Кіріспе

Портрет суретшісі (1874-1970)

Ромен Брукс (туған Беатрис Ромен Годдард; 1 мамыр 1874 – 7 желтоқсан 1970) – негізінен Париж мен Каприде жұмыс істеген американдық суретші. Ол портреттер салуға маманданған және сұр түске жақын, ақырын өңделген түстік палитраны қолданған. Брукс кубизм мен фаувизм сияқты заманауи өнер бағыттарына мән бермей, Чарльз Кондер, Уолтер Сикерт және Джеймс МакНилл Уистлердің туындыларынан шабыттанған өзінің ерекше эстетикалық көзқарасын дамытты. Оның суреттерінде белгісіз модельдерден бастап, ақсүйектерге дейін әртүрлі адамдар бейнеленген. Ол әйелдерді андрогин немесе еркек киімдерінде сомдаған суреттерімен танымал, соның ішінде 1923 жылғы автопортреті ең көп көшірілген туындысы болып табылады. Брукс бай отбасында дүниеге келсе де, әкесі алкоголизмнен зардап шегіп, отбасын тастап кеткеннен кейін бақытсыз балалық шағын өткізді; анасы оны эмоционалды түрде қорласа, ағасы психикалық ауруға шалдықты. Оның өзі айтуынша, балалық шағының әсері өміріне қанағатсыздық әкелді. Ол бірнеше жыл Италия мен Францияда кедей студент ретінде оқыды, содан кейін 1902 жылы анасының қайтысынан кейін зор байлыққа ие болды. Байлық оған өзі қалаған суреттерді салуға мүмкіндік берді. Ол көбінесе өзіне жақын адамдарды суретке түсірді, мысалы, итальяндық жазушы және саясаткер Габриэль Д’Аннунцио, орыс бишісі Ида Рубинштейн және 50 жылдан астам уақыт бойы бірге болған серігі, жазушы Натали Барни. Ол 1970 жылға дейін өмір сүргенімен, 1925 жылдан кейін көп сурет салған жоқ деген қате пікір бар, бірақ оның керісіне дәлелдер жеткілікті. Ол 1930 жылдары автоматты сурет салуға дейінгі "алдын ала жоспарланбаған" техникаларды қолданып, бірқатар суреттер жасады. 1930 жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласында Карл Ван Вехтен мен Мюриел Дрейпердің портреттерін аяқтады. Оның көптеген туындыларының қатында жоқ, бірақ фотосуреттер оның үздіксіз жұмыс істегенін көрсетеді. Оның шығармашылығы 1961 жылғы герцог Уберто Строццинің портретімен аяқталған деп есептеледі. Оның шешесінің әкесі – көмір өндіруші миллионер Исаак С. Уотерман кіші болған. Оның ата-анасы оның кішкентай кезінде ажырасып, әкесі отбасын тастап кеткен. Беатрис Нью-Йоркте тұрақсыз анасымен өсті, ол оны эмоционалды түрде қорласа, психикалық ауруға шалдыққан ағасы Сент-Марға көңіл бөлді. (қазіргі Доан академиясы) – Нью-Джерси штатының Берлингтон қаласындағы Епископальдық қыздарға арналған интернат. Кейін ол монастырлық мектепке барды, анасымен бірге Еуропаны үнемі көшіп-қонып жүрген кезде, бірақ саяхаттың стресі Сент-Марды бақылауды қиындатты. Ересек болғаннан кейін Годдард Брукс өзін "балалық шақырылған шейіт" деп атады. 1893 жылы 19 жасында Годдард отбасын тастап, Парижге кетті. Годдард өмірлік сыныптағы жалғыз әйел студент болды, себебі әйелдердің жалаңаш модельдерден сурет салуы әдеттегідей емес еді. Ол жыныстық қысымға тап болды. Бір оқушы оның орындығында порнографиялық үзінділері бар кітапты ашық қалдырғанда, ол оны алып, оның бетіне ұрып жіберді, бірақ ол және оның достары оны қуалай берді. Ол одан күштеп үйленуге мәжбүрлегеннен кейін Каприге қашып кетті. 1899 жылдың жазында Годдард Капри аралының ең кедей ауданында студия жалдады. Бар күшін салса да, ақшасы жеткіліксіз болды. Бірнеше ай бойы аштан өліп қалғаннан кейін, ол денсаулығына қатысты қиындықтарға тап болды. 1901 жылы ол ағасы Сент-Мар қайтыс болғаннан кейін Нью-Йоркқа оралды; қайғыға батқан анасы бір жылдан кейін қант диабетінің асқынуларынан қайтыс болды. Годдард 28 жасында әпкесімен бірге атасы Уотерман қалдырған зор мүлікті мұра етті, бұл оларды тәуелсіз байларға айналдырды.

