Баол патшалығы – 11 ғасырда құрылған, қазіргі Орталық Сенегалдағы тарихи мемлекет. Жола империясының тәуелдісі болған, кейін тәуелсіздік алған. Теинь билеген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бағал немесе Баволь – қазіргі Сенегалдың орталық бөлігінде орналасқан бұрынғы патшалық. 11 ғасырда құрылған ол, 16 ғасырдың ортасында тәуелсіздік алғанға дейін Жолоф империясының қарауында болды. Патшалық билеушісі Тейне (немесе Тееň) атағын алып, Ламбае қаласынан билік жүргізді. Патшалықтың жері мұхиттан шығысқа қарай созылып, Туба, Диурбель және Мбаке қалаларын қамтыды. Ол Каиор патшалығының оңтүстігінде және Сине патшалығының солтүстігінде жатқан.
Former kingdom in central Senegal
Baol or Bawol was a kingdom in what is now central Senegal. Founded in the 11th century, it was a vassal of the Jolof Empire before becoming independent in the mid 16th century. The ruler bore the title of Teigne (or Teeň) and reigned from the capital in Lambaye. The kingdom encompassed a strip of land extending east from the ocean and included the towns of Touba, Diourbel, and Mbacke. It was directly south of the Kingdom of Cayor and north of the Kingdom of Sine.
Тарих
Баолдың ерте тарихына қатысты жазба деректер жоқ, тіпті ауызша дәстүрлер де сирек. Серер халқы 11 немесе 12 ғасырда Сенегал өзені аңғарындағы исламизациядан қашып, осы аймаққа қоныс аударды. Кейіннен волоф тайпалары біртіндеп келіп қоныстанды. Баолдың ең алғашқы тіркелген Тейнесі, Серер атағына қарамастан, Каяманга деп аталды және Гана империясынан нәр алған Вагаду аналық желісінің мүшесі болды, бұл Сонинке халқының айқын ықпалын көрсетеді. Басқа ертедегі Серер патшаларының арасында: Колки Фэй; Мбиссин Ндумбе Нгом; Массамба Фамби Нгом; Фамби Лангар Нгом; Патар Ксоле Жоф (Маад Ндаа Нжемех Жофтың шөбересі) есімдері бар. Баол тарихының ерте кезеңінде Жолоф империясының құрамына кірді. Жолофтың алғашқы Буурбасы Ндиадиан Ндиае туралы аңыз, Баол билеушісі оған өз еркімен бағынғандығын айтады, бірақ бұл, әдетте, империяның бірлігін дәріптеу үшін кейінірек ойлап табылған болжам. Баолдың алғашқы буурбаларының көпшілігі Баолға тән аналық желілерден шыққан, мүмкін Гананың тарихи беделінен пайда тапқан. Кейбіреулері тіпті Ламбайды императорлық резиденция ретінде пайдаланған. Португалдықтар 15 ғасырда Баол жағалауында сауда жасауды бастады, негізінен жылқы мен темір әкелді. Амар Нгонэ Собел Фолл, Кайордың Дамелі, және оның туысы Баолдық Магуинак Жоф 1549 жылғы Данки шайқасында бірге күресті, онда олар Жолоф императорын жеңіп, тәуелсіздікке қол жеткізді. 1697 жылы Тейне Лат Сукаабе Фолл Кайорды бағындырып, оттық қарумен жабдықталған әскердің қолдауымен күшті, орталықтандырылған мемлекет құрды. Бірақ ол қайтыс болғаннан кейін әрбір патшалықты өз ұлдарына бөліп берді, олардың арасындағы бәсекелестік жалғасты. 18 ғасырда Кайордың Дамелі Майса Тейнде Уэджи Баолды жанекке алды, бірақ оның өлімінен кейін патшалық мұрагерлік дауға ұшырады. Баол 1756 жылы тәуелсіздігін қайта алды. Баолды француздық жаулау 1859 жылы губернатор Луи Файдербе басшылығымен басталды. Баолдың көп бөлігі 1874 жылға дейін бағындырылды, бірақ бұрынғы патшалықтың толық бақылауы 1895 жылға дейін, оны екі провинцияға бөлген кезде ғана орнатылды. Колониалдық кезеңде, Баолдық Амадю Бамбаның негізін салған Морид діні аймақта кеңінен тарады.
