Кіріспе

Британдық тоқтау анимациялық телесериалы

"Тұзақ есік" – британдық анимациялық телесериал, алғаш рет 1986 жылы Ұлыбританияда көрсетілді. Сюжет бір қамал ішінде өмір сүретін монстрлар тобының күнделікті өмірі мен басынан өткен оқиғалардың айналасында өрбиді. Олардың ішінде Берк есімді көк түсті жаратылыс, Дратт деп аталатын өрмекші тәрізді жаратылыс және тегі белгісіз бас сүйек Бони бар. Бағдарлама көбінесе юморға баса назар бергенімен және балалар бағдарламасы ретінде танымал болғанымен, ол қорқыныш пен қараңғы фантастикадан көп нәрсені алды. Бұл сериал содан бері культтық сүйіктіге айналды және 1980-ші жылдардың ең танымал британдық балалар сериалдарының бірі болып қала береді.

Өнімді көрсету

Шоуды британдық аниматорлар Терри Брэйн мен Чарли Миллс жасаған. Ол CMTB Animation және Queensgate Productions Ltd. өз компаниялары арқылы өндірілді. Брэйн мен Миллс сонымен қатар бірнеше жылдан кейін, 1980 жылдардың соңында тағы бір анимациялық шоу – Stoppit and Tidyup, және 1990 жылдары Bump the Elephant шоуларын жасауға жауапты болды. "Пудинг" деп аталатын, ешқашан іске аспаған толық метражды анимациялық фильмнің жобасы болған. Олар "Brainbox Mills" деп аталды. Кейін Терри Брэйн Aardman Animations компаниясында аниматор болып жұмыс істеді және алты "Уоллес пен Громит" фильмінде, сондай-ақ "Chicken Run" және анимациялық телешоулар "Gogs" және "Creature Comforts" фильмдерінде қатысты. 1986 жылы "Тарап есігі" сериасының барлығы 25 бөлімі түсірілді, әр бөлімі шамамен төрт минуттық болды. Кейіннен тағы 15 бөлімнен тұратын екінші сезон шықты, осылайша барлығы 40 бөлімге жетті. Берк, Бони және көптеген кейіпкерлердің дауыстарын ағылшын карикатурисі, сатирик, комедия актері және сатирикалық "Private Eye" журналының негізін қалаушылардың бірі Уили Раштон жазды. Ник Шипли Дратт және басқа кейіпкерлердің дауыстарын берді. Шоудың танымал тақырыптық әнін шотландтық әнші-күйші Боб Хитли жазған, ол сонымен қатар Шакин Стивенстің "Merry Christmas Everyone" хитінің, сондай-ақ 1980 жылдардың танымал хиттерінің бірі – Анека орындаған "Japanese Boy" әнінің авторы. Әнге Зигот вокал берді. "Don't Open That Trap Door" эпизодында естілген кеңейтілген тақырыптық әннің 7 дюймдік пластинкасы шығарылды, оның B жағында "Ghost Chasers" тобы орындаған "Ghost Chase" аспаптық әні болды.

Басқа

Қорқынышты, тымсылған, жабысқақ нәрселер, теріңе жабысады. Қорқынышты, қосқыштары бар жандар, сені өзіне тартып алуға тырысады. Жығыр-жығыр құрттар, шұжықтар мен шаяндар, лайда жатыр. Олар сені қолдарына түсіргенше, мәңгі сонда күтеді. Сол қақпадан алыс тұр, себебі сонда бір нәрсе бар.

Сюжет

"Тұзақ есік" әлемі тек монстрлермен толы, ал оқиғалардың көп бөлігі монстрлердің қамалында, әсіресе орталық кейіпкер Берк тұратын кладовкада немесе жертөледе өтеді. Қамалдың астында түрлі-түрлі "қорқынышты нәрселер" мекендейтін қараңғы және құпия үңгірлер бар, оларға сол аттас тұзақ есік арқылы түсуге болады. Қамалдың иесі, "Жоғарыдағы Нәрсе", қамалдың шатырында тұрады және шоудың барлық кезеңінде көрінбейді, аш немесе ашуланған кезде Беркке бұйрықтар береді. Берктің Бони және Дратт есімді екі серігі бар. Көптеген эпизодтарда Берк қатемен тұзақ есігін ашық қалдырады, бұл одан да қиын монстрдің кіруіне мүмкіндік береді; бірақ кейбір монстрлар оны төменнен ашады. Көбінесе жауырыңқы немесе ойыншыл болса да, тұзақ есіктен шығатын монстрлардың арасында жағымды және белгілі бір уақыт аралығында пайда болатын Рогг және кейде одан да зиянсыз нәрселер кездеседі.