Жеке өмір

Лесбиянка болғанына қарамастан, 1903 жылдың 13 маусымында Годдард өзінің досы Джон Эллингэм Брукске үйленді және британдық азаматтық алды. Олар ажырасқаннан кейін де ол Брукске жылына 300 фунт жәрдем төлей берді. Ол 1929 жылы бауыр қатерінен қайтыс болғанға дейін Капри аралында Е. Ф. Бенсонмен бірге жайлы өмір сүрді.

Мансап

1904 жылы Брукс өзінің жұмысына, әсіресе ерте туындыларында қолданған жарқын түстер схемасына көңілі толады. Ол Корнуолл жағалауындағы Сент-Айвс қаласына сапар шегіп, кішкентай студия жалдап, сұр түстің әртүрлі жаңдалатын тондарын үйренуге кірісті. Оған жергілікті суретшілер тобы жұмыстарын бейресми көрмеге қоюды ұсынғанда, ол тек сұр бояумен тәжірибе жасаған картон қиындыларын ғана көрсетті. Осыдан бастап оның суреттерінің көбі сұр, ақ және қара түстер негізінде жасалған, ал оқра, умбра, ализарин және көк түстермен сәнделген. 1905 жылға қарай ол өзінің тональды палитрасын тауып, осы үндестіктерді өмірінің соңына дейін дамыта берді.

Бірінші көрме

Брукс Сент-Айвстен Парижге көшіп келді. Пабло Пикассо мен Анри Матисс сияқты жас кедей суретшілер Монпарнас пен Монмартрдың богемиялық аудандарында жаңа өнер тудырып жатты. Брукс 16-шы округке пәтер алып, жоғары әлеуметтік топтармен араласып, бай және танымал әйелдердің портреттерін салған. Олардың ішінде оның қазіргі сүйіктісі, де Полиньяк принцессасы да болды. 1910 жылы Брукс беделді Дюран Руэль галереясында өзінің алғашқы жеке көрмесін өткізіп, он үш картинасын қойды, олардың көбісі әйелдер мен жас қыздардың суреттері болатын. Кейбіреулері портреттер еді, ал қалғандары интерьерде немесе біртекті фонда беймәлім үлгілерді, көбінесе ойлы немесе жабық көріністермен бейнеледі. Суреттер көбінесе нақтылыққа жақын, Белль Эпок сәнінің егжей-тегжейіне назар аударатын, сонымен қатар қолшатырлар, вуальдер мен әсем қалпақтарды көрсетті. Брукс 1910 жылғы әйел суретші үшін қаулылы болған екі жалаңаш зерттеуді осы алғашқы көрмеге қосты. «Қызыл жакетте» (La Jaquette Rouge) жас әйел үлкен бүктемелі экранның алдында тұр, үстіне тек кішкентай ашық жакет киген, қолы артында. Оның әлсіз денесі мен мұңды көрінісі замандас сыншының оны құрғақ деп сипаттауына себеп болды, ал Брукс оны жай ғана «суық келген кедей қыз» деп атады. Екінші картина, «Ақ азалия», диванда жатқан әйелдің жанындағы жалаңаш суреті, оның сексуалдық мәні күшті. Заманауи сыншылар оны Франсиско де Гояның «Жылаңаш маха» және Эдуард Маненің «Олимпия» картиналарымен салыстырды. Алайда, «Ақ азалия» суретіндегі әйел осы картиналардағы әйелдерден айырмашылығы, көрерменнен бұрылып тұрады, ал оның үстіндегі фонда Брукс өте ұнатып жүрген жапондық гравюралардың сериясы бейнеленген. Көрме Брукстің суретші ретінде беделін қалыптастырды. Пікірлер жоғары бағаланды, ал ақын Роберт де Монтескю оны «жандардың ұрысы» деп атап, мақтау өлең жазды. Оның үйінің сәлдік дизайны да назар аударды, оған жиі интерьер дизайны бойынша кеңес сұрап жүрді, кейде ол осы кеңестерді берді, бірақ декоратор рөлін ұнатпады. Брукс Париждің жоғары қоғамынан көңілі тоймады, әңгімелер көңілсіз болды және адамдар оның артынан сөздер айтып жатқандай сезімде болды. Өнердегі жетістіктеріне қарамастан, ол өзін «лапиде» деп сипаттады, яғни таспен лақтырылған адам.

