Кіріспе

Дербиширдегі Елизаветалық ауылдық үй, Англия, Ұлыбритания. Дербиширдегі Хардвик залы – Елизаветалық дәуірдегі маңызды сәулеттік ескертекіш, Елизаветалық кезеңдегі сарай үйлердің көрнекті үлгісі. 1590 және 1597 жылдар аралығында Хардвиктің Бессі үшін салынған, оны Ренессанс стилінің шебері Роберт Смитсон жобалаған. Хардвик Холл – бұл стильдің Англиядағы алғашқы интерпретацияларының бірі, ол Флоренциядан жайлап таралып, сәнге айналды. Оның Ұлыбританияға келуі тұрғын үйлерді бекіту қажеттігінің жойылған және заңмен тыйым салынған кезеңмен сәйкес келді. Ғасырлар бойы Кавендиштер отбасының және Девоншир графы мен герцогының иелігінде болғаннан кейін, 1956 жылы үйдің меншігі Қаржы министрлігіне, ал 1959 жылы Ұлттық трастқа берілді. Ғимарат қирауға жақын болды және нығайту мен қалпына келтіруді қажет етті. Зал толығымен жұртшылыққа ашық және 2019 жылы 298 283 келушіні қабылдады.

XVI ғасыр

Хардвик залы Честерфилд пен Мэнсфилд арасында, Дербишир ауылдық жеріне көрініс беретін төбеде орналасқан. Хардвик залын 16-шы ғасырдың соңында Роберт Смитсон жобалаған. Хардвикті Шрусбери графесі Бесс, сондай-ақ Девоншир герцогтарының арғы тегі тапсырыс берген, ол 20-шы ғасырдың ортасына дейін оның ұрпақтарына тиесілі болды. Бесс Хардвик Англияның Елизавета I патшайымынан кейінгі ең бай әйел болды, ал оның үйі оның байлығы мен билігінің айқын көрсеткіші болуы тиіс еді. Ол кезде әйнек сәндік саналатындықтан, терезелер ерекше үлкен және көп санды болды, соның салдарынан «Хардвик залы, қабырғадан гөрі әйнек» деген мақал пайда болды. Залдың мұржалары сыртқы қабырғаларды әлсіздетпеу үшін, құрылыстың ішкі қабырғаларына орнатылған, бұл үлкен терезелерге кең мүмкіндік берді. Үйдің дизайны тұрғын үй сәулетінде ғана емес, сонымен қатар үлкен үйлерде өмір сүрудің жаңаша әдісін де көрсетті. Хардвик – үлкен залы кіреберіспен тік бұрышпен емес, үйдің ортасымен өтетін ось бойында салынған алғашқы ағылшын үйлерінің бірі. Үш негізгі қабаттың әрқайсысының төбесі төменгі қабаттан жоғарырақ, төбе биіктігі бөлмелердің иелерінің мәртебесін көрсетеді: ең төменгі қабатта ең қарапайым, ал ең жоғары қабатта ең сәнді. Кең, иректелген тас баспалдақ екінші қабаттағы мерекелік бөлмелерге көтеріледі; олардың ішінде ағылшын үйлеріндегі ең үлкен галереялардың бірі бар. Сонымен қатар, аң ауының көріністерін бейнелейтін әсем гипстен жасалған фризбен безенілген, кілеммен жабылған үлкен зал да бар, ол көбінесе өзгертілмеген күйінде сақталған. Сәулет өте ықпалды болды, 1608 жылдың наурыз айында Хатфилд Хауста жаңа ғимараттарды жоспарлап отырған Солсбери графы Бесс-тің күйеу баласы Шрусбери графынан «Хардвиктің кез келген сызбасын» беруді сұрады. Хардвик – Бесс-тің көптеген үйлерінің бірі ғана еді. Оның төрт некесі де оған одан да көп байлық әкелді. Ол әкесінің үйінде дүниеге келді, кейіннен ескі Хардвик залы деп аталған, қазіргі кезде қираған ғимарат, «жаңа» залдың қасында орналасқан.

17 ғасыр

Бесс 1608 жылы қайтыс болғаннан кейін үй оның ұлы Уильям Кавендишке, Девонширдің 1-ші графына өтті. Оның шөбересі Уильям 1694 жылы Девонширдің 1-ші герцогы атанды. Девонширлер Бесске тиесілі тағы бір сарай – Чатсвортты өздерінің басты резиденциясы етіп белгіледі. Осылайша Хардвик аң ауына арналған сирек қолданылатын орынға және кейде жесірлік үй ретінде пайдаланылды. Екінші үй болғандықтан, ол заманауи жаңартушылардың назарынан тыс қалды және құрылысы аяқталғаннан кейін көп өзгеріске ұшырамады. Белгілі саяси философ Томас Хоббс 1679 жылдың желтоқсан айында осы сарайда қайтыс болды. Оған дейін төрт-бес жыл бойы Хоббс Чатсвортта тұрған. Хоббс 1608 жылдан бастап Уильям Кавендишке сабақ бергеннен бері осы отбасымен дос болды. Оның өлімінен кейін Хоббстың көптеген қолжазбалары Чатсворт сарайынан табылды.

