш рет қойылған бұл опера, Америка тақырыбындағы алғашқы опералардың бірі болды. Майкл Талботтың «Вивальди анықтамалығы» еңбегінде айтылғандай, Джустидің либреттосы сол кезге қарағанда «мексикалық император мен оның патшайымы Миренаға сирек кездесетін ықылас көрсеткен». Премьерада Мирена рөлін Вивальдидің қолдауында болған және оның «қажетті» примадоннасы деп есептеген Анна Жиро орындады. Басты рөлді неміс басы Максимилиано Милер орындады. Вивальди әдетте контральто дауысы бар кастрато әншілерін ұнатса да, бұл жолы сопрано кастрато Фернандо (Кортес) және мексикалық генерал Асперано рөлдерін жазды. Премьераның хореографы Джованни Галло болды, ал декорацияларын Антонио Мауро жасады. Премьера кезінде басылған либретто сақталған, бірақ музыка 2002 жылға дейін жоғалған деп есептелді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Синг Академиясының» кітапханасын Қызыл Армия басып алып, Кеңес Одағына, содан кейін Киевке (қазіргі Украина) әкетті. «Синг Академиясы» коллекциясы Германияға қайтарылғаннан кейін, Мотесуманың фрагментарлық ноталары (бірінші актінің басы және үшінші актінің үлкен бөліктері жоқ) музыкатанушылар тарапынан анықталды. Америкалық премьера 2009 жылдың 28 наурызында Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында өтті. Оны Лонг-Бич операсы сахналадырып, орындады, ал музыкалық сүйемелдеуді Дэвид Швейцер басқарған Musica Angelica тобы жасады, дирижерлік жасаған – Андреас Митисек.

Әдебиеттегі сілтемелер

Алехо Карпентьедің "Барокко концерті" романында есімсіз басты кейіпкер, конкистадордың туысы, 1709 жылы Венецияға сапар шегеді. Ол Антонио Вивальдимен, сондай-ақ Доменико Скарлаттимен және Георг Фридрих Гендельмен танысады. Карнавал кезінде ол Монтесуманың маскасын киеді. Қызығушылық танытқан Вивальди оқиғаның мәнін түсіндіруді сұрайды. Ацтек империясын испандықтардың жаулап алу туралы естіген Вивальди осы оқиға негізінде опера жазуға бел буады. Соның нәтижесінде "Мотесума" операсы дүниеге келеді.