Габриэль Д'Аннунцио мен Ида Рубинштейн

1909 жылы Брукс Францияға қарыздан қашу үшін келген итальяндық жазушы және саясаткер Габриэль Д’Аннунциомен танысты. Ол оны шейіт болған суретші, тағы бір lapidé ретінде қарастырды; ол оның шығармаларына негізделген өлеңдер жазды және оны «заманауи суреттегі сұрлардың ең терең және дана оркестрлеушісі» деп атады. 1911 жылы Брукс украиналық еврей актрисасы және биші Ида Рубинштейнмен романтикалық қарым-қатынасқа түсті. Рубинштейн өзінің заманында үлкен танымалдыққа ие болды және Серж Дягилевтің «Орыс балеттері» балетінде өнер көрсетіп, үлкен шу шығарды. Рубинштейн Бруксқа қатты ғашық болды; ол елде ферма сатып алғысы келді, онда олар бірге өмір сүре алады – Брукс қызығушылық танытпаған өмір салты. 1914 жылы олар ажырасса да, Брукс Рубинштейнді басқа тақырыптарға қарағанда жиі суреттеді; Брукс үшін Рубинштейннің «көңілді және андрогиндік сұлулығы» эстетикалық идеалды білдірді. Бұл суреттердің ең алғашқысы – аллегориялық жалаңаш суреттер. «The Crossing» (сонымен қатар «The Dead Woman») картинасында Рубинштейн комада жатқандай көрінеді, ақ төсекке немесе бейітке қара түстегі бос орынға қарсы созылып жатыр. Бұл суретті Брукс өлім деп түсіндірді немесе Брукстың символды қанатында жыныстық қанағаттандырумен жүзіп жүр. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Брукс соғыстағы Францияның символды бейнесі – «The Cross of France» картинасын суреттеді. Бұл сурет Рубинштейннің портреті болмаса да, оған ұқсайды және ол оған модель болған болуы мүмкін. Ол Д’Аннунционың соғыста батылдық пен шешімділікке шақыратын өлеңімен бірге көрмеге қойылды, кейіннен Қызыл Крестке қаражат жинау үшін сатылған кітапшада қайта шығарылды. Делакруаның «Еркіндік» картинасы қаруды қолға алған париждіктердің тобының басшылығымен, ал «Францияның кресті» картинасының тақырыбы жалғыз тұр. Брукс 1912 жылы Д’Аннунционың портреті мен 1914 жылы өзін-өзі суреттеген суреттегі қаһармандықпен оқшауланған кейіпкердің романтикалық бейнесін қолданды; субъектілер қараңғы плащтарға оралып, теңіз пейзаждарына қарсы оқшауланған. Соғыс кезінде Д’Аннунцио ұшақ эскадрильясының басшысы ретінде ұлттық батыр атанды. Париж бейбітшілік конференциясы кезінде ол Италияның Хорватияға беруіне жол бермеу үшін Фиуме қаласын басып алып, ұстап алған ұлттық ереуілшілердің тобын басқарды. Ол қысқа уақытқа үкімет құрды, итальяндық Карнаро регенттігін құрды, өзі дуче болды. Ол ешқашан Бенито Муссолини үкіметінің құрамына кірген емес. Фашизмнің бастауышы ретінде қарастырылғанымен, Д’Аннунцио өмірінің соңында Муссолинимен немесе фашизммен байланысын жоққа шығарды. Брукстің консервативті саясатының егжей-тегжейін оның Д’Аннунциомен достығы және оны суретші және азап шегуші ретінде құрметтеуі жасырып қалды. Оның фашистік картаны көтеріп жүргені немесе итальян фашизміне жанашырлық танытқандығы туралы ешқандай дәлел жоқ. Оның суреттеріндегі классицистік индивидуализмге Д’Аннунционың эстетикасы әсер еткен болуы мүмкін – бұл Брукс портреттерінің бейнелеріне тартылған кейбір көрермендерді мазалаған идея. 2016 жылдың 16 маусымында доктор Лангер мен Легион тобының жетекшілігімен жас итальяндық зерттеуші Джованни Рапаццини де Бузачкарини Гардонедегі Виториаледе Брукстың ұзақ уақыт жоғалған ерте жұмысын тапты. Брукс (Пьетро ди Кристофоро Ваннуччи 1450–1523) Римде ақшасы жоқ өнер студенті болған кезде Уффицидегі Перуджиноның «Жас жігіттің портреті» суретін көшірген. Ол жігітті өзімен қыз кезде ұқсайтынына сеніп сурет салған. Кейін ол суретті Д’Аннунциоға оның сүйіктісі болудан бас тартқанда әзіл ретінде берді. Д’Аннунционың әдепсіз әдеті – «Римдік ой» – оның сүйіктілерінің суреттерін бір алаяқтың галереясына іліп қою еді. Бузачкарини бұл суретті музыка бөлмесінен тапты. Д’Аннунцио мен Брукс 1910 жылдың жазында Франция жағалауындағы виллада болды, бірақ Д’Аннунционың қызғанышпен бұрынғы сүйіктілерінің бірі оның жұмысына кедергі келтірді. Ол Брукс вилласының қақпасына тапанша ұстап келіп, кіруді талап етті. Брукс Рубинштейнді соңғы рет «Жылаушы Венера» (1916–1917), Брукс қарым-қатынас кезінде түсірген суреттерге негізделген жалаңаш суретке түсірді; оған олар қажет болды, өйткені Рубинштейн мұндай тынышсыз және сенімді емес модель болды. Брукстің әлі жарық көрмеген естеліктеріне сәйкес, картина Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан «танымал құдайлардың өліміне» бейнелейді. Ол Венераның бет-бейнесін көп рет бояуға тырысқанын айтты, бірақ Рубинштейннің беті қалайда қайтадан пайда болды: «Ол өз-өзіне ойда қалып қояды».