19 ғасыр

ХІХ ғасырдың басынан бастап Хардвик Холлдың ежелгі атмосферасы әдейі сақталды. 19-ғасырға тән, төменгі жатқан қызметтік қанат арт жағынан көп көрінбейді. 1844 жылы Девонширдің 6-шы герцогы Уильям Кавендиш «Чатсворт және Хардвикке арналған нұсқаулық» атты кітап жариялады. Ол жеке басылып, Кавендиш отбасының екі енжарының тарихын баяндады.

20 ғасыр

1950 жылы Девонширдің 10-шы герцогінің күтпеген өлімі, одан кейінгі мүрагерлік салығы (80% мөлшерлемемен) Девонширдің көптеген активтері мен иеліктерінің сатылуына себеп болды. Осы кезде Хардвикке 9-шы герцогтың жесірі, Девоншир герцогинясы Эвелин басшылық етіп тұрды. 1956 жылы мүрагерлік салығының орнына үйді Мемлекеттік қазынаға беру туралы шешім қабылданды. Қазынашылық 1959 жылы үйді Ұлттық сенім қорға берді. Герцогиня 1960 жылы қайтыс болғанға дейін үйде тұрып, оны басқарды. Ол үйдегі тоқымаларды жеке өзі сақтауға көп еңбек етті, сондай-ақ дәстүрлі қамыстан тоқылған кілемдерді қайта орнатты, ол осы үйдің соңғы тұрғыны болды.

Бүгін

Хардвик залында көбінесе 16 ғасырдың соңына жататын, көптегені 1601 жылғы тізімде тіркелген, кестелердің үлкен жинағы бар. Үйдегі тігін жұмыстарының кейбіреулерінде Бесс әйелдің "ES" монограммасы бейнеленген, және оларды Бесс өзі тіккен болуы мүмкін. Залда 16-17 ғасырларға жататын көптеген әдемі гобелендер мен жиһаз бар. Ғимараттың ерекшелігі – қазіргі жиһаздың көп бөлігі 1601 жылғы тізімде көрсетілген. Теңізшілер үстелі шамамен 1600 жылға жататын маңызды туынды, ал Эглантин үстелі музыка тарихшыларына қызығушылық тудыратын инкрустацияланған үстелге ие. Хардвик жұртшылыққа ашық. Оның әдемі бағы, гүлзарлары, көкөніс-дәрілік өсімдіктер бағы және жеміс ағаштары бар. Үлкен аумақта, жаңа зал салынғаннан кейін қонақтар мен қызметкерлерге арналған жай ретінде пайдаланылған Хардвик ескі залы да орналасқан. Ескі зал қазір қираған күйде. Оны Ұлттық трест атынан Англия мұрасы басқарады және ол да жұртшылыққа ашық. Ескі залдың көптеген негізгі бөлмелері, әсіресе камин үстінде, әсем гипстен жасалған әшекейлермен безендірілген. Құрылыстың көп бөлігі төбесіз болғанымен, олардың әсерлі фрагменттері әлі де көрініс тапқан (сақтау жабындарымен және жаңбырдан қорғайтын жапқыштармен қоршалған). Хардвик залы мен Ескі зал екеуі де Англия тарихи мұражайының бірінші санатқа жатады (ең жоғары дәреже). Архитектура саласындағы тарихшы Дэн Крюкшенк 2006 жылы залды BBC телеарнасы үшін түсірілген «Британның ең үздік ғимараттары» атты деректік фильміндегі бес үздік ғимараттың бірі деп таңдады. Өз заманында инновациялық болған бұл ғимарат үш ғасырдан кейін 1876 жылғы Филадельфияның жүз жылдық көрмесіндегі үлкен көрме залына шабыт көзі болды. Хардвик залы тарихилық пен үлкен шыны беткейлерін біріктіруді көздеген ғимарат үшін үлгі болып табылды. Бұл ғимарат 1851 жылғы Лондон көрмесі үшін салынған «Кристалл сарайдың» сәттілігінен кейін халықаралық көрмелер мен жәрмеңкелердегі негізгі көрме залдары үшін қалыпты жағдайға айналған. 2012 жылдың наурыз айында 6,5 миллион фунт стерлингтік қайта жаңарту жұмыстары аяқталды, оның ішінде үлкен мейрамхана ашылды. 2020 жылдың желтоқсанында үш жылдық қосымша жөндеу жұмыстары аяқталды және одан әрі жұмыстар жоспарлануда.

Қазіргі заманғы БАҚ-та

Хардвик залы 1972 жылы BBC-дің "Хардвиктің иесі" атты 10 бөлімдік сериалының түсірілім алаңы болды. 1978 жылы Хардвик залы "Connections" телесериалында Кіші мұз дәуірі салдарынан үй дизайнында болған ұзақ өзгерістерді көрсету үшін қолданылды.