Гармоникада ойнау техникалары

Кіріспе

Гармоникада ойнау үшін көптеген техникалар бар, оның ішінде дыбысты бүгілу, күшейтілген бүгілу және тілмен кедергі жасау.

Тіл бөгеу және еріндерді тығу

Тілмен бөгеу және еріндерді жиыру – гармониканы ауызбен ойнаудың екі түрлі тәсілі. Тілмен бөгеу – ауызды гармониканың үш немесе одан көп тесігіне қойып, тілмен бір тесіктен басқа барлық тесіктерді жабу. Бұл техника түрлі дыбыстарды шығаруға мүмкіндік береді. Еріндерді жиыру – еріндерді жиырып, тек бір тесікті жауып, жеке нота ойнау. Тілмен бөгеу тәсілін Кіші Уолтер, Сонни Бой Уильямсон I (Джон Ли Уильямсон), Сонни Бой Уильямсон II (Алек Форд "Райс" Миллер), Үлкен Уолтер Хортон, Джеймс Коттон, Джордж Смит, Тадж Махал және тағы да көптеген музыканттар қолданады. Еріндерді жиыру тәсілін Пауль Баттерфилд, Джуниор Уэллс, Sugar Blue, Стиви Уондер, Джейсон Риччи және тағы да көптеген музыканттар қолданады.

Міндеттер

Диатоникалық гармониканы бастапқы тонында ойнаудан басқа, оны басқа "позицияларда" ойнату арқылы басқа да тондарда ойнауға болады. Аспаптың негізгі ноталарын ғана пайдалану, әр позиция үшін белгілі бір ладта ойнауды білдіреді (мысалы, C мажор гармоникасында D дорий немесе G миксолидий), бірақ бүктеу сияқты техникалар әр позицияда әртүрлі ладтарды пайдалануға мүмкіндік береді (мысалы, C мажор гармоникасында E миксолидий). Гармоникашылар (әсіресе блюзшілер) басқа музыканттарға шатастыру тудыруы мүмкін әртүрлі "позициялар" үшін терминология жиынтығын жасады. Он екі "табиғи позиция" бар (әр жарты тон үшін біреуі), 1-ші позициядан бастап (стандартты 10 тесікті диатоникалық гармоникада) 1-ші үрлеудегі нотадан және 5-тік цикл бойынша жоғарылап, сондықтан C гармоникасында 1-ші позиция C, 2-ші позиция G, 3-ші D, 4-ші A және т.б. болады. Бұл нөмірлеу жүйесінде 7-ші және 11-ші позициялар (C гармоникасында F, C, G, D, A ноталары барлар) тек бүктеу немесе үрлеу арқылы қол жетімді ноталарға негізделген. Позициялардың терминологиясы хроматикалық гармоникаларға да қатысты. Алғашқы үш позиция гармоникада ойнаудың басым бөлігін құрайды және олардың нөмірлері де, атаулары да бар. Олар:

1-ші позиция (немесе "түзу гармоника"): Иония лады. Гармониканы оның негізгі мажор тонында, осылай ойластырылғандай ойнау. Диатоникалық гармоникада бастапқы нота 1-ші тесіктен үрлеу. C хроматикалық гармоникасында бастапқы тесік сондай-ақ, нәтижесінде C мажор гаммасы пайда болады. Бұл гармоникада халық музыкасын ойнау үшін қолданылатын негізгі позиция. 2-ші позиция (немесе "қайырымды гармоника"): Миксолидий лады. Гармониканы оның арналған тонынан төртінші төмендегі тонмен ойнау. Тек бүктелмеген ноталарды ойнағанда, бұл позиция 2-ші тартылған және 6-шы үрленген арасындағы миксолидий гаммасын береді. Дегенмен, 3-ші тартылғанды бүктеу ойыншыға G миксолидий немесе G минорында ойнау үшін C гармоникасын пайдалануға мүмкіндік беретін үшінші кіші (немесе блюздік үшінші) ойнауға мүмкіндік береді. Блюзшілер осы позицияда 4-ші тартылғанды бүктеу арқылы тритон да ойнай алады. Бұл позиция туралы толыққанды ақпаратты блюз гармоникасы туралы мақаладан қараңыз. Диатоникалық гармоникада бастапқы нота 2-ші тартылған немесе 3-ші үрленген. C хроматикалық гармоникасында бастапқы тесік 3-ші үрленген, нәтижесінде 7-шісі төмендетілген G мажор. 3-ші позиция (немесе "қос қайырымды гармоника" немесе "көлденең гармоника"): Дорий лады. Гармониканы оның арналған тонынан толық тон жоғары ойнау. Бұл 4-ші тартылған және 8-ші тартылған арасындағы дорий гаммасын береді, бірақ тағы да бүктеулер мен үрлеулер ойыншыларға әртүрлі нұсқаларды ұсынады. Блюзшілер 6-шы тартылғанды бүктеу арқылы тритонға қол жеткізе алады. Диатоникалық гармоникада бастапқы тесік 1-ші тартылған. C хроматикалық гармоникасында бастапқы тесік 1-ші тартылған, нәтижесінде 6-шысы көтерілген D минор. Бұл хроматикалық гармоникада блюз ойнаудың дәстүрлі тәсілі. Басқа позициялар үшін терминология сәл әртүрлі. Әрине, кез келген ладта ойнауға болады және үрлеулер мен бүктеулерді пайдалану арқылы бір диатоникалық гармоникада барлық 12 тонды ойнауға болады, бірақ бұл диатоникалық гармоникада өте сирек кездеседі. Егер гармоникашы бір гармоникада бірнеше тонды ойнай білсе де, әдетте әртүрлі әндер үшін гармоникаларды ауыстырады, дұрыс дыбыс алу үшін әр әнге дұрыс "позицияны" таңдайды. Бірдей ноталарды гармониканың басқа тонында орындауға болатындықтан, әртүрлі гармоника тондарын таңдау слайдтар, бүктеулер, триллерлер, үрлеулер, үрлеу бүктеулер және тілдік бөлістер сияқты әртүрлі мүмкіндіктерді ұсынады. Тыныс алу үлгілері позициядан позицияға өзгереді, бір нотадан екіншісіне өтудің қиындығын өзгертеді және үрленген және тартылған ноталардың арақатынасын өзгертеді. Әр позицияның әртүрлі бастапқы орны төменгі және жоғарғы октавалар үшін ноталық мүмкіндіктерді шектейді немесе кеңейтеді. Позицияны өзгерту ойыншыға жалпы дыбысты өзгерткенде жаңа эффекттер жасауға мүмкіндік береді.

