Кіріспе

Bumba Meu Boi – Бразилияда кең таралған, қатысушылармен өзара әрекеттесетін ойын. Ол 18 ғасырда пайда болған. Бұл – әлеуметтік сынның бір түрі. Бразилияның төменгі топқа жататын азаматтары ән мен би арқылы айтылатын халықтық әңгімелерде жоғары мәртебелі адамдарды паш етіп, сынап көрсетеді. Карнавал сияқты басқа бразилиялық фестивальдармен салыстырғанда, ол халықаралық деңгейде осыншалықты танымал болмаса да, Бразилия мәдениетінде көне және терең тамырланған. Ойынның мазмұны аймаққа және ойналатын ортаға байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Дегенмен, оның негізгі тақырыбы – өгіздің өлімі мен қайта тірілуі туралы әңгіме өзгермейді. Басты кейіпкерлер: өгіз, ақ қожайын (Пернамбукода – Кавало Мариньо), жүкті қара әйел (Катирина), Вакеиро немесе ковбой (Матеус, Чико немесе Пай Франсиско), басқа вакеиролар (ковбойлар), индейлер, индей әйелдері және кабоклолар (жергілікті халықтар), дін қызметкері және дәрігер (немесе жергілікті емшілер – паджелер). Көрермендер де өте маңызды рөл атқарады, олардың ыстық ықыласы мен жауаптары ойынға қарбаласқан атмосфера сыйлайды. Одан бөлек, актерлер көрермендермен әзілдесіп, дене жақындастығына баруы мүмкін. Бүгінде Bumba Meu Boi дәстүрлі және заманауи екі бағытқа бөлінген. Алайда, елдің барлық аймағында тек дәстүрлі түрлерін ғана кездестіруге болады. Екі нұсқаны да Бразилияда 13-29 маусым аралығында, сондай-ақ 25 желтоқсаннан (Рождество) 6 қаңтарға дейін тамашалауға болады. Мараньяодағы Bumba Meu Boi мәдени кешені 2019 жылдың желтоқсан айында ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы тізіміне енгізілді.

Тарих

Bumba Meu Boi-дың көптеген түрлі шығу тегі ұсынылды. Дегенмен, ең көп қабылданған нұсқа бойынша, бұл 18 ғасырдың ортасында Бразилиядағы байлардан кем қалған, өмірге қиын жағдайларда мәжбүр болған төменгі таптық қауымдардың арасында пайда болған. Осы ауыр жағдайлардың нәтижесінде Bumba Meu Boi осы мұқтаж қауымдарға қуаныш сыйлау және ер адамдарға ішкі қарсылықтың бір түрін ұсыну үшін дүниеге келді. Бұл қауымдар құлдар мен ауылдық жұмысшылардан құралған. Сөйтіп, бастапқыда Bumba Meu Boi түрлі шыққан адамдардың бірлескен туындысы болды. Бұл фестивальді кез келген нәсілдік байланыстардан бөліп тұратын маңызды жайт. 21-ші ғасырда солтүстік-шығыс аймақтарында танымал бола бастағаннан кейін, адамдар оны тек өзінің ләззаты үшін ғана емес, басқаларды көңілді ету үшін де орындауға кірісті. Осы кезде ол отбасылық іс-шарадан қоғамдық мерекеге айналды. Бұл төменгі таптағы бразилиялықтардың әлеуметтік өмірінде оның маңыздылығын арттырды, себебі ол баршаны біріктірді. 20-шы ғасырға қарай бұл қойылым жыл сайын немесе екі жылда бір рет өткізілетін шараға айналып, қазіргі фестиваль түріне өтті. Өйткені сол кезде олар оны шаруашылықта пайдаланудың арқасында өте құнды жануар деп есептегендіктен, бұқа фестивальдің орталық тұлғасына айналды. Бұқалар колониялық қоғамның өмірінде де маңызды рөл атқарды, себебі бұқа күресі мен бұзау биі өте танымал болды. Бұл әдеттер төменгі таптағы португалдық отбасылардан тараған деп саналады, себебі Португалияда осыған ұқсас әлеуметтік іс-шаралар одан да ертерек кездескен. "Bumba my ox" деген сөз тікелей аударғанда "биле, өгізім" деген мағына береді.

Мараньяодағы Bumba meu boi

Мараньяо штатында шамамен жүзге жуық бумба-мэ-бой тобы бар, олар тік боймен бөлінеді. Әр акценттің (сотактың) киім-кешекте, аспаптарды таңдауда, музыканың ырғағында және хореографияда көрініс тапқан өзіндік ерекшеліктері бар. Сотактар: матрака, забумба, оркестр, Baixada Maranhense және коста-де-мао, олар әсіресе маусым айында, Фештас Жунинас мерекесінде, Арраiais деп аталатын жерлерде кездеседі. Онда ферма иесі (амо немесе қожайын), Пай Франсиску (вакейро, ковбой немесе құл), оның әйелі Катирина, ковбойлар (вакейрос), индейлер (índios), индей қыздары (índias) және кабоклос (жергілікті халықтар), өгіз және казумбас сияқты бірнеше кейіпкерлер қатысады. Сюжет колониялық кезеңдегі аймақтың әлеуметтік және экономикалық қарым-қатынастарының әдеттегі тарихын көрсетеді, ол монокультурамен, кең ауқымды мал шаруашылығымен және құлдықпен, сондай-ақ еуропалық, африкалық және жергілікті мәдениеттердің араласуымен сипатталады.