Натали Барни мен Сол жағалау портреттері

Брукс өміріндегі ең ұзақ және маңызды қарым-қатынас – американдық жазушы Натали Клиффорд Барни және француз аристократы Лили де Грамонтпен құрған үшжақты серіктестігі болды. Олар өмір бойы бірге болды. Барнидің моногамды еместігі белгілі болғандықтан, екінші екі әйел оны қабылдауға мәжбүр болды. Брукс Барнимен 1916 жылы танысты, сол кезде жазушы жеті жылдан бері герцогиня Элизабет де Грамонтпен, сондай-ақ Лили немесе Элизабет де Клермон-Тоннерре деп танылғанмен қарым-қатынаста болды. Ол үйленген және екі қызының анасы еді. Барни Граммонтқа неке шарты ұсынғаннан кейін, бірақ Брукстан бас тартпай, үш әйел өмір бойына тұрақты үшбұрыш құрды, онда ешкім үшінші дөңгелек болған жоқ. Граммонт, сол кезеңнің ең әсерлі дәм таңдаушысы және аристократы, олардың құндылықтарын былай деп түйіндеді: "Адамдар өмірден басқалардан көбірек нәрсені қалай алуға болатындығын біледі". Брукс Барниге берілгенімен, оның қасында толық уақыт тұрмақшы болмады. Ол Парижді ұнатпады, Барнидің достарын жек көрді және Барнидің үнемі әлеуметтік ортаға қатысып, қуанатынын жек көрді. Ол жалғыз қалғанда ғана толыққанды өзін сезінді. Брукске жалғыздық қажеттігін қанағаттандыру үшін әйелдер екі жеке қанаттан және асхананы біріктіретін жазғы үй салды, оны Villa Trait d'Union, "сызықша үйі" деп атады. Брукс жылдың бір бөлігін Италияда немесе Барниден алыс Еуропаның басқа жерлерінде өткізді. Бұл қарым-қатынас 50 жылдан астам сақталды. Брукс салған Барнидің портреті 1920-жылдардағы басқа суреттерінен гөрі жұмсақ көрінеді. Барни 20 Rue Jacob көшесіндегі үйінде, салон өткізген жерінде, түлкінің терісінен жасалған пальтоға оралып отыр. Оның артындағы терезеден қармен жабылған аула көрінеді. Брукс өзінің композицияларына жануарларды немесе жануарлардың модельдерін жиі қосып, суреттегі адамның мінезін көрсетуге тырысты. Ол Барниді атпен бірге суреттеді, ал ат тұрған қағаз Барнидің қолжазбаларының бірі болуы мүмкін. 1920-1924 жылдар аралығында Брукс салған көптеген суреттерде Барнидің әлеуметтік айналымындағы немесе оның салонына келген әйелдер бейнеленген. 1940-жылдардың соңында Брукс студиясын аралаған Трумэн Капоте оны "1880-1935 жылдар аралығындағы барлық атақты лесбиянкалардың галереясы" деп атағанда асыра айтқан болуы мүмкін, бірақ Брукс олардың көптегенін суреттеді. Барнидің сол кездегі сүйіктісі – Эйр де Ланукс, оның сүйіктісі – Рената Боргатти, Радклиф Холлдың серіктесі – Уна, Леди Трубридж және суретші Глюк (Ханна Глюкштейн) еді. Брукстің тағы бір сүйіктісі – эксцентриктік Маркеза Луиза Касати, оның портретін 1920 жылы Каприде салған. Олардың кейбіреулерінде еркек киімдерінің элементтерін киген әйелдер бейнеленген. 