Уэльс шіркеуінің 1914 жылғы заңы: тарихы мен маңызы

Кіріспе

Уэльс шіркеуінің 1914 жылғы заңы – бұл Парламент актісі, оған сәйкес Англия шіркеуі Уэльс және Монмутширде бөлініп, мемлекеттік статусы жойылды, нәтижесінде Уэльс шіркеуі құрылды. Бұл заңды Уэльстегі көпшілік құраған және Англия шіркеуіне салық төлеуге наразы болған нонконформист қауымы ұзақ уақыттан бері талап етіп келген. Оны Либералдық партия (нонконформистердің басты тірегі) қолдады, ал Консервативтік партия (англикандардың басты тірегі) қарсы болды.

Тарих

1881 жылғы Жексенбілік жабылу (Уэльс) заңы Уэльсте діни-құқықтық ерекшеліктерді енгізген маңызды заң болды. 1883–84 жылдары Кардифф және Бангорда Уэльс университеттері құрылды, ал 1886–92 жылдардағы парламентте Уэльс мәселелері маңызды орын алды. 1892 жылғы Уэльс жер комиссиясы мен 1893 жылғы Уэльс университетінің құрылуы Уэльс либералдарының бастамасы болды, оған Уэльс либералы Дэвид Ллойд Джордж қолдау көрсетті. Премьер-министр Уильям Гладстон да кейіннен қолдауын арттырып, құлдырауға дауыс берді. Екеуі де Уэльстің құлдырауына үлес қосып, Уэльс ұлттық санасын мойындады. 1886 жылдан кейін Cymru Fydd көзқарасы қалыптасты, саясаткерлердің көпшілігі Ирландиядағы сияқты Уэльстің өзін-өзі басқаруына ұмтылыс жасады, соның ішінде Т. Эллис, ол Уэльстегі діннің туған тәртібіне қайтару ретінде құлдырауды қолдады. Ирландия ұлтшылдары өзін-өзі басқаруға баса назар берсе, Уэльс қозғалысы құлдырауға бағытталды. Розебери үкіметі Уэльс либералдары мен Cymru Fydd-тың қысымына көніп, 1894 жылғы Уэльс құлдырауын жою туралы заң жобасын ұсынды. Бұл заң қабылданбады, одан кейін 1909 жылғы тағы бір заң жобасы да қабылданбады. 1912 жылы тағы бір заң жобасы енгізілді, бірақ Лордтар палатасы қабылдамағандықтан, 1914 жылы Парламент актісі Лордтардың өкілеттігін жойғаннан кейін заң қабылданды. Уэльстің құлдырауы үшін 70 жылдық үздіксіз күрес 1914 жылғы Уэльс шіркеуі заңының қабылдануымен аяқталды; ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан кейінге шегерілген 1920 жылы күшіне енді. Бұл науқан діни көзқарастың еркіндігіне, сондай-ақ Уэльстің беймәзһабтығына құқықтық және азаматтық теңдікке ұмтылыспен шақырылды. Бұл мәселе сонымен қатар Уэльс ұлттық өзіндігінің, ерекшелігінің, мәдениетінің және тілінің танылуы үшін жалпы қозғалыспен байланысты болды. Уэльс либералдары 1890 жылдары Уэльстің өзін-өзі басқару мәселесінде келіспесе де, Уэльстегі құлдырау мәселесінде бірікті. Заң даулы болды және 1911 жылғы Парламент актісінің ережелеріне сәйкес Төменгі палатада қабылданды, бұл Лордтар палатасының заң шығаруды тоқтату өкілеттігін шектеді. Негізгі қаржылық шарттары бойынша шіркеу оннан бірлік салықтан (жер салығы) бас тартты, бірақ барлық шіркеулерін, мүліктерін және жерлерін сақтап қалды. Заңмен Уэльс шіркеу комиссарлары құрылды, олардың міндеті әсер еткен активтерді анықтау және олардың аударылуын қадағалау болды. Бұл заң Англия мен Уэльстің жалпы құқықтық жүйесіне қарағанда Уэльске (және Монмутширге) ғана қолданылатын алғашқы заңдардың бірі ретінде саяси және тарихи маңызы зор болды. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан, заң 18 қыркүйекте басқа да даулы заңмен – 1914 жылғы Ирландия үкіметі туралы заңмен бірге патшалық бекіту алды. Сонымен қатар, 1914 жылғы тоқтату туралы заңға патшалық бекіту берілді, ол соғыс аяқталғанға дейін екі заңның күшіне енбеуін қамтамасыз етті. 1920 жылдың 31 наурызында Англия шіркеуінің Уэльс бөлігінің көп бөлігі Уэльс шіркеуіне айналды, ол Англиялық қауымның тәуелсіз провинциясы болды және (бастапқыда) Уэльс архиепископы басқарған төрт дінге бөлінді. Алайда, Уэльс/Англия шекарасында орналасқан 19 шіркеудің 18-і жеке референдумдарда Англия шіркеуінде қалуға басымдық берді. Уэльс шіркеуі заңы мен Ирландия үкіметі туралы заң (1949 жылғы Парламент заңымен бірге) 1911 жылғы Парламент заңына сүйене отырып қабылданған жалғыз заңдар болды, 1991 жылғы Соғыс қылмыстары заңына дейін.