1st position (or "straight harp"): Ionian mode. Playing the harmonica as it was intended, in its main major key. On a diatonic, starting note is hole 1 blow. On a C chromatic, starting hole is the same, resulting in C major scale. This is the main position used for playing folk music on the harmonica. 2nd position (or "cross harp"): Mixolydian mode. Playing the harmonica in a key a fourth below its intended key. Playing just the unbended notes, this position gives the mixolydian scale between 2 draw and 6 blow. However, bending the 3 draw allows the player to play a minor third (or a blue third), allowing a player to use a C harmonica to play in G mixolydian or G minor. Blues players can also play a tritone in this position by bending the 4 draw. See a more extensive discussion of this position at the article on blues harp. On a diatonic, starting note is hole 2 draw or hole 3 blow. On a C chromatic, starting hole is hole 3 blow, resulting in G major with a flatted 7th. 3rd position (or "double cross harp" or "slant harp"): Dorian mode. Playing the harmonica a full tone above its intended key. This gives a dorian scale between 4 draw and 8 draw, though once again bends and overblows give players a variety of options. Blues players can achieve a tritone by bending the 6 draw. On a diatonic, starting hole is hole 1 draw. On a C chromatic, starting hole is hole 1 draw, resulting in D minor with a raised 6th. This is the traditional way of playing Blues on Chromatic. The terminology for other positions is slightly more varied. It is possible, of course, to play in any of the modes and, using overblows and bends, it is possible to play in all 12 keys on a single diatonic harmonica, though this is very rarely done on a diatonic. Even if a player is capable of playing multiple keys on a single harmonica, they will usually switch harmonicas for different songs, choosing the right "position" for the right song so as to achieve the best sound. Even when the same notes can be achieved on a different key of harmonica, choosing different keys of harmonicas will offer a variety of options such as slides, bends, trills, overblows, overbends, and tongue splits. Breathing patterns are changed position to position, changing the difficulty of the transitions between one note to the next, and altering the ratio of blow notes and draw notes. The different starting place for each position limits or extends note options for the bottom and top octaves. Changing positions will allow the player to create a different sound overall.

Гармониканы бұзып алу

Гармоника ойнаушылар жаңа гармониканың қамыстарын «істей беру» қажеттілігі және оның техникасы туралы келіспейді. Тіпті, қамыстарды «істей беру» кезеңін жақтағандардың арасында да көптеген әдістер кездеседі: кейбіреулер жаңа гармониканы бірнеше сағат бойы ноталарды бүкпестен ойнауды ұсынады, ал басқалары, хроматикалық гармониканың танымал техник және ойнаушысы Дуглас Тейттің ұсынысы бойынша, арасында үзілістермен қысқа уақыт бойы ойнауды жөн көреді. Кейбір диатоникалық гармоника ойнаушылар қамыстарды жұмыс істету үшін 12 вольтты автокөлік вакуумдық сорғысын пайдаланады, бұл ерте жарылудың алдын алады деп есептейді. Бұл әдіс қазіргі музыканттар мен өндірушілердің көпшілігімен ұсынылмайды, бірақ бұрынғы ойнаушылардың кейбіреулері гармоникаларын жылы суға, тіпті сыраға, вискиге немесе араққа батыру арқылы қамыстарды «істей беруге» көмектесетініне сенген, осылайша ноталарды бүгіп ойнауды жеңілдетеді деп ойлаған. Мұндай әрекет тек ескірген ағаштан жасалған гармоникалармен жасалады, себебі ағаш уақыт өте келе қысқарып, Hohner Marine Band гармоникасы (немесе ағаш бөліктері бар кез келген гармоника) сияқты гармоникалардың жағдайында суға батыру ағаштың ісінуіне және аспаптың ауа өткізбейтін болуына себеп болады. Бірақ ағаш кез келген сұйықтыққа сіңген кезде ісініп, жарылуға бейім.