Кіріспе

Ежелгі еврей құжаты

Бұл құжат бірнеше атаумен белгілі: Дамаск келісімі, Дамаск келісімінің кітабы, Задокит фрагменттері. Каирлік нұсқасы CD, ал Құмрандық нұсқасы QD деп белгіленеді. Бұл Құмранның ежелгі еврей қауымының негізгі құжаттарының бірі саналады.

Атауы

1897 жылы Каирде табылған фрагменттер бастапқыда Садокит фрагменттері деп аталды, бірақ Құмранда жұмыс табылга́ннан кейін, құжатта Дамаскқа көптеген сілтемелер болғандықтан аты өзгертілді. Құжаттағы Дамаск сипатталуы, оның Сириядағы Дамаскқа тікелей сілтеме емеуі мүмкін, ал оны географиялық тұрғыдан Бабылға немесе Құмранның өзіне қатысты түсінуге болады. Егер мағынасы символдық болса, онда ол Амос 5:27-дегі «Сондықтан Мен сендерді Дамаскіден тыс жерге жер аударамын» деген библей тілін қолданып тұрған болуы мүмкін. Дамаск – Давид патша тұсында Израильдің бір бөлігі болған, ал Дамаск құжаты Давидтің монархиясын қайта орнатуға қатысты эсхатологиялық үміттерді білдіреді.

Ашылу

Каирде екі қолжазба (CDa және CDb) табылды, сондай-ақ Құмранда да табылған. Құмрандағы сынықтардан өзгеше, CD құжаттары көбінесе толық сақталған, демек мәтінді қайта құру үшін маңызды дерек көзі болып табылады.

Қайырымдылық

Негізгі фрагменттер 1897 жылы Соломон Шехтер Каир Генизасында, Фустаттағы (Ескі Каир) Бен Езра синагогасына іргелес қоймада, негізінен еврей және яһуди-араб тілдерінде жазылған 190 000-нан астам қолжазбалар мен фрагменттердің арасында табылды. Фрагменттердің көлемі зор болды, олардың бірқатары кейіннен Құмранда табылған құжаттармен сәйкес келді. Олар екі бөлек бөлімге бөлінді: CDa және CDb. Шехтер CDa-ны 10-шы ғасырға, ал CDb-ны 11-ші немесе 12-ші ғасырға жатқызды. Бұл фрагменттер Кембридж университетінің кітапханасында T S 10K6 және T S 16.311 тізім нөмірлерімен сақталады (басқа сілтемелер CDa және CDb).

Құмран шиыршықтары

Құмраннан табылған фрагменттерге 4Q266 73 (4Q271 фотосын қараңыз), 5Q12 және 6Q15 нөмірлері берілді.

Құрылымы

CDa және CDb-нің біріктірілген мәтінінде жиырма баған жазу бар. Бізге жеткен түрінде, екі баған орны ауысқан: 15- және 16-бағандар бастапқыда 9-бағаннан бұрын келген. Құмраннан табылган мәтіннің үзінділері CD-де кездеспейтін материалды қамтиды. Дамаск құжатын әдетте Ескерту және Ережелер деп аталатын екі бөлікке бөлуге болады. Дэвис Ескерту бөлімін төрт тарауға бөледі: Тарих, Заң, Ескертулер және Қосымша (Уайз бұл тарауды насихаттаулар деп атайды).

Ескерту

Бұл бөлім төрт тармаққа бөлінеді. Алғашқы ескертуді кеңейтеді. «Яһуда князьдерін», яғни басты діни билік өкілдерін сынап бағалайды. Дегенмен, Құмран өлегіштерінде табылған тағы бір құжат – «Қоғамдық Ережеде» – Әділдік Мұғалімі есімді тұлға мүлдем кездеспейді. Кейбір ғалымдар бұл екі еңбек Екінші ғибадатхана дәуірінің әртүрлі топтарына жатады деген пікірде. Алайда, көптеген ғалымдар Дамаск құжаты мен Қоғамдық Ереже арасындағы ортақ терминологияның және заңдық шешімдердің жоғары деңгейіне назар аударады, соның ішінде «жарық ұлдары» сияқты терминдер, олардың қылмыстық кодекстері және 4Q265 фрагменті екі құжаттың аралас нұсқасы болуы мүмкін деген болжам айтады. Олар Дамаск құжатында топтың 20 жыл бойы басшысыз болғаны, содан кейін Әділдік Мұғалімі билікке келгені туралы айтылатынын еске түсіріп, екі еңбек те әртүрлі жағдайлардағы бір топқа жатады деп түсіндіреді. Ғалымдардың көпшілігінің бұл тұжырымы бойынша Дамаск құжаты мен Қоғамдық Ереже арасындағы мәтіндік байланыс толыққанды шешілмеген, бірақ олардың эволюциялық байланысы бар деген жалпы пікір қалыптасқан. Кейбіреулер Қоғамдық Ереже бастапқы мәтін болған, кейін Дамаск құжаты болып өзгертілгенін, ал басқалары Дамаск құжаты Қоғамдық Ережеге айналу үшін өңделгенін болжайды. Үшінші топ Қоғамдық Ереже Дамаск құжатының нақты орнын басу емес, утопиялық идеал ретінде жасалғанын алға тартады, ал тағы бірі Қоғамдық Ереже мен Дамаск құжаты әртүрлі қауымдастықтар үшін жазылғанын – бірі жабық, екіншісі ашық – айтады.

Көзқарастар

Көптеген ғалымдар Дамаск құжатында келтірілген, ерлерге әйел алуға және жеке меншікке ие болуға мүмкіндік беретін ережелер, лагерьлерде тұрған және Құмрандағы ессейлік қауымға қосылмаған ессейлердің өмір салтын реттеу мақсатында жасалған деп есептейді.