1903 жылы Брукс күйеуін шашын қысқа қырқып, тігіншіден еркек киімдерінің костюмын тапсырыс бергенімен таң қалдырды, бірақ 1920-жылдардың ортасында әйелдер үшін шашты қысқа қырқу және тігілген жакет кию – юбкамен бірге – танымал сәнге айналды, ол журналдарда "қатаң еркектік" көрініс ретінде талқыланды. Глюк, Трубридж және Брукс сияқты әйелдер еркек киімдерін еркек ретінде емес, жыныстық бағдарын басқаларға көрсету үшін пайдаланды. Алайда, бұл суреттер жасалған кезде, бұл кодты тек таңдалған азаматтар ғана түсіне алды. Көпшілік үшін бұл суреттердегі әйелдер жай ғана сәнді көрінді. 1923 жылы Брукс салған ағылшын суретшісі Глюк қазіргі баспасөздерде киім кию стилімен қатар өнер саласында да танымал болды. Ол 1920-жылдары қабылдауға болмайтын барлық жағдайда шалбар киіп, еркектік стильді одан да әрі жылжытты. Ол туралы мақалалар оның транс-киінін көркемдік эксцентриктік немесе ол ультрамодерн екенін білдіретін белгі ретінде ұсынды. Брукс салған портретте Глюк ақ түсті қышқылданған көйлек, жібек галстук және "ақылсыз тігінші" жасаған ұзын қара белбеулі пальто киген. Оның оң қолы белінде ер адамның шапкесін ұстап тұр. Брукс бұл еркек киімдерін бір кездері "La Belle Époque" суретшісінің шатыршалары мен страустың қауырсындарына берген көңіл-күйімен суреттеді. Алайда, Брукстің көптеген ерте суреттерінде "көкше киімдер, бүркемелі шапқыштар және әйелдіктің басқа да кезеңдік тұзақтары" күйзеліске ұшыраған және кері қайтарылған тұлғалар бейнеленсе, Глюк өзін-өзі ұстаған және тыныш жанды суретші, ол өзін маңызды қабылдауға тырысады. Оның сыртқы келбеті соншалықты андрогинді, оны әйел ретінде атаудың көмегінсіз анықтау қиын болады, ал атаудың өзі – "Питер, жас ағылшын қызы" – бейнедегі жыныстық екіталайлықты көрсетеді. Брукс салған 1923 жылғы өзінің портретінде мұңды тон байқалады. Брукс – өзінің киімдерін де дизайндаған – тігілген атты пальто, қолғап және цилиндрде өзін суреттеген. Оның артындағы ғимарат қираған, аспаны күлгін түсті. Суреттегі жалғыз жарқын түстер – оның ерінген және Легион құрметінің қызыл лентасы, ол жағасында тағылған, бұл "Францияның кресі" суретіндегі Қызыл крест белгісін еске түсіреді. Оның көздері шляпаның қалқасымен жасырылған, сондықтан бір сыншының айтуынша, "ол сіз жақындап келгенше сізге қарайды. Ол сіздің жақындауыңызды пассивті түрде қабылдамайды, сіздің көңіліне тиесілі емессіз".