Бүркіт

Берк (Вилли Раштонның дауысы) – батыс аймағының акцентімен сөйлейтін, жұмыртқа тәрізді көк түсті жаратылыс. Ол шоудың басты кейіпкері және монстрдың қасарындағы қараушы немесе күтуші. Сондықтан Берк көбінесе өз міндеттерін ойшаң қуанышпен орындайды және саз, көздер, жыландар мен құрттар сияқты ингредиенттермен тамақ дайындауды ұнатады. Беркке достары жиі тұзақ есігін ашпауды ескертеді немесе мырзасы тыйым салады, бірақ ол көбінесе бұған қарамастан солай істейді. Оның әдеттегі сөздері: "О, Глоббиттер!" және "Мұны иіскеп көр!"

Бони

Бони (Вилли Раштонның дауысы) – денесіз адам бас сүйегі және Берктің ең жақын досы. Жоғары сынып акцентімен сөйлейтін, ол зиялы, бірақ шағымдануға және басқаларды жалықтыруға бейім. Бони өзінің сүйікті орнынан – қақпаның жанындағы қабырғадағы нишадан – жылжытуды ұнатпайды және көбінесе Беркті сол қақпадан шығатын түрлі монстрлар туралы ескерте алмайды. Көп жағдайда салқынқанды болса да, ол Берк сияқты балаша қуанышқа бөленеді.

Құрт

Дратт (Ник Шиплидің дауысы) – Берктің үй жануары, алып мойынсоңға ұқсайды, ол құрттар мен басқа да жауапсыз келгендерді қуалап, мысалы, оларды іздеп тұзақ есігінен өтіп кететін кезде көбінесе қиындықтар тудырады. Көптеген жағдайларда еркек ретінде сипатталғанымен, Дратт шоудың екінші маусымында шағын мойынсоңдар тудырады. Дратт дауысы – сол кезде KPTV телеарнасының иесі болған Ник Шиплиге тиесілі, ол "Тұзақ есігінің" алғашқы маусымын монтаждау бойынша қызмет көрсеткен. Дратт сөйлей алмайды, бірақ түрлі дыбыстар шығарады.

Жоғарыдағы зат

Үстіңгі қабаттағы Нәрсе (Вилли Раштонның дауысы) – шамасы жоқ, ашулы, талапкер және қорқынышты қамалдың иесі, ол өз пентхаусты бөлмесінен сирек шығады, сондықтан оны ешкім көрмейді. Көптеген эпизодтарда ол Беркке (кокни акцентімен) қамалдың бұзылғандарын жөндеуді, оған тамақ дайындауды немесе кейде оны жууға немесе тазалауға бұйрық береді. Оның сыртқы түрі ешқашан ашылмайды, бірақ қорқынышты меңзеулер жасалады: Бағдарламаның бірінші маусымының 14-ші эпизодында "Кішкентай Нәрсе" атты бөлімде молния жарқырауы нәзік қармалаған етектің массасын жарықтандырады. Сол эпизодта Берк оның үш көзі бар екенін айтады. Кейінгі эпизодта ("Not Very Nice") Берк Нәрсенің бір көзін, ол өзі Берктей үлкен, құлып есігінен төмен түсіріп алады, содан кейін ол оқиғаны ажыратылған көз арқылы "көргенін" мәлімдейді. 13-ші эпизодта "Ауырсыну" Берк қай бас ауыратынын сұрайды, бұл бірнеше бас бар екенін білдіреді, ал алынған тіс Берктің үштен екі бөлігіне жуық тіс екендігі анықталады. "Ақымақ Нәрсе" эпизодында Нәрсенің арқасында үш дөңгелек бар екендігі айтылады, ал кейінірек ол қанаттарына ие екендігі айтылады, олар ешқашан көрсетілмейді, бірақ қағуын естуге болады.

Тұзақ есік монстары

Сериалдың көп бөлігінде әрбір эпизодтың сюжеті тұйық есіктен пайда болатын жаңа монстрдың айналасында өрбиді. Бұл монстрлар көбінесе Берк пен оның достарына жаулық жасайды, бірақ кейбіреулері салыстырмалы түрде зиянсыз болып көрінеді және тек шағын тітіркендіргіштік тудырады.

Үлкен қызыл зат

Үлкен қызыл нәрсе (Ник Шипли дауысы) – қайта-қайта пайда болатын монстр, ол алғаш рет "Таңғы ас уақыты" атты бірінші эпизодта пайда болады, онда ол тұзақ есіктен шығып, Бёркті қамал ішінде қуалайды, бірақ ақырында өз көрінісін көргеннен кейін тұзақ есіктен қашып кетеді. Үлкен қызыл нәрсе "Осы тұзақ есігін ашпа" эпизодында, сондай-ақ бірінші маусымның соңғы эпизоды "Қош бол, Берк" эпизодында да пайда болады. Оның соңғы пайда болуы – "Үлкен қызыл нәрсе" сериясының соңғы эпизоды, онда ол қамалдан шығу алдында Роггқа шабуыл жасайды. Берк және оның әріптестері Рогг пен Үлкен қызыл нәрсенің көкжиекте шайқасқанын көреді, онда Рогг көз жұмып, Үлкен қызыл нәрсе жоғалып кетеді. Бірақ көп ұзамай монстр қайтадан пайда болып, топқа қарқырап, эпизод осы жерде аяқталады.