There are no written sources for the early history of Baol, and even oral traditions are sparse. Serer people moved into the region in the 11th or 12th century, fleeing Islamization in the Senegal river valley. Wolof groups gradually arrived later. The earliest recorded Teigne of Baol, despite the Serer title, was named Kayamangha and was a member of the Wagadu matrilineage, reflecting clear Soninke influence emanating from the Ghana Empire. Some of the other early Serer kings included: Kolki Faye; Mbissine Ndoumbé Ngom; Massamba Fambi Ngom; Fambi Langar Ngom; Patar Xole Joof (great grandson of Maad Ndaah Njemeh Joof). At some point early in its history, Baol was integrated into the Jolof Empire. The legend of Ndiadiane Ndiaye, the first Buurba Jolof, claims that the ruler of Baol voluntarily submitted to him, but this is likely a later invention to celebrate the unity of the empire. Many of the earliest buurbas came from maternal lineages native to Baol, perhaps benefiting from the prestigious historical memory of Ghana. Some even used Lambaye as an imperial residence. The Portuguese began trading on the coast of Baol in the 15th century, bringing primarily horses and iron. Amary Ngoné Sobel Fall, Damel of Cayor, and his cousin Maguinak Joof of Baol fought together at the Battle of Danki (1549), where they defeated the Emperor of Jolof and won independence. In 1697 Teigne Lat Sukaabe Fall conquered Cayor and built a powerful, centralized state backed by a military armed with firearms. Upon his death, however, he deeded each kingdom to a separate son, and the rivalry between them continued. During the 18th century, Damel Maïsa Teindde Ouédji of Cayor annexed Baol, but the kingdom was embroiled in a succession dispute after his death. Baol regained its independence in 1756. The French conquest of Baol began in 1859 under Governor Louis Faidherbe. Most of Baol was conquered by 1874, but complete control of the former kingdom was only established in 1895 when it was divided into two provinces. Under colonialism, Mouridism, whose founder Amadou Bamba was a Baol Baol, spread widely in the region.
Үкімет
Әлеуметтік және саяси жүйелер негізінен оның үлкен көршісі Кайормен ұқсас болды. Үкіметті патшаға тікелей бағынышты патшалық құлдар бюрократиясы – Тейне, сондай-ақ тәуелді қауымдардың (мал өсірушілер, балықшылар, дін қызметкерлері, касталар және әйелдер) өкілдері құрады. Баол аралас әулеттің билігінде болды: Гана империясынан шыққан Вагаду аналық желісі, және Н'Гом (немесе Нгум), Тиау, Джоф немесе Диуф, сондай-ақ Фей Серер әулеттері. Тақтың мұрагері Тиалао атағын алып, Салао провинциясын басқарды.
The social and political systems were basically the same as those of its larger neighbor, Cayor. The government was composed of the great electors who selected the Teigne, a crown slave bureaucracy directly under the king, and representatives of each of the dependent communities (pastoralists, fishermen, clergy, castes and women). Baol was ruled by a mixed dynasty: the Wagadu maternal lineage (from the Ghana Empire) along with the Serer paternal dynasties of N'Gom (or Ngum), Thiaw, Joof or Diouf, and Faye. The heir to the throne was given the title of Thialao, and ruled over the province of Salao.
Экономика және қоғам
Баул өзінің жылқыларымен танымал болды. Онда жазықтағы көптеген жылқылардан жылдам және күштірек ерекше тұқымдар болды. Патшалықтың маңызды теңіз порттары Сали Портудал және Мбур қалаларында орналасқан, бұл ақсүйектерге алыс ауылдардан тұтқынға алынған немесе соғыста жеңіліп алынған құлдармен сатып алынған импорттық заттар мен қару-жараққа қол жеткізуге мүмкіндік берді. Баул Волоф мемлекеті болған, бірақ оған Серер Сафен және басқа Серер тайпаларының ірі қауымдастықтары да кірген. Баулдың жергілікті тұрғындары "Баол Баол" деп аталады, бұл Сенегалда жиі қолданылатын атау (мысалы, Салум Салум, Ваало Ваало сияқты).
Baol was famous for its horses. It had unique breeds, which were faster and more robust than most of the horses on the plain. The kingdom's primary seaports were at Saly Portudal and Mbour, giving the nobles access to imported luxuries and firearms that they purchased with slaves raided from outlying villages or in war. Baol was a Wolof kingdom, but included large communities of Serer Safen and other Serer groups. Natives of Baol are known as 'Baol Baol', a common formulation in Senegal (e. g. Saloum Saloum, Waalo Waalo, etc.)