Брукстың әдеби портреттері

1925 жылы Брукс Парижде, Лондонда және Нью-Йоркте жеке көрмелер өткізді. Брукс 1925 жылдан кейін сурет салуды тоқтатты деген мәлімдемені растайтын ешқандай дәлел жоқ. 1930-шы жылдары Нью-Йоркте болғанда, ол 1936 жылы Карл Ван Вехтеннің, ал 1938 жылы Мюриел Дрейпердің портреттерін салған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Наталимен Флоренцияда қамауда болғанда, ол сурет салуға қажетті бояулар сатып алғанын білеміз. Біз зерттеушілер ретінде фотосуреттер арқылы Брукстың жоғалған туындылары әлі де табылмай жатқанын білеміз. Сонымен қатар, Брукс 1961 жылы 87 жасында бұрынғы ғалымдар оның соңғы портреті деп есептеген суретті аяқтады. Суретші өмірі бойы сурет салғанын айтқандықтан, МакАвой оның портретін салған кезде ол сурет салмайды деп есептеуге ешқандай себеп жоқ. Шындығында, ол 1968 жылғы аудио сұхбатында МакАвойдың портретінде палитра ретінде қолданған шыны үстелдің орнына құрғаған қылшықтар бейнеленгеніне ренжіді, тіпті "Мен сурет салмаймын ба" деді. Оның сөздері оның суретші ретінде құрғап қалмағанын көрсетеді. Шынында, ол МакАвойдың өзінің портретін салуын қалаған, бірақ ол оған отыруға уақыт таппады. 1930-шы жылдары ол үш жазушының әдеби портреттерінің нысаны болды. Олардың әрқайсысы оны Париж мен Капридегі лесбияндық әлеуметтік айналымдардың бір бөлігі ретінде бейнеледі. Брукс Радклифф Холлдың алғашқы романы "Кемір" (1924) романындағы суретші Венеция Фордтың прототипі болды. Басты кейіпкер Сьюзан Брент Фордты Париждегі маскарад балында әйелдер тобының арасында кездестіреді; осы әйелдердің сипаттамалары Брукс портреттерімен, әсіресе Элизабет де Грамонт пен Уна Траубридж портреттерімен тым жақын. Брент "Жылаушы Венера" картинасын көргеннен кейін күйеуін тастап, өнерге бет бұруға шешім қабылдайды. Брукс Комптон Маккензидің "Тамаша әйелдер" (1928) романында да пайда болды, бұл роман Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Капридегі лесбияндық әйелдер тобы туралы, ол композитор Олимпия Ли рөлінде болды. Роман сатирикалық болғанымен, Маккензи Бруксқа қалған кейіпкерлерге қарағанда құрметпен қарады, оны басқалардың қызғанышпен байланысты интригаларының – тіпті оның өзі де олардың ортасында болғандардың – байсалды бақылаушысы ретінде бейнеледі. Джуна Барнстың "Ladies Almanack" (1928) романында, Натали Барнидің Париждегі айналымының кілт романында, ол қысқаша Cynic Sal рөлінде пайда болады, ол "Пексниф дәуірінің кочерс сияқты киінеді" – бұл оның 1923 жылғы автопортретіндегі киім стиліне сілтеме.

