Кіріспе

Үнді комикс кітаптарын шығаратын компания Amar Chitra Katha (ACK Comics) – Үндістанның Мумбаи қаласында орналасқан үнді комикс кітаптарын шығаратын компания. Компания 1967 жылы Анант Пай құрды және штаб-пәтері Үндістанның Мумбаи қаласында орналасқан. Оның комикстерінің көп бөлігі діни аңыздар мен эпостарға, тарихи тұлғалар мен өмірбаяндық оқиғаларға, халық ертегілері мен мәдени хикаяларға негізделген.

Шығармашылық және ықпал ету

Комикстер сериясын Анант Пай бастады, үнді балаларына өздерінің мәдени мұраларын үйрету мақсатымен. Үнді студенттері грек және рим мифологиясы туралы сұрақтарға жауап бере алатынына таңырды, бірақ өз тарихы, мифологиясы және фольклоры туралы білмейтінін көрді. 1967 жылдың ақпанында «Дордаршан» телеарнасында викторина жарысы өтті, онда қатысушылар грек мифологиясына қатысты сұрақтарға оңай жауап бере алды, бірақ «Рамаянада Раманың анасы кім?» деген сұраққа жауап бере алмады. «Индраджал Комикс» компаниясынан кеткен соң, Анант Пай «Амар Читра Катха» (АКК) компаниясын құрды, «Қызыл Жолақ» (Red Riding Hood), «Аққарға» (Snow White and Seven Dwarfs), «Бұршақ сабағы» (Jack and the Beanstalk) және «Пиноккио» сияқты 10 американдық ертегілердің құқығын сатып алды. АКК-де шығарылған алғашқы үнді комиксі – Кришна (сериялық нөмірі #11). Жоғарыда айтылғандар – 1967 жылы Мумбайда «Айқас аға» бастаған АКК-нің қалай құрылғандығы туралы жиі айтылатын оқиға. Дегенмен, «Outlook» журналында осы танымал комикс сериясының пайда болуы туралы мақала бар: «Амар Читра Катха» идеясын және ұсынысын Бангалорлық кітап сатушы Г.К. Анантрам жасады, нәтижесінде 1965 жылы ағылшын тілінде емес, каннада тілінде алғашқы «Амар Читра Катха» комикстері жарық көрді. «Ағылшын тіліндегі АКК атаулары он бірінші нөмірден басталады, себебі алғашқы он комикс каннада тілінде болды», – деп түсіндіреді Анантрам. Анантрамның қанағаттануы үшін 1965 жылы каннада тіліндегі АКК жобасы үлкен коммерциялық сәттілікке жетті, бұл Мумбайдағы бас кеңседе Мирчандниді «Амар Читра Катха» идеясын ағылшын тілінде жүзеге асыруға ынталандырды. «Олар Анант Пайды шақыртты», – дейді Анантрам. «Ол керемет команда мен тамаша бренд құрды». 1970 жылдардың соңында ол жылына 5 миллион дана сатылып, айына шамамен 700 000 дана таралымға ие болды. 1975 жылға қарай «Индия Бук Хаус» айына кем дегенде бір комикс шығара бастады, кейде тіпті үш комикске дейін. Пай алғашқы бірнеше әңгімені өзі жазғанмен, көп ұзамай Субба Рао, Луис Фернандес және Камала Чандракант сияқты жазушылар мен редакторлардың негізгі тобын жұмысқа алды. Олар «Амар Читра Катханың» айрықша белгісі болған комикс кітаптарында тарихты шынайы және тепе-тең бейнелеуге тырысты. Марджи Састри, Дебрани Митра және С.Р. Шарма сияқты жазушылар да «Амар Читра Катханың» шығармашылық құрамына қосылды, ал Анант Пай көптеген сценарийлердің редакторы және бірлескен авторы болды. Есімдері белгілі суретшілер: Амар Читра Катханың алғашқы комиксін, Кришнаны суреттеген Рам Ваиркар, Дилип Кадам, С.М. Витанкар, Санджиев Ваиркар, Сурен Рой, С.Д. Ране, Ашок Донгре, В.Б. Халбе, Джеффри Фаулер, Пратап Муллик және Юсуф Лиен, сондай-ақ Юсуф Бангалоревала.