The Sunday Closing (Wales) Act 1881 was significant landmark legislation which introduced a religious legal difference to Wales. Welsh university colleges were formed in Cardiff and Bangor in 1883–84 and Welsh issues were prominent in the parliament of 1886–92. The introduction of the Welsh land commission of 1892 and the formation of the University of Wales in 1893 were driven by Welsh Liberals, supported by Welsh Liberal David Lloyd George. Prime Minister William Gladstone also later became more supportive and voted in favour of disestablishment. The two men contributed to Welsh disestablishment and acknowledged the Welsh national consciousness. After 1886 the sentiment of Cymru Fydd developed, with more politicians moving in view towards a Welsh home rule similar to Ireland's, including T. E. Ellis, who also supported disestablishment as a return of religion in Wales to the native order. Whilst the Irish nationalist movement focused on home rule, the Welsh movement focused on disestablishment. The Rosebery government eventually gave in to pressures from Welsh Liberals and Cymru Fydd, and introduced a Welsh Disestablishment Bill 1894. This was rejected; it was followed by another Bill in 1909 which was also rejected. Another Bill was introduced in 1912, and despite rejection from the House of Lords the Bill was passed in 1914 after the Parliament Act allowed overriding of the Lords. A 70 year continuous campaign for Welsh disestablishment culminated in the passing of the Welsh Church Act in 1914; it came into force in 1920, having been delayed by the First World War. The campaign was motivated by a desire for freedom of religious expression as well as legal and civil equality for Welsh nonconformity. The matter also became associated with a wider movement for the recognition of the Welsh national identity, Welsh distinctiveness and culture and the Welsh language. Although Welsh Liberals were divided on the issue of Welsh home rule in the 1890s, they were united on disestablishment in Wales. The Act was controversial, and was passed by the House of Commons under the provisions of the Parliament Act 1911, which reduced the power of the House of Lords to block legislation. The main financial terms were that the Church no longer received tithe money (a land tax), but kept all its churches, properties and glebes. The Welsh Church Commissioners were set up by the Act to identify affected assets and oversee their transfer. The Act was politically and historically significant as one of the first pieces of legislation to apply solely to Wales (and Monmouthshire) as opposed to the wider legal entity of England and Wales. Owing to the outbreak of the First World War in August 1914, the Act was given royal assent on 18 September simultaneously with another controversial bill, the Government of Ireland Act 1914. In addition, royal assent was given to the Suspensory Act 1914 which provided that the two other Acts would not come into force for the remainder of the war. On 31 March 1920 most of the Welsh part of the Church of England became the Church in Wales, an independent province of the Anglican Communion, with (originally) four dioceses led by the Archbishop of Wales. However, 18 out of 19 church parishes which spanned the Welsh/English border overwhelmingly voted in individual referendums to remain within the Church of England. The Welsh Church Act and the Government of Ireland Act were (together with the Parliament Act 1949) the only Acts enacted by invoking the Parliament Act 1911 until the War Crimes Act in 1991.

Жауаптар

1922 жылы католик шіркеуіне қабылданған ағылшын жазушысы Г.К. Честертон 1915 жылы жарық көрген «Antichrist, or the Reunion of Christendom: An Ode» атты өлеңінде заң жобасының қоздырған шуылына сарказммен қарады. Ол бұл заңға басты қарсылас болған Ф.Е. Смитқа бірнеше рет тікелей сөз сөйледі.

Талдау

Уэльс гуманистерінің 2020 жылы Сенатта өткен шарада жариялаған, Уэльсте діннің мемлекеттен бөлінуінің 100 жылдығын сарапқа салған талдауы, 1914 жылғы Уэльс шіркеу заңының Уэльстің ерекше көп түрлі және дінсіз басқару жолдарын қалыптастырудағы шешуші элемент екенін көрсетті.