Суреттер және кейінгі өмірі

1930 жылдан бастап оның туындылары ұмытылған еді. 1930 жылы, аяғы бұралып жатқанда, Брукс 100-ден астам суреттер жасауға кірісті, онда адамдар, періштелер, демон, жануарлар мен құбыжықтар үздіксіз қисық сызықтардан құралған бейнелерде бейнеленген. Ол сызықты бастағанда, ол қайда жететінін білмейтінін және суреттер "алдын ала ойланбастан, санадан тыс дамып келе жатқанын" айтты. Брукс сол кезде жарық көрмеген естеліктерін – "No Pleasant Memories" атты кітабын жазып жүрді. Сыншылар оларды оның балалық шағының оған әсерін зерттейтін туындылар деп түсіндірді – бұл тақырып тіпті оларға қол қою үшін таңдаған символында да көрінеді, ол – көктемдегі қанат. Он жылдар өткен соң, 85 жасында ол: "Менің қайтыс болған анам менің өмірім мен шындық арасында тұрады" деді. Бірнеше жазушылар Брукс сурет салуды тоқтатты деп есептейді, бірақ ол өзінің өмірі бойы сурет салғанын айтады. 1937 жылы ол Парижден Италияның Флоренциясынан тыс орналасқан Вилла Сант-Агнесеге көшіп келді, ал 1940 жылы – Германияның Францияға басып кіруінен қашып, Барни оған қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Брукс Барнимен бірге Парижге оралудан бас тартты, өйткені ол "сурет салуға және суретшінің өміріне қайта оралуды" қалады, бірақ іс жүзінде соғыстан кейін ол өнерден бас тартты. Олар Барнимен бірге оның туындыларын насихаттауға және оның суреттерін галереялар мен мұражайларда көрсетуге қатысты. Ол көбірек оңашаланып, Барни оны жиі бақылап тұрса да, 1950 жылдардың ортасында ол қонақүйге қоныстанды, Брукспен тек түскі ас ішуге ғана кездесетін. Брукс апталар бойы қараңғы бөлмеде көру қабілетін жоғалтып бара жатыр деп ойлап отырды. Secrest-тің сөзіне сүйенсек, ол параноик болып, біреу оның суреттерін ұрлап, ал шофері оны улауды жоспарлап отыр деп қорқып жүрді. Алайда, кейінгі зерттеулер (Langer) зерттеушілерді оның қорқыныштары негізсіз емес деп ойландырды. 1965 жылғы хатында ол Барниге бақшадағы ойындықтарға жатпауды ескертті, әйтпесе өсімдіктер оның өмірлік күшімен қоректенеді: "Ағаштар, әсіресе, біздің жауымыз және бізді құрғатып жібереді". Өмірінің соңғы жылында ол Барнимен толығымен байланысын үзіп, хаттарға жауап бермей, Барни келгенде есікті ашпады. Оның мұндай әрекеттерінің себептері Langer-дің өмірбаянында айтылған. Ол 1970 жылы 96 жасында Ниццада қайтыс болды. Брукс Ниццадағы ескі ағылшын зиратында анасы мен ағасы Сент-Мармен бірге отбасылық жер учаскесіне жерленген.

Әсерлер

Брукс өз заманының көркемдік ағымдары мен қозғалыстарынан алшақтап, "фовистер, кубистер және абстрактілі экспрессионистердің жоққа шығарылғандай" әрекет етті. Дегенмен, кейбір сыншылар Брукс Обри Бердслидің иллюстрацияларынан әсер алды десе, бұл пікірді Брукс өзі 1968 жылғы аудио сұхбатында жоққа шығарды. 1930 жылдардағы суреттердің образдылығы Брукстың 1880-жылдардың соңында, жасөспірім шағында бастаған сюрреализмдегі тәжірибелерін жалғастырады. Оның "алдын ала жоспарланған" суреттерді санастыдан тысқа шығу жолы ретінде пайдалануы 1920-шы жылдардағы сюрреалистердің автоматты суреттерімен салыстырылды, бірақ Брукстың туындылары Андре Массон сияқты сюрреалистерден ондаған жыл бұрын жарық көрді. МакАвой оны алғашқы сюрреалист деп атады. Брукс өзі "Уистлердің тоннарының керемет нәзіктігіне таң қалғанын" айтты, бірақ оның "симфонияларында" осыған сай келетін сезімталдық жетіспейді деп ойлады. 1920 жылғы бір портрет композициясымен Уистлердің суретіне ұқсауы мүмкін. Позалар дерлік бірдей болғанымен, Брукс кішкентай қызды және Уистлердің үйіндегі барлық бөлшектерді алып тастап, тек Боргатти мен оның фортепианосын қалдырды – өнеріне толыққанды берілген суретшінің бейнесі.