Рогг

Рогг (Вилли Раштонның дауысы) – бірінші маусымның төртінші эпизодында "Көлеңкеде" пайда болатын үлкен гориллаға ұқсас жаратылыс. Ол толыққанды ақылды болмаса да, Берк пен қамалдың басқа тұрғындарына жақсы көңілмен қарастырады. "Қоқыс тағам" эпизодында Берк Роггты ұнатпайды, себебі Рогг еңсере тұрып, "Жоғардағы Нәрсемен" оны жаңылыстырып, нашар дайындалған кешкі ас деп ойлатады. Екінші маусымның соңғы эпизоды "Үлкен Қызыл Нәрседе" Қызыл Нәрсемен кездескенде, Рогг кредиттер аяқталғанда өлі деп жарияланады, бірақ кейін тірі екенін көрсетеді.

Бубо

Бубо (Ник Шипли дауысы) – "Гурманның ләззаты" эпизодында алғаш рет пайда болатын қайта-қайта келетін монстр. Эпизодта ол бастапқыда көрінбейді, сары затпен жабылғанға дейін. Оны ұстағаннан кейін Берк оның денесін басының үстіндегі кішкентай тесіктен ісіріп, содан кейін босатып, тұраққа қайтаруға жібереді. "Fester Rancid" эпизодында Бубо Бониді ұрлап алып, көл жанында таяқпен қайта-қайта ұрып-соғады, содан кейін Берк оны суға лақтырып жібереді. Бубо "Scunge" эпизодында соңғы рет пайда болады, онда ол Беркті мазалап қайта оралады, бірақ Рогг оны тұраққа қайта жібереді.

Сплюнд

Сплунд (Вилли Раштонның дауысы) – телепортацияға қабілетті үлкен, дөңгелек монстр. Ол тұзақ есігінің тіршілік иелерінің арасында сөйлей алатындарының санатындағы бірнешеудің бірі еді, дауысы терең, шайтандық естілетін. Ол "Тұзақ есігін ашпа" атты эпизодта пайда болды, көбінесе тақырыптық әннің мәтінімен бірге ән салады. "Сплунд" эпизодында ол тұзақ есігінен шығып, Бони мен Дратты телепортация арқылы қорқытып, оларды жеумен қорқыта бастады. Берк оны тігін инесінің ұшымен тигізіп, ол шар сияқты жарылып, сырттан қорқынышты болғанына қарамастан, іші қуыс екенін көрсетті. Оның дауысы гармонизатор арқылы өңделген, сөйлегенде бастапқыда тереңдетілген, бірақ күлген кезде кездейсоқ күшейе түсетін.

Тарату тарихы

Ұлыбританияда "Тарап есігі" сериалы алғаш рет 1980 жылдардың ортасында ITV телеарнасында түстен кейінгі балалар бағдарламалары блогында көрсетілді, ал кейіннен Motormouth телеарнасында сенбі күні таңертең қайталанды. Жаңа эпизодтар да "Желдеткіш пойыз" бағдарламасында, сондай-ақ сенбі күні таңертең көрсетілді. Шоу 1996–2004 жылдары қайтадан эфирге шықты, ол Channel 4 телеарнасында апта күндері ерте таңертең көрсетілді. 2004 жылы Nick Jr Classics, 2005 жылы Trouble және 2009 жылы POP телеарналарында қайталанды, сондай-ақ Channel 5 телеарнасында да қайталанды. Екі маусым да қазіргі кезде iTunes, ITVX және Amazon Prime Video платформаларында қолжетімді.

Ойындар

Телесериал 80-ші жылдардың ортасында "Тұзақ есігі" деп аталатын видео ойынын және "Тұзақ есігінен өту" деп аталатын жалғасын тудырды. Бұл ойындар ZX Spectrum, Amstrad CPC және Commodore 64 платформалары үшін қолжетімді болды. Сондай-ақ, "Берктің тұзақ есігі" атты үстел ойыны шықты, онда ойыншылар төрт текшелі катапульта механизмі арқылы қарсыластарын құлатуға тырысып, ойын тақтасының бойымен жүреді. Әр текше ойын тақтасының орталық бөлігіндегі жеке тұзақ есігінің астына жасырылған.