Сын

Американдық ғалым Джереми Столл: «Амар Читра Катха сериясы Үндістандағы ең алғашқы түпкілікті комикстер ретінде күшті үрдіс белгіледі, ол ондаған жылдар бойы комикстердің мазмұны мен стилін анықтады» деп атап өтті. Бірақ, ол сонымен қатар серияның «ұлтшылдықты» насихаттағанын айтты және «ең көп тараған және оқылатын үнді комикстері болғандықтан, осы сериядағы кітаптар үнді комикстерін зерттеушілердің көпшілігінің назарына ілікті, бұл Үндістан комикстерінің, әңгіме айту және бейне мәдениетінің толық контексін түсінуге кедеріл келтірді» деп өкінді. Бұрын бұл әңгімелер тарихты дұрыс емес бейнелегені үшін сынға ұшыраған. Тағы бір сын – комикстердің өзіндік ерекшелігіне байланысты, олар бір оқиғаның бірнеше нұсқасы бір уақытта бар бола алатын үнді мифологиясының ауызша дәстүрінің байлығы мен күрделілігін толыққанды көрсете алмайды.

Жауап

Алғашында продюсерлер мен сценаристер сынға жауап бермеді. Кейіннен олар тарихи оқиғалар фактілерді бұрмаламай нақты көрсетілуі керек деп талас жасады. Олар сондай-ақ, жеке қоғамдық мәселелерге арналған көптеген нөмірлерді жариялағанын, және олардың бейнелеулері басқа тұлғаларға арналған нөмірлермен бірдей құрметті және жағымды болғанын атап өтті. "Амар Читр Катта" кітабында Сахи Сарвар (Сейед Ахмад Сұлтан), Разия Сұлтан, Балбан, Бахман Шах, Кабир, Бабур, Хумаюн, Шер Шах Сури, Акбар, Тансен, Джехангир, Нур Джехан, Шах Джехан, Тадж Махал және Типу Сұлтан сияқты көптеген мұсылман тұлғалары мақталып суреттелген. Тіпті Иса Мәсіхтің өмірі мен үлгісіне арналған саны да бар, ол әдеттегі нөмірлерден екі есе ұзын. Дегенмен, солшылдардың сынына жауап ретінде баспагерлер Абдул Ғаффар Хан, орнитолог Салим Әли, Тереза Ана, Вергезе Куриен, Джим Корбетті және тіпті Танедар Хасан Аскари сияқты сирек танымал мұсылман тұлғаларын құрметтейтін жаңа серия нөмірлерді тапсырды. Олар сонымен қатар Альберт Эйнштейн, Пьер және Мари Кюри сияқты Үндістанмен тікелей байланысы жоқ шетелдік тұлғаларды және француз революциясы туралы нөмірді де қосты. Редакторлар қазір мифологиялық әңгімелердің әртүрлі нұсқаларын түсінуге және оларды аймақтық нұсқаларға бейімдеуге көп күш жұмсап жатыр. Жаңа басылымдарда елдің аймақтық әртүрлілігін көрсететін аймақтық халық ертегілері мен жергілікті батырлар жарияланды. Редакция халықтың өзгеретін сезімталдығына назар аударып, әңгіме айтудың әртүрлілігін аймақтық нұсқаларға бірдей мән беріп қабылдауға тырысуда. "Амар Читр Катта" кітабында Рама, Кришна сияқты ашық қоңыр және қара қоңыр терілі батырлардың суреттері ең көп таралған тақырыптардың бірі болып табылады. Сонымен қатар, қара терілі қызметшілер мен бағынышты әйелдер бейтарап түске ауыстырылды, ал Ахильябай Холкар сияқты оқиғаларда белсенді рөл атқаратын әйелдерге көбірек орын берілді.