Мұрасы мен қазіргі сын

Брукстің реалистік стилі көптеген сыншыларды оны мойынбұруға итермелеген болуы мүмкін, ал 1960 жылдары оның туындылары көбінесе ұмытылды. 1980 жылдардан бері бейнелеу өнерінің қайта жаңғыруы және өнер арқылы гендер мен сексуалдықты зерттеуге жаңа қызығушылық оның туындыларын қайта қарауға мүмкіндік берді. Ол қазіргі заманғы суретшілердің гендерлік вариацияны және трансгендерлік тақырыптарды бейнелейтін жұмыстарының алға басушысы ретінде қарастырылады. Сыншылар оның 1920 жылдардағы портреттерін «гендерлік ролдерді бұзуды бір түрлі батырлыққа жатқызып, сырттай тойлау» деп сипаттады. Бір сыншы оларды Рашмор тауындағы бейнелермен салыстырды. Брукс өзінің портреттерін осы тұрғыдан қараған сияқты. Натали Барнидің естеліктерінде бір әйел өзінің портретін көрген соң: «Мені әдемілемедің», – деп шағымданған, ал Брукс оған: «Мен сені құрметтедім», – деп жауап берген. Брукс әрқашан өзінің модельдерін құрметтемеген. Мұрагерлікпен келген байлық оны суреттерін сату қажеттілігінен босатты; ол өз көрермендерін риза қылды ма, жоқ па, оған ешқандай маңызы болмады, ал оның өткір тілі, еркі берілгенде, ойран салушы болуы мүмкін. Соның бір жарқын мысалы – 1914–1915 жылдардағы Эльзи де Вольфтың портреті, ол, Брукс пікірінше, оның монохроматикалық түс схемаларын көшіріп алған интерьер дизайнері. Брукс де Вольфты ақ түсті көйлекпен және душ капегіне ұқсайтын капотпен бейнеледі; оның жанындағы үстелге қойылған ақ керамикалық ешкі оның жалған күлкісін еліктейтіндей. Брукстің ең көп талданған туындыларының бірі – 1924 жылғы Уна, Леди Трубридждің портреті, ол әйелдердің өзін-өзі күшейту бейнесінен бастап карикатураға дейін әртүрлі интерпретацияланды. Көркемсурет сыншысы Майкл Дункан картинаны Трубридждің «әсем киіну әдетін» паш етумен байланыстырса, ал Мерил Секрест үшін бұл «ирониялық пікірлердің шедеврлік туындысы». Лаура Доан 1924 жылғы газеттер мен журналдардағы мақалаларға сілтеме жасай келіп, жоғары жағалар, тігілген атлас жакеттер және сағат тізбектері әйелдер киімінің соңғы үлгісі ретінде сипатталғанын айтады, Трубриджді «модаға құштар және сәндік бөлшектерге назар аударатын» деп сипаттайды. Бірақ бұл британдық мода Парижде бағаланбаған болуы мүмкін; Натали Барни және оның айналасындағылар Трубридждің киімдерін күлкілі деп санады. Брукс Барниге жазған хатында өзінің пікірін былай білдірді: «Унаны суретке салу қызық. Оның киімі таң қалдырады. Ол, мүмкін, өмір сүріп, болашақ ұрпақтарды күлдіруі мүмкін». 2016 жылы Smithsonian журналы Ромен Брукстің өнерінің көрмесін жариялап, «Әлем енді Ромен Бруксті түсінуге дайын» деп мәлімдеді.