Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Себеп-салдарлық байланысты зерттеу немесе пайда болуы
Study of causation, or origination
Этиология ( /iː/t/i/ˈɒ/l/ə/dʒ/i/; сондай-ақ aetiology немесе ætiology деп те жазылады) – себеп-салдарлық байланысты немесе пайда болуын зерттеу. Бұл сөз грек тілінен алынған, «себебін беру» деген мағынаны білдіреді. Толыққанды айтқанда, этиология – нәрселердің қалай болғанының, қалай жұмыс істейтінінің немесе олардың артындағы себептерді, бастауларын немесе түсіндірмелерді зерттеу. Бұл термин көбінесе медицинада (аурулардың себептерін анықтауда) және философияда, сондай-ақ физика, биология, психология, мемлекеттік басқару, география, кеңістіктік талдау және теология салаларында түрлі құбылыстардың себептері мен бастауларын қарастыруда қолданылады. Бұрын физикалық құбылыстар толыққанды түсініксіз болғанда немесе тарих жазылмаған кезде, этиологияны түсіндіру үшін мифтер жиі пайда болды. Сондықтан этиологиялық миф немесе бастау мифі – әртүрлі әлеуметтік немесе табиғи құбылыстардың пайда болуын түсіндіру үшін айтылған немесе жазылған миф. Мысалы, Вергилийдің «Энеидасы» – Рим империясының пайда болуын түсіндіру және оны даңқтап көрсету үшін жазылған ұлттық аңыз. Теологияда көптеген діндерде әлемнің немесе оның сенушілермен байланысының пайда болуын түсіндіретін жаратылыс мифтері бар.
Etiology (,/iː//t//i/'/ɒ//l//ə//dʒ//i/; alternatively spelled aetiology or ætiology) is the study of causation or origination. The word is derived from the Greek word , meaning "giving a reason for" More completely, etiology is the study of the causes, origins, or reasons behind the way that things are, or the way they function, or it can refer to the causes themselves. The word is commonly used in medicine (pertaining to causes of disease) and in philosophy, but also in physics, biology, psychology, government, geography, spatial analysis and theology in reference to the causes or origins of various phenomena. In the past, when many physical phenomena were not well understood or when histories were not recorded, myths often arose to provide etiologies. Thus, an etiological myth, or origin myth, is a myth that has arisen, been told over time or written to explain the origins of various social or natural phenomena. For example, Virgil's Aeneid is a national myth written to explain and glorify the origins of the Roman Empire. In theology, many religions have creation myths explaining the origins of the world or its relationship to believers.
Мифология
Этиологиялық миф немесе бастау мифы – культ амалдарының, табиғи құбылыстардың, аттардың және осы сияқты нәрселердің пайда болуын түсіндіруге арналған миф. Мысалы, Дельфи және оның қатысты құдайы Аполлон Дельфинийдің аты Гомер гимнінде түсіндіріледі, онда Аполлон дельфин (delphis) пішінде кретталықтарды теңіз арқылы жылжытып, оларды өзінің жұбайлары етіп алғандығы айтылады. Дельфи сөзінің түбірі "ана құрсағы" деген мағына беретін "дельфус" сөзімен байланысты болғанымен, көптеген этиологиялық мифтер халық этимологиясына негізделген (мысалы, "Амазонка" атауы). Энеидада (шамамен б.з.д. 17 жылы жарияланған) Вергилий Август Цезардың Юлий тайпасының Анейден, оның ұлы Асканий арқылы, сондай-ақ Иул арқылы шыққандығын мәлімдейді. Гесиодтың "Теогониясындағы" Прометейдің Мекондегі құрбандық алдауы туралы оқиғада Прометей Зевсті алғашқы құрбандық жануарының етінен гөрі сүйектері мен майын таңдауға алдап, содан кейін гректер құрбандықтан кейін сүйектерін майға орап құдайларға ұсынса, етін өзіне қалдыратындығын түсіндіреді. Овидийдің "Пирам мен Тисба" повесінде жиде жемісінің қызыл түсінің пайда болуы түсіндіріледі, ақ жиделер олардың бірлескен өлімінен шашыраған қаннан қызылға боялады.
An etiological myth, or origin myth, is a myth intended to explain the origins of cult practices, natural phenomena, proper names and the like. For example, the name Delphi and its associated deity, Apollon Delphinios, are explained in the Homeric Hymn which tells of how Apollo, in the shape of a dolphin (delphis), propelled Cretans over the seas to make them his priests. While Delphi is actually related to the word delphus ("womb"), many etiological myths are similarly based on folk etymology (the term "Amazon", for example). In the Aeneid (published c. 17 BC), Virgil claims the descent of Augustus Caesar's Julian clan from the hero Aeneas through his son Ascanius, also called Iulus. The story of Prometheus' sacrifice trick at Mecone in Hesiod's Theogony relates how Prometheus tricked Zeus into choosing the bones and fat of the first sacrificial animal rather than the meat to justify why, after a sacrifice, the Greeks offered the bones wrapped in fat to the gods while keeping the meat for themselves. In Ovid's Pyramus and Thisbe, the origin of the color of mulberries is explained, as the white berries become stained red from the blood gushing forth